Deri më tani, shpjegimet janë të pakta dhe qëllimet – nga ndryshimi i regjimit deri te përfundimi i një programi bërthamor që Presidenti tashmë pretendoi se e kishte “zhdukur” – janë të shumta.
Nga Susan B. Glasser [The New Yorker]
2 Mars 2026
Në dy ditë e gjysmë që kur Donald Trump nisi një luftë të re në Lindjen e Mesme, Presidenti dhe Administrata e tij kanë dalë me një sërë arsyetimesh të habitshme dhe të ndryshme, madje kontradiktore, për sulmin ushtarak amerikan ndaj Iranit. Sipas llogaritjeve të mia, dhe jam e sigurt se kam humbur disa, këto përfshijnë ndryshimin e plotë të regjimit, ndihmën për popujt e shtypur të Republikës Islamike, heqjen e Iranit nga “aftësia për të projektuar pushtet jashtë kufijve të tij”, ndalimin e sulmeve të ardhshme terroriste të sponsorizuara nga Irani, ndërkohë që kërkohet hakmarrje për ato të kaluarat, veprime parandaluese kundër një kërcënimi të afërt iranian për të sulmuar forcat amerikane, veprime parandaluese për të bllokuar Iranin nga ndërtimi i raketave balistike që mund të godisnin kontinentin e SHBA-së dhe veprime parandaluese për të ndaluar programin bërthamor iranian që Trump, vetëm javën e kaluar, e kishte pretenduar se ishte “zhdukur”. Shumë nga këto shpjegime bazohen në premisa të rreme; disa tashmë duket se janë braktisur.
E gjithë kjo ngre ndoshta pyetjen më urgjente deri më tani në lidhje me veprimin më dramatik ushtarak të ndërmarrë nga Shtetet e Bashkuara që nga pushtimi i Irakut në vitin 2003: A mund ta fitojë SHBA-ja një luftë që e ka zgjedhur vetë, kur nuk mund të shpjegojë pse zgjodhi të luftojë ose çfarë do të thoshte saktësisht fitorja?
Vetë Trump ka qenë autori i pjesës më të madhe të këtij konfuzioni. Në një video tetëminutëshe, e cila u publikua në orët e para të mëngjesit të së shtunës, menjëherë pas fillimit të sulmeve, Presidenti paralajmëroi në mënyrë të paqartë për “kërcënime të afërta”, ndërsa ofroi një mori ankesash dekadash të vjetra në lidhje me fushatën e gjatë dhe vdekjeprurëse të terrorit të Iranit kundër SHBA-së dhe aleatëve të saj. Thirrja e tij për ndryshim regjimi ishte e qartë, megjithëse niveli i ndihmës amerikane për ta arritur këtë ishte dukshëm i paqartë: ai u tha iranianëve se “ora e lirisë suaj është afër” dhe “tani keni një President që po ju jep atë që dëshironi”, dhe u bëri thirrje atyre të ndihmojnë në rrëzimin e “kësaj diktature shumë të ligë dhe radikale”.
Por në disa intervista të shpejta telefonike që zhvilloi me media të ndryshme gjatë fundjavës, Trump ofroi një vizion të ndryshëm për fitoren, duke i sugjeruar gazetës Times se “skenari perfekt” do të ishte një përsëritje e ndërhyrjes së tij të fundit në Venezuelë, ku, pasi rrëzoi Nicolás Maduron nga pushteti, ai braktisi mbështetjen e gjatë të SHBA-së për opozitën demokratike dhe mbështeti zëvendëspresidentin e Maduros për të drejtuar vendin. Sa i përket zgjedhjes së iranianëve se kush do t’i sundonte, Presidenti ynë i zgjedhur në mënyrë demokratike dukej se e përjashtonte këtë mundësi, duke njoftuar pothuajse se ai dhe vetëm ai do të zgjidhte se kush do ta drejtonte vendin më pas.
Të hënën në mëngjes, udhëheqja e Pentagonit mbajti konferencën e parë për shtyp që nga fillimi i sulmeve, dhe Sekretari i Mbrojtjes, Pete Hegseth, iu përgjigj shqetësimeve gjithnjë e më të larta në lidhje me atë që SHBA-të shpresonin të arrinin duke thënë se qëllimi i Operacionit Epic Fury ishte të “shkatërronte” Marinën e Iranit, raketat e saj dhe ambiciet e tij bërthamore. “Kjo nuk është një luftë e ashtuquajtur për ndryshim regjimi”, këmbënguli ai, “por regjimi ndryshoi”. Ashtu si shumë nga ato që kemi dëgjuar nga Administrata Trump gjatë ditëve të fundit, kjo ishte konfuze dhe mashtruese – Udhëheqësi Suprem i Iranit, Ajatollah Ali Khamenei , u vra në valën e parë të sulmeve, por qeveria e tij shtypëse, të paktën për momentin, mbetet. Sekretari i Shtetit, Marco Rubio, mezi i sqaroi gjërat kur njoftoi, disa orë më vonë, se fokusi i operacionit ishte “shkatërrimi i aftësive të tyre të raketave balistike”, me ndryshimin e regjimit të ulur në një “shpresë”, jo në një “objektiv”.
Kur Presidenti, në fjalimin e tij të parë publik rreth fushatës ushtarake, u shfaq në Shtëpinë e Bardhë të hënën, ai nuk tha asnjë fjalë për ndryshimin e regjimit, aspirues apo jo, madje as nuk u bëri shenjë protestuesve të guximshëm të cilëve ai i kishte nxitur kohët e fundit të ngriheshin kundër udhëheqësve të tyre. Ai gjithashtu nuk diskutoi pasojat – nga rritja e çmimeve të naftës deri te hakmarrjet e mundshme terroriste në SHBA – që amerikanët mund të presin ndërsa lufta zhvillohet. As nuk përmendi partnerin e Amerikës në luftë, Izraelin, apo përhapjen e shpejtë të konfliktit – Irani tashmë ka nisur sulme hakmarrëse ndaj Bahreinit, Jordanisë, Kuvajtit, Irakut, Izraelit, Omanit, Katarit, Arabisë Saudite dhe Emirateve të Bashkuara Arabe, të cilat e kanë bërë këtë luftën më të gjerë në Lindjen e Mesme në dekada.
Por këtë nuk do ta kishe kuptuar nga fjalitë e pakta të Trumpit me mburrje. Ai nuk ofroi asnjë provë përtej pohimit të hapur se Irani përbënte një “kërcënim të patolerueshëm” për rajonin dhe popullin amerikan. As nuk shpjegoi pse e kishte nisur këtë luftë pa lejen e Kongresit apo një përpjekje më të fuqishme për të kërkuar miratimin e publikut, i cili, sipas sondazheve që nga fillimi i sulmeve, nuk është në favor të veprimit të Trumpit. Ndoshta më e çuditshmja është se, si një politikan që ka kaluar vite duke u premtuar ndjekësve të tij “asnjë luftë të re” dhe një fund të marrëzisë së angazhimit të pafund ushtarak amerikan në moçalin e Lindjes së Mesme, ai as nuk u shqetësua të trajtonte ndryshimin e tij epik nga urrejtës i luftës në nxitës të luftës.
Megjithatë, ai premtoi të mbetej intensivisht i përqendruar në mposhtjen e Iranit për sado kohë që të duhej, edhe nëse kjo do të rezultonte “shumë më e gjatë” se katër deri në pesë javë, aq sa tha ai se priste që lufta të zgjaste. “Nuk mërzitem”, këmbënguli ai. “Nuk ka asgjë të mërzitshme në lidhje me këtë.” Dyzet e gjashtë sekonda më vonë, ai filloi të fliste për sallën e re të ballove “shumë, shumë të bukur” që po ndërton në Shtëpinë e Bardhë, të cilën ai mendon se do të jetë “salla e ballove më e bukur kudo në botë”.
Nëse ka pasur ndonjëherë një ndryshim më të shurdhër politik nga një President Amerikan, nuk më vjen ndërmend ndonjë. Në fakt, derisa erdhi Trump, jam mjaft i sigurt se nuk ka pasur kurrë një fjalim në Shtëpinë e Bardhë që të ketë devijuar nga çështjet e zymta të luftës dhe paqes në vendimet e shkëlqyera të Komandantit tonë të Përgjithshëm për dizajnin e brendshëm. Gjashtë ushtarë amerikanë kanë vdekur deri më tani në këtë luftë, dhe Trump ka pranuar se “ka të ngjarë” të ketë më shumë. Por ajo për të cilën duket se interesohet vërtet është ngjyra e perdeve të Shtëpisë së Bardhë.
Sigurisht, ekziston një metodë e caktuar për këtë çmenduri. Siç më vërejti të hënën Robert Satloff, drejtor i Institutit të Uashingtonit për Politikat e Lindjes së Afërt, Trump, duke paraqitur një “menu kineze të objektivave të mundshëm”, që përfshin “gjithçka, nga ndryshimi total i regjimit deri te heqja dorë nga programi bërthamor dhe të gjitha variacionet midis tyre”, po e lë të hapur mundësinë për të pretenduar fitoren pavarësisht se çfarë ndodh. Në fund, “do të jetë ajo që Trump thotë në retrospektivë se ishte objektivi”.
Pyetja se pse e bëri Trump këtë mund të jetë pothuajse aq e vështirë për t’u përgjigjur sa ajo që ai shpreson të arrijë. Gjatë mandatit të tij të parë, Trump u përball vazhdimisht me mundësinë e veprimeve në shkallë të gjerë kundër Iranit, por u tërhoq, duke mbajtur anën e këshilltarëve ushtarakë që këshillonin kujdes, siç ishte Sekretari i tij i Mbrojtjes në mandatin e parë, Jim Mattis, në vend të ndihmësve të tij më agresivë, përfshirë këshilltarin e sigurisë kombëtare John Bolton dhe Sekretarin e Shtetit Mike Pompeo, të cilët ishin avokatë të hershëm të goditjes ndaj Iranit. “Toleranca e tij ndaj rrezikut ishte më e ulët atëherë”, kujtoi një nga zyrtarët e lartë të sigurisë kombëtare të Trump nga mandati i tij i parë. “Ideja e tij ishte më shumë të largohej nga gjërat sesa të futej në to.”
Një pjesë e ndryshimit mund të shpjegohet nga personeli: Trump, në mandatin e tij të dytë, këshillohet nga një grup servilësh të zgjedhur qëllimisht për të thënë po për çdo gjë që ai dëshiron. Një tjetër ndryshim thelbësor janë faktet në terren në Lindjen e Mesme, të cilat janë transformuar që nga sulmi terrorist ndaj Izraelit nga grupi i ndërmjetësuar Hamas i financuar nga Irani më 7 tetor 2023. Përgjigja e Izraelit nuk ka qenë vetëm të zhvillojë luftë kundër Hamasit në Gaza, por edhe të shkatërrojë në mënyrë efektive pjesën më të madhe të aftësive rajonale të Iranit dhe, duke vepruar në bashkëpunim me Trump qershorin e kaluar, të shkatërrojë objektet kryesore që lidhen me programin e tij bërthamor. Pavarësisht pretendimeve të zëshme të Trump për një sulm të afërt, rasti më racional për vendimin e tij për të nisur luftën tani është të përfitojë nga dobësia e Iranit, jo nga forca e tij.
Për një udhëheqës të fiksuar pas trashëgimisë, i cili po kërkon mundësi për të shkruar emrin e tij në librat e historisë, shansi për të rrëzuar një regjim që ka torturuar presidentët amerikanë që nga viti 1979 mund të ketë qenë thjesht shumë joshës për t’u refuzuar. Aq më tepër sepse Trump është mësuar me nxitimin e madh nga vendosjet e tij të përsëritura, me rrezik relativisht të ulët dhe shpërblim të lartë të forcave amerikane në të gjithë botën. Presidenti më maço në aspektin performues i Amerikës është tërhequr gjithmonë nga shfaqjet spektakolare të fuqisë ushtarake; në vitin e tij të parë në detyrë, ai urdhëroi sulme ndaj shtatë kombeve të ndryshme – më shumë se çdo president tjetër modern.
Vitin e kaluar, kur Trump këmbënguli të riemërtonte Departamentin e Mbrojtjes si Departamenti i Luftës, pavarësisht se nuk kishte autoritetin ligjor për ta bërë këtë, mund të dukej si një notë e papajtueshme nga një person që i shmangej rekrutimit ushtarak, i cili në atë kohë këmbëngulte të quhej “Presidenti i PAQES”. Por, për mua, ishte momenti kur ky konflikt mori njëfarë pashmangshmërie: kur ai krijoi një Departament Lufte, herët a vonë ai gjithmonë do të duhej të kishte një luftë të vërtetë .
Susan B. Glasser , një shkrimtare e stafit në The New Yorker , ka një rubrikë javore mbi jetën në Uashington dhe është prezantuese e podkastit Political Scene . Ajo është gjithashtu bashkautore e “ The Divider: Trump in the White House, 2017-2021 ”. [Përktheu: Dan GASHI]
