Nga John Miller [CNN]
Ndërsa SHBA-ja po dërgon më shumë fuqi zjarri në Gjirin Persian sesa ato ujëra kanë parë që nga lufta në Irak, diplomatët, gjeneralët dhe oficerët e inteligjencës në mbarë botën shkëmbejnë hamendësime se çfarë po mendon Presidenti Donald Trump.
Në fjalimin e tij mbi Gjendjen e Kombit të martën, Trump ofroi shpjegimin e tij më të profilit të lartë se pse po grumbullon asete ushtarake amerikane rreth Iranit, duke thënë se qëllimi i tij është të sigurojë që ky vend të mos sigurojë armë bërthamore. Por ai u ndal përpara se të jepte një llogari të plotë të objektivit të tij strategjik në kërcënimin e Teheranit me luftë.
“Ata duan të bëjnë një marrëveshje, por ne nuk i kemi dëgjuar ende ato fjalë sekrete: Ne nuk do të kemi kurrë armë bërthamore,” tha Trump gjatë një pjese relativisht të shkurtër të fjalimit të tij mbi Iranin. Ai përsëriti se preferenca e tij ishte ndjekja e diplomacisë. Irani, në fakt, ka deklaruar qartë se nuk po ndjek ndërtimin e një bombe bërthamore.
Shtëpia e Bardhë nuk i ka specifikuar qëllimet e saj në terma të kërkesave specifike, vijave të kuqe ose pikës së kthesës që mund të nxisë një seri sulmesh ajrore. Pra, çfarë po kërkon Trump dhe çfarë është ai i gatshëm të japë në këmbim? Kur ia bëra këtë pyetje një ish-kolegu nga komuniteti i inteligjencës amerikane, ai u tregua i prerë: Trump nuk po i kërkon Iranit të heqë dorë nga asgjë që ai ka aktualisht, dhe në këmbim ai është i gatshëm t’i japë Iranit pothuajse gjithçka që nuk e ka.
Pritni, çfarë? Mendojeni në këtë mënyrë
Së pari, Trump po i kërkon regjimit iranian të mos rindërtojë një program aspirues të armëve bërthamore që po i afrohej arritjes. Kur Izraeli dhe SHBA-ja pretenduan se kishin asgjësuar pikat kyçe të pasurimit bërthamor qershorin e kaluar, vizioni iranian për një program armësh bërthamore u bë shumë më i paarritshëm.
Së dyti, Irani është dyshuar prej kohësh nga inteligjenca amerikane se po zhvillon një program raketa balistike ndërkontinentale (ICBM) që, nëse arrihet, do të paraqiste një kërcënim iranian me një rreze shumë më të gjerë se Lindja e Mesme. Programi ICBM i Iranit do të siguronte platforma për të mbajtur kokë bërthamore në mbarë globin, sipas vlerësimeve të Agjencisë së Inteligjencës së Mbrojtjes të SHBA-së. Zhvillimi i atij programi do të duhej të ndalonte.
Së treti, Irani ka punuar për vite përmes Korpusit të tij elitë të Gardës Revolucionare Iraniane (IRGC) për të rritur, trajnuar dhe furnizuar një rrjet grupesh terroriste dhe kryengritëse që ai e quan “Boshti i Rezistencës”. Kjo përfshin rrjetin masiv terrorist të Hezbollahut, të dëmtuar rëndë nga sulmet dhe vrasjet izraelite gjatë konfliktit me Hamasin, dhe Huthit në Jemen. Irani do të duhej të zotohej se nuk do ta rindërtonte atë rrjet të thyer.
Për udhëheqësin suprem, në dukje, armët bërthamore, programet ICBM dhe luftëtarët proksi tashmë të shpërbërë, janë të gjitha gjëra që regjimi nuk i ka aktualisht. Nëse Irani do të binte dakord të mos i rigjeneronte ato kërcënime, Trump dhe negociatorët e tij pothuajse kanë thënë se sanksionet dërrmuese ekonomike do të hiqeshin, se statusi i Iranit si një shtet “paria” (i dëbuar) do të zbehej dhe se mundësitë për rritje do të vinin në mënyra që do të përfitonin regjimi dhe populli iranian.
Irani thotë se nuk po ndjek bombën bërthamore
Pikërisht të martën, ministri i jashtëm i vendit deklaroi shprehimisht se Teherani nuk po ndiqte një bombë bërthamore. Ministria e jashtme e Iranit tha se Trump përsëriti “gënjeshtra të mëdha” rreth Iranit në fjalimin e tij mbi Gjendjen e Kombit. Zëdhënësi Esmaeil Baqaei akuzoi Shtëpinë e Bardhë për kryerjen e një fushate “dezinformimi” kundër vendit në një deklaratë të postuar në X të mërkurën në mëngjes.
Shumë dyshojnë se iranianët po thonë të vërtetën kur mohojnë ndjekjen e armëve bërthamore. Në të kaluarën, Teherani ka pasuruar uranium në nivele që do të ishin vetëm një hap i shkurtër teknik nga prodhimi i materialit të shkallës ushtarake.
Në fund të fundit, axhenda e Trumpit është e fshehur në sy të të gjithëve. “Shkopi” është armada e anijeve të luftës që drejtohen nga Irani nga çdo drejtim. “Karrota” është se si mund të duket jeta në Iranin e ri.
Po ndryshimi i regjimit? A nuk është kjo lart në listë? Jo domosdoshmërisht. Shihni Nicolás Maduron në Venezuelë. Presidenti Trump e hoqi Maduron nga zyra duke e nxjerrë nga shtrati dhe duke e hedhur në një burg të Brooklyn-it. Ai ishte një pengesë. Por a ndryshoi vërtet regjimi? Zëvendëspresidentja e Maduros, Delcy Rodríguez, është ende atje me pjesën tjetër të kabinetit të tij, të mbushur me disa nga të njëjtët linja-ashpër të korruptuar të partisë PSUV. Ata besnikë të Maduros kanë kapitulluar para të njëjtave kërkesa të SHBA-së që Maduro i refuzoi. Ata tani po bëjnë biznes me naftën amerikane dhe po shkëputen nga Kuba dhe Kina.
Në rastin e Iranit, qoftë udhëheqësi suprem ai që bën këtë marrëveshje apo kushdo që mund të mbetet në këmbë pas shpërndarjes së tymit nga sulmet e mundshme ushtarake, nuk është e qartë se administrata Trump ka dëshirë të zgjedhë një regjim të ri. Ndryshimi i regjimit, ose përpjekja për të imponuar demokracinë, është një taktikë që i ka dështuar SHBA-së me kosto të madhe pasurie dhe gjakut.
Trump si në mandatin e tij të parë (shih Marrëveshjet e Abrahamit) ashtu edhe në mandatin e tij të dytë (shih armëpushimin në Izrael, “Bordin e Paqes”, sauditët, Emiratet e Bashkuara Arabe, etj.) ka qenë shumë i fokusuar në një rinisje (reset) gjithëpërfshirëse në të gjithë Lindjen e Mesme. Perspektiva e një Irani të dobësuar që lejohet me kalimin e kohës të rindërtojë programet e armëve dhe rrjetet terroriste krijon vetëm nevojën e përsëritur për më shumë sulme. Çdo marrëveshje me Iranin do të duhet të përfshijë një proces verifikimi për të siguruar që paratë nga një ekonomi më vitale të mos gjejnë rrugën e tyre për të financuar armët ose grupet terroriste.
Për Iranin, analiza kosto-përfitim duket se e bën zgjedhjen të qartë. Ri-bashkimi me ekonominë globale si një lojtar duket si diçka shumë e thjeshtë, por kjo është ajo që një analist inteligjence do ta quante “pasqyrim imazhi” (mirror imaging). Ky është kurthi i supozimit se kundërshtari juaj do të mendonte për problemin në të njëjtën mënyrë si ju. Regjimi iranian u ndërtua nga revolucioni dhe refuzimi i ndikimit të jashtëm, veçanërisht ndikimit perëndimor. Ajatollahët kanë qenë me egërsi të pavarur me një kosto të madhe për ekonominë e tyre dhe popullin iranian.
Në një rajon ku kombet dhe udhëheqësit e matin vlerën me llojin e pasurisë që sjell respekt dhe llojin e armëve që komandojnë frikë, Irani ka zgjedhur vazhdimisht ndërtimin e arsenaleve mbi ndërtimin e prosperitetit. Kjo mund të jetë koha për të testuar këtë rast. Pas protestave të gjera pavarësisht nga një shtypje e dhunshme dhe me një ekonomi në kolaps, një regjim i dobësuar mund të përkulet më shumë se kurrë, qoftë edhe vetëm për mbijetesën e tij.
Është e qartë se SHBA-ja nuk mund të përballojë të lërë aq shumë asete ushtarake në një vend për një kohë të gjatë pa një rezultat, dhe një moment vendimi po vjen si për Trumpin ashtu edhe për udhëheqësin suprem të Iranit, Ali Khamenei. Të mos bërit asgjë nuk duket të jetë një opsion. [Përktheu: Dan GASHI]
Shënim: John Miller është Kryeanalist i Zbatimit të Ligjit dhe Inteligjencës për CNN dhe ka shërbyer si Zëvendësndihmës Drejtor i Inteligjencës Kombëtare në vitet 2009-2010.
