Nga Oleh Dunda / Deputet/Ukrainë
Ukraina është aktualisht në epiqendrën e ndryshimeve rrënjësore që po ndodhin në mënyrën se si zhvillohen luftërat moderne. Megjithatë, pjesa më e madhe e botës është ende e zënë duke u përgatitur për “luftërat e djeshme”. Ushtritë evropiane janë gati për luftë vetëm në letër, ndërsa pathyeshmëria e ushtrisë së Shteteve të Bashkuara bazohet kryesisht në fitoret e kaluara.
Gjendja aktuale është larg të qenit e pashembullt. Në fillim të vitit 1940, oficerët polakë u përpoqën t’i paralajmëronin homologët e tyre francezë për taktikat e reja të “luftës së shpejtë” (Blitzkrieg) të Gjermanisë naziste, por u injoruan. Franca u dorëzua menjëherë pas kësaj. Ka ende kohë për t’u përshtatur me transformimet që janë duke u zhvilluar, por koha po mbaron.
Një nga mësimet kryesore nga lufta në Ukrainë është roli në zhvillim i ushtarëve. Njerëzit tani janë burimi më i shtrenjtë, më i prekshëm dhe më i vështirë për t’u zëvendësuar në fushën e betejës. Ndërkohë, shumë nga sistemet kryesore të armatimit që dominuan doktrinat ushtarake në fund të shekullit të njëzetë dhe fillim të shekullit të njëzet e një, po bëhen më pak të rëndësishme. Tanket, artileria dhe sistemet e tjera tradicionale janë thjesht shumë të shtrenjta dhe të papërshtatshme për sfidat e krijuara nga teknologjitë e reja.
Sistemet pa pilot të të gjitha llojeve janë shfaqur që nga viti 2022 si një element themelor i doktrinës ushtarake moderne. Kjo po ndryshon rrënjësisht gjithçka, nga struktura e ushtrive deri te roli i ushtarit individual. Pajisjet e kontrolluara nga distanca nuk kanë më nevojë për një ekuipazh të madh për t’i mbështetur, ndërsa modelet individuale po bëhen më kompakte dhe më të manovrueshme. Si rezultat, fuqia e sistemeve të armëve pa pilot po rritet në mënyrë eksponenciale, ndërsa prodhimi po zgjerohet në shkallë industriale dhe po bëhet dukshëm më i lirë.
Gjithnjë e më shumë ushtarë tani shërbejnë si operatorë të sistemeve pa pilot. Ata që mbeten në role më tradicionale kryejnë detyra të tilla si operacione speciale, shërbime roje ose funksione logjistike. Lufta që po zhvillon Ukraina ka treguar se fusha moderne e betejës përmban një “zonë vdekjeprurëse” deri në 25 milje të thellë përgjatë gjithë vijës së frontit. Kjo zonë kontrollohet nga dronë që shkatërrojnë çdo këmbësori ose pajisje. Operacionet luftarake kryhen gjithnjë e më shumë nga operatorë dronësh të vendosur thellë në prapavijë ose në bunkerë nëntokësorë.
Në këto kushte të dominimit të dronëve mbi fushën e betejës, çdo përpjekje për të organizuar përparime të mëdha është e dënuar me dështim. Në vend të kolonave të tankeve dhe dueleve të artilerisë, operacionet sulmuese kërkojnë shpërndarje maksimale të forcave dhe kamuflazh sa më të lartë. Detyra kryesore e trupave është që gradualisht ta zhvendosin zonën e goditjes më thellë në prapavijë të armikut.
Suksesi varet nga aftësia për të prodhuar me shpejtësi sasi të mëdha dronësh luftarakë me kosto të ulët dhe për të përditësuar vazhdimisht sistemet e tyre të kontrollit. Taktikat fillestare që përfshinin dronë të vetëm dhe objektiva individualë tashmë po i mbeten së kaluarës. Në vend të kësaj, operatorët tani mund të përdorin inteligjencën artificiale për të kontrolluar flota të tëra dronësh të vendosur njëkohësisht. Kjo qasje i lejon një ushtari të vetëm të menaxhojë kilometra hapësirë në vijën e frontit, në vend të vetëm disa qindra metrave. Rezultati është një reduktim i nevojës për mobilizim masiv dhe një theks te profesionalizmi dhe aftësitë teknike të secilit operator.
Operacionet luftarake tani përmblidhen në dy skenarë kryesorë: Ose rënia e një armiku që nuk është i përgatitur për intensitetin e ri të luftimeve, ose një luftë pozicionale në stilin e Luftës së Parë Botërore. Në një luftë pozicionale të zgjatur, është thelbësore të sigurohet kontrolli mbi zonën e shkatërrimit dhe të ruhen furnizimet e mjaftueshme, duke e privuar armikun nga aftësi të ngjashme. Mbrojtja e rrjeteve logjistike dhe shkaktimi i dëmit maksimal në zonat e pasme të armikut është me rëndësi vendimtare.
Para së gjithash, kjo do të thotë ndërprerje e rrugëve tokësore të furnizimit. Për të mbrojtur logjistikën, ushtritë duhet të zhvillojnë flota dronësh transportues të manovrueshëm, që nuk varen nga cilësia e rrugës dhe që mund të lundrojnë nëpër fushat e minuara. Ndërkohë, për të siguruar furnizim të qëndrueshëm me municione dhe pjesë këmbimi në pikat e magazinimit nëntokësor përgjatë vijave të frontit, është i nevojshëm një sistem mbrojtës ajror i lëvizshëm me dronë interceptues.
Në nivelin strategjik, objektivat kryesorë tani janë fabrikat e armëve, qendrat logjistike dhe postet komanduese, të cilat shpesh janë të fshehura thellë në prapavijë ose të vendosura brenda bunkerëve nëntokësorë afër vijave të frontit. Shkatërrimi i këtyre objektivave me vlerë të lartë kërkon raketa të drejtuara ose aftësi të tjera sulmi ajror. Prandaj, planifikuesit ushtarakë përballen me sfidën e kalimit nga avionët e shtrenjtë me pilot drejt dronëve strategjikë të ripërdorshëm.
Testimi i avionëve të plotë pa pilot është tashmë në proces. Kalimi drejt aviacionit pa pilot do të hapë rrugën për vendosjen masive të bombave ajrore të drejtuara, të cilat janë dukshëm më të lira se raketat. Përveç kësaj, dronët strategjikë do të jenë në gjendje të veprojnë si “transportues” për dronët kamikazë.
Të njëjtat parime vlejnë edhe për teatrin detar të operacioneve. Dronët detarë ukrainas “Sea Baby” e kanë provuar tashmë veten duke shkatërruar anije të shumta luftarake të Flotës së Detit të Zi të Rusisë dhe duke kryer sulme ndaj flotës “në hije” të anijeve cisternë të naftës ruse.
Për të garantuar sigurinë e tyre kombëtare në të ardhmen, shtetet duhet të përqendrohen në prodhimin masiv të sistemeve pa pilot dhe komponentëve të tyre. Kina aktualisht prodhon pjesën më të madhe të këtyre komponentëve. Kjo është një sfidë për çdo vend që kërkon të luajë një rol në çështjet globale. Kina duhet të privohet nga avantazhet strategjike që gëzon si prodhuesi kryesor i komponentëve për sistemet pa pilot.
Shumë gjenerale të NATO-s duket se mendojnë se përparimet e fundit teknologjike po e bëjnë luftën më të lirë dhe po krijojnë një fushë loje më të barabartë ushtarake. Ky është një gabim. Në realitet, çdo ulje e kostos së armëve kompensohet nga nevoja për sasi shumë më të mëdha.
Gjithashtu, është e rëndësishme të theksohet se vetëm teknologjitë pa pilot nuk mjaftojnë. Një faktor tjetër kyç është qasja e një ushtrie në komunikime dixhitale të besueshme, të ngjashme me Starlink. Pa këtë aftësi, është e pamundur të koordinohen operacionet luftarake, të mblidhen të dhëna dhe të ruhen lidhjet midis njësive dhe strukturave të komandës. Nuk është rastësi që Kina tashmë po investon miliarda për të adresuar këtë çështje.
Transformimi që po ndodh aktualisht në sferën ushtarake rrit gjithashtu rolin e luftës kibernetike. Ndërprerjet e logjistikës, të energjisë elektrike dhe të komunikimit mund t’i japin armikut mundësinë për të përparuar. Një sistem kibernetik i hakuar mund të ekspozojë mbrojtje jetësore ose të zvogëlojë ndjeshëm mundësinë e rimëkëmbjes.
Duke parë përpara, inovacioni teknologjik në ushtri duhet të njihet si një përparësi kombëtare gjatë ndarjes së buxheteve të mbrojtjes. Kjo vlen për gjithçka, nga sistemet pa pilot deri te zhvillimi i inteligjencës artificiale.
Revolucioni më i rëndësishëm duhet të ndodhë në mendjet e gjeneralëve të sotëm. Një rishikim gjithëpërfshirës i doktrinave ekzistuese ushtarake është i domosdoshëm. Ushtritë duhet të ripajisen plotësisht. Është koha që krerët e ushtrisë të pranojnë se duhet ose të ndryshojnë, ose t’ia lënë vendin një brezi të ri strategësh.
Përvoja e Ukrainës që nga viti 2022 ka konfirmuar se, për të pasur sukses në luftën moderne, ushtritë duhet të modelohen sipas gjigantëve teknologjikë si Amazon dhe SpaceX. Ato duhet të përqafojnë mendimin fleksibël dhe të jenë të afta të konkurrojnë në
zbatimin e inovacioneve të reja.
Në një epokë ndryshimesh të përshpejtuara ushtarake, të gjitha vendet përballen me një zgjedhje të thjeshtë: të përshtaten ose të pranojnë pashmangshmërinë e humbjes. Fituesit do të jenë ata që përqafojnë mësimet nga revolucioni teknologjik që po zhvillohet aktualisht në fushat e betejës së Ukrainës. [Përgaditi: Dan Gashi]
Shënim: Oleg Dunda është anëtar i Parlamentit ukrainas nga partia “Shërbëtori i Popullit”.
