Nga Sr. Selim IBRAIMI / Njujork
Politikat evropiane në vendet e Ballkanit kuptohen si mënyrë për të prodhuar dokumente dhe për të mos i zbatuar kurrë ato. Qeveritë kërkojnë para nga BE-ja dhe, natyrisht, nuk marrin kurrë përgjegjësi. Nga ana tjetër, zyrtarët qeveritarë thonë se punojnë për integrimin në BE çdo ditë. Por e vërteta është ndryshe. Qeveritë e ngarkuara për bërjen e ndryshimeve janë larg rekomandimeve të BE-së. Ngjarjet aktuale tregojnë se nuk ka ndonjë përmirësim të ndjeshëm në reforma apo në qëllimin për të qenë pjesë e BE-së.
Si shembull, paraqitja e fundit e kryeministrit të Maqedonisë së Veriut, Hristijan Mickoski, në kuvend tregoi se qeveria dhe zyrtarët nuk janë të interesuar për kërkesat evropiane. Pa një politikë ndryshe, natyrisht, nuk mund të ketë fillim të hapjes së kapitujve. Kryeministri Mickoski tha: “Nuk do të ketë ndryshime kushtetuese për sa kohë që unë jam kryeministër, përveç nëse plotësohen të paktën dy kushte. I pari është që komuniteti maqedonas në Bullgari të marrë të drejta të garantuara.Kushti i dytë i referohet garancive se nuk do të ketë veto dypalëshe, nënçmim dhe poshtërim për arsye subjektive”.
Kemi parë retorikë dhe qëndrime të tilla jo vetëm nga kryeministri aktual, por edhe që nga pavarësia e saj, zyrtarët e Maqedonisë së Veriut kanë ndjekur strategji të papërshtatshme. Analistët vendas i kanë karakterizuar politikanët e këtij lloji si udhëheqës me mentalitetin e politikës së shekullit të 20-të. Të njëjtët politikanë dhe zyrtarë qeveritarë kanë ndjekur trajektore të së njëjtës logjikë dhe plan në lidhje me çështjet e hapura, të cilat, në fund të fundit, kanë prekur qytetarët dhe ekonominë e përditshme. Koha dhe energjia e humbur nga qytetarët e Maqedonisë së Veriut nuk mund të maten.
Qytetarët duan që një ditë të bëhen pjesë e BE-së. Megjithatë, dëshirat dhe projektet e zyrtarëve janë të ndryshme nga ose kundër vullnetit të shumicës së popullsisë. Por një gjë këtu duket se po merr një drejtim tjetër. Në bllokadën aktuale me Bullgarinë, anketat e fundit tregojnë se qytetarët etnikë maqedonas kanë filluar të ndryshojnë mendje. Përqindja e besimit për t’u bërë pjesë e BE-së është rritur. Ata kanë filluar të vetëdijësohen si komunitet, duke iu afruar në një farë niveli, ideve të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut në lidhje me procesin e integrimit në BE.
Marko Troshanovski nga Instituti për Demokraci në Shkup, gjatë një prezentimi të gjetjeve të një ankete të zhvilluar në tetor-nëntor të vitit 2025 tha: “Rezultatet shënojnë një rritje të ndjeshme të mbështetjes për BE-në, veçanërisht midis qytetarëve maqedonas etnikë. Është sigurisht e lartë. 71 përqind nuk është një shifër e parëndësishme, por duke marrë parasysh se arriti deri në 90 përqind në fillim të këtij mijëvjeçari, kjo mbështetje megjithatë ka rënë. Anketa tregon se ndryshimet kushtetuese janë të nevojshme, por jo një prioritet. Rezistenca e qytetarëve tanë ndaj ndryshimeve kushtetuese është e madhe. Megjithatë, realiteti objektiv nuk është krejtësisht i tillë. Ne të gjithë pajtohemi se ndryshimet kushtetuese do të na hapin derën, por garancitë se ky proces do të vazhdojë të jetë objektiv i nënshtrohen perceptimeve të ndryshme.”
Mihalis Rokas, ambasadori i BE-së në Maqedoninë e Veriut tha: “Nëse e krahasojmë me vitin e kaluar, rezultatet na japin një shtysë të madhe, përkatësisht, përqindja e popullsisë që është në favor të anëtarësimit është rritur në 71 përqind, që është një rritje prej 10 përqind krahasuar me vitin 2024.”
“Gjithashtu, mbështetja midis të rinjve është më e madhe, që do të thotë se është shumë e rëndësishme që edhe të rinjtë ta mbështesin atë; domethënë, të rinjtë të tregojnë se kjo është e ardhmja”.
Pavarësisht këtyre lëvizjeve të vogla pozitive, fjalimi i kryeministrit Mickoski në kuvend tregoi se ndryshimet kushtetuese nuk do të ndodhin e as nuk do të kemi reforma serioze për një kohë të gjatë.
Ndërsa BE-ja, në këtë kontekst, pavarësisht se është e zënë me çështje të tjera, duhet të mbajë një qëndrim të ashpër, sepse nuk mund të ketë integrim në BE nëse nuk ka ndryshime dhe reforma. Taksapaguesit e BE-së nuk mund të bëhen pjesë e abuzimeve dhe llogaritjeve të politikanëve në Ballkan dhe në Maqedoninë e Veriut. Kjo duhet të marrë fund. Të qenit në ëndrrat e së kaluarës dhe të mos ndërmirren hapa seriozë është skenari më i keq për Maqedoninë e Veriut. Dhe jo vetëm në çështjet e brendshme, por edhe për pozicionin e vendit në nivel rajonal, dhe shumë më tepër.
Ndërsa përqindja e integrimit në BE krahasuar me vitet e kaluara është pak më e lartë tek maqedonasit etnikë, ideja e çështjes etnike duket se i ka bashkuar maqedonasit në pikëpamjet rreth identitetit, që është një argument se roli i faktorëve të jashtëm dhe të brendshëm ka ndikuar në mendjet e qytetarëve maqedonas. Nëse qeveria e Maqedonisë së Veriut do të kishte një pikëpamje dhe qasje të ndryshme, sigurisht, qytetarët do të ishin në favor të draftit përfundimtar francez dhe vendimit për ndryshimet kushtetuese.
Por situata aktuale ka pak gjasa të ndryshojë, për të ndarë shpresën me qeverinë aktuale se integrimi në BE do të bëhet. Pavarësisht shumë fjalëve të mira nga zyrtarët qeveritarë se Maqedonia e Veriut është përpara Shqipërisë dhe qëllimi është BE-ja, realiteti është i vështirë dhe i keq për vendin, duke filluar nga korrupsioni i lartë, gjykatat e anshme, marrëdhëniet e brishta ndëretnike, papunësia e lartë, por të mirë në revizionizëm. Qeveria e kryeministrit Mickoski po kërkon garanci më të forta në BE dhe SHBA për të shkuar më tej.
Deri më tani, nuk ka sinjale të qarta as nga Uashingtoni dhe as nga Brukseli. Maqedonia e Veriut është vend kandidat për në BE që nga viti 2005. Negociatat u hapën në korrik të 2022-tës, kur propozimi francez kërkoi që qeveria në Shkup të bënte ndryshimet e nevojshme për të përfshirë pakicën bullgare në kushtetutë. Deri më sot, janë bërë shumë pak përpjekje për të përmbushur këtë kërkesë për të normalizuar marrëdhëniet me Bullgarinë dhe për të hapur kapitujt me BE-në. Bllokada vazhdon, duke bërë që Sofja zyrtare të mos lëshojë pe.
BE pritet të marrë një nismë në pranverë për të lëvizur problemin. Megjithatë, nëse zyrtarët në Shkup mbeten të bllokuar në kujtimet e vjetra të shekullit të 20-të, do të jetë e vështirë të lexohen lajme të mira. Në të kaluarën dhe tani, zyrtarët qeveritarë në Shkup kanë folur shumë për integrimin evropian. Ata kanë treguar pak sukses. Arsyetimi ka qenë e vetmja mënyrë për t’iu përgjigjur gjykimeve të gabuara. Keqbërjet nuk janë pranuar. Padrejtësisë i është dhënë e drejta. Dhe në fund të fundit, çfarë mund të pritet nga kjo gjendje kronike? Ngecja është realiteti që shihet në Maqedoninë e Veriut.
