Nga IFIMES [Instituti Ndërkombëtar për Studime të Lindjes së Mesme dhe Ballkanit
Faktori ndërkombëtar mbetet një element kyç i dinamikës politike të Kosovës. Në prag të zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të planifikuara për 28 dhjetor 2025, ndikimi ndërkombëtar, megjithëse shpesh i tërthortë, formëson fuqishëm proceset zgjedhore, llogaritjet strategjike të aktorëve politikë dhe rregullimet paszgjedhore. Kosova vazhdon të veprojë brenda një kuadri specifik statusor, të karakterizuar nga njohja e pjesshme dhe një shkallë e lartë varësie nga mbështetja politike, e sigurisë dhe ekonomike e aleatëve të saj perëndimorë, kryesisht Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Evropian.
Instituti Ndërkombëtar IFIMES ka publikuar më herët një analizë gjithëpërfshirëse me titull “ Hulumtim ● Early parlamentare zgjedhjet në Kosovë 2025: A second shanse for Albin Kurti and the stabilization of Kosovo / Zgjedhjet e parakohshme parlamentare në Kosovë 2025: Shansi i dytë për Albin Kurtin dhe stabilizimin e vendit” . Studimi është në dispozicion në: https://www.ifimes.org/en/researches/early-parliamentary-elections-in-kosovo-2025-a-second-chance-for-albin-kurti-and-the-stabilisation-of-kosovo/5702 (10 dhjetor 2025).
Shtetet e Bashkuara: garantues sigurie dhe korrigjues politik
Shtetet e Bashkuara veprojnë si garantuesi kryesor i sigurisë së Kosovës dhe aktori më me ndikim i jashtëm politik në rajon. Ndërsa formalisht neutral në garën zgjedhore, Uashingtoni artikulon qartë pritjet e tij për qeverinë e ardhshme: vazhdimin e dialogut me Serbinë, uljen e tensioneve në veri të Kosovës, mbrojtjen e të drejtave të komunitetit serb dhe koordinimin e qëndrueshëm me aleatët perëndimorë. Duke njohur kapitalin politik të brendshëm të Albin Kurtit dhe Lëvizjes Vetëvendosje (LVV), administrata amerikane mban kanale institucionale angazhimi, ndërsa njëkohësisht ushtron presion të hollë për të siguruar që çështjet kryesore – të tilla si krijimi i Asociacionit të Komunave Serbe (ASM) – të adresohen në mënyrë pragmatike, në vend që të formulohen vetëm përmes retorikës së bazuar në parimin e sovranitetit. Në këtë kontekst, Shtetet e Bashkuara nuk veprojnë kundër Kurtit; përkundrazi, ato kërkojnë të kufizojnë hapësirën e tij për manovrim në konfrontimet me Beogradin dhe segmente të bashkësisë ndërkombëtare.
Fokusi i veçantë i Uashingtonit është i drejtuar në veriun e Kosovës, e cila mbetet një provë e vazhdueshme e stresit të sigurisë dhe një zonë kritike e koordinimit midis institucioneve të Kosovës, KFOR-it dhe aleatëve perëndimorë. Veriu i Kosovës shërben si një teatër ku kryqëzohen politikat lokale, interesat e Beogradit dhe aktorët ndërkombëtarë si KFOR-i dhe EULEX-i, me SHBA-në dhe Mbretërinë e Bashkuar që luajnë një rol qendror në “menaxhimin e krizave”.
Bashkimi Evropian: një aktor normativ me ndikim të kufizuar politik
Bashkimi Evropian mban një qëndrim të paqartë në periudhën parazgjedhore të Kosovës. Brukseli këmbëngul vazhdimisht në stabilitet, normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë dhe zbatimin e marrëveshjeve të mëparshme, megjithatë, përçarjet e brendshme midis shteteve anëtare të BE-së – veçanërisht atyre që nuk e njohin Kosovën – pengojnë aftësinë e Bashkimit për të vepruar në një mënyrë të unifikuar politikisht. Masat ndëshkuese të vendosura ndaj Kosovës gjatë viteve 2023-2024 vazhdojnë të kenë pasoja politike dhe përdoren si instrument presioni, ndërsa heqja e tyre kontribuon në lehtësimin e marrëdhënieve me Bashkimin Evropian. BE-ja në mënyrë indirekte favorizon aktorë të parashikueshëm dhe ” bashkëpunues “, megjithëse një mbështetje e tillë nuk artikulohet hapur. Megjithatë, Brukseli pranon se një shumicë e qëndrueshme parlamentare është e pamundur pa LVV, duke shkaktuar një zhvendosje të fokusit nga identifikimi i fituesve zgjedhorë drejt menaxhimit të sjelljes së qeverisë së ardhshme.
Gjermania dhe Franca: aleatë dhe rivalë në Kosovë
Gjermania dhe Franca, dy nga shtetet anëtare kryesore të Bashkimit Evropian, luajnë një rol qendror, por të kalibruar ndryshe, në formësimin e dinamikës politike të Kosovës. Gjermania mbetet një mbështetëse e palëkundur e perspektivës evropiane të Kosovës, duke i dhënë përparësi sundimit të ligjit dhe stabilitetit institucional, ndërsa angazhohet në mënyrë pragmatike me Albin Kurtin dhe duke vendosur pritje të qarta në lidhje me shmangien e veprimeve të njëanshme dhe destabilizimit politik. Ndërkohë, Franca i kushton më shumë rëndësi stabilitetit rajonal dhe marrëdhënieve me Serbinë, një qëndrim që përkthehet në presion të vazhdueshëm mbi Prishtinën për formimin e Asociacionit të Komunave Serbe (ASM). Këto qasje divergjente midis Berlinit dhe Parisit i shtojnë një shtresë tjetër kompleksiteti mjedisit ndërkombëtar në të cilin do të marrë formë qeveria e ardhshme e Kosovës.
Mbretëria e Bashkuar: një aktor diskret, por strategjik euroatlantik
Mbretëria e Bashkuar mbetet një avokate e vazhdueshme e sovranitetit dhe aspiratave euroatlantike të Kosovës, me një fokus të fortë në stabilitetin institucional, sundimin e ligjit dhe sigurinë rajonale. Pavarësisht se nuk është më anëtare e Bashkimit Evropian, Londra mban koordinim të ngushtë me SHBA-në, veçanërisht përmes NATO-s dhe kanaleve dypalëshe të sigurisë. Në vend që të kërkojë të ndikojë në rezultatet zgjedhore, angazhimi britanik përqendrohet në udhëzimin e sjelljes pas zgjedhjeve të aktorëve politikë, me një theks të qartë në uljen e tensioneve, vazhdimin e dialogut me Serbinë dhe mbrojtjen e të drejtave të komunitetit serb. Pas zgjedhjeve, Mbretëria e Bashkuar pritet të mbështesë një qeveri që demonstron angazhim për bashkëpunim konstruktiv me partnerët perëndimorë dhe respektimin e detyrimeve ndërkombëtare, duke siguruar rolin e saj të vazhdueshëm si një shtyllë jetësore, megjithëse e nënvlerësuar, e stabilitetit euroatlantik në Kosovë.
Serbia: vazhdimësi strategjike dhe ndikim indirekt në zgjedhje
Serbia vazhdon të luajë një rol të rëndësishëm, duke zgjeruar ndikimin e saj përtej Listës Serbe në një arenë më të gjerë rajonale dhe ndërkombëtare. Beogradi mbështetet në mënyrë aktive në kanalet diplomatike për ta mbajtur çështjen e Kosovës lart në axhendën ndërkombëtare, ndërsa mbështet Listën Serbe si një mjet kyç për ndikim politik brenda kornizës institucionale të Kosovës. Në prag të zgjedhjeve, retorika e shtuar që përqendrohet në cenueshmërinë e serbëve të Kosovës ka shërbyer për një qëllim të dyfishtë: konsolidimin e elektoratit serb dhe forcimin e pozicionit negociues të Serbisë përballë BE- së dhe SHBA-së.
Pas zgjedhjeve, ndikimi i Beogradit pritet të manifestohet kryesisht përmes presionit të vazhdueshëm për institucionalizimin e Asociacionit të Komunave Serbe (ASM) si një parakusht kyç për normalizimin e mëtejshëm të marrëdhënieve. Ndërsa zgjedhjet nuk ka gjasa të shkaktojnë një ndryshim në strategjinë themelore të Serbisë, ato do të ndikojnë në tonin dhe intensitetin e veprimeve të saj. Një fitore vendimtare nga LVV mund të rrisë konfrontimin politik dhe diplomatik, ndërsa një rezultat më i dobët për Kurtin do të krijonte hapësirë shtesë për Beogradin për të përshkallëzuar presionin përmes mekanizmave dhe forumeve ndërkombëtare.
Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç, vazhdon të luajë një rol vendimtar duke udhëhequr Listën Serbe, duke u koordinuar me partnerët ndërkombëtarë dhe duke vendosur vija të qarta politike mbi Asociacionin e Komunave Serbe (ASM) dhe mbrojtjen e të drejtave të komunitetit serb. Strategjia e tij kombinon mobilizimin vendas të elektoratit serb me presionin rajonal dhe ndërkombëtar mbi Prishtinën, duke përforcuar peshën strategjike të deputetëve të Listës Serbe në procesin e zgjedhjes së Presidentit të ardhshëm të Kosovës.
Rusia dhe Kina: një kornizë gjeopolitike më tepër sesa një faktor elektoral
Rusia dhe Kina kanë ndikim të kufizuar të drejtpërdrejtë në procesin zgjedhor në Kosovë, por ato mbartin një rëndësi të konsiderueshme simbolike dhe gjeopolitike. Moska përputhet fort me qëndrimin e Serbisë, duke e përfshirë çështjen e Kosovës brenda një narrative më të gjerë mbi të drejtën ndërkombëtare dhe zbatimin selektiv të njohjes së shtetit. Pekini, megjithëse më i kujdesshëm në angazhimin e tij, vazhdon të mos e njohë Kosovën dhe të mbështesë integritetin territorial të Serbisë. Në vend që të formësojnë rezultatet e zgjedhjeve, roli i tyre qëndron në ndikimin e kontekstit më të gjerë ndërkombëtar që kufizon pjesëmarrjen dhe veprimin e plotë të Kosovës në çështjet politike globale.
Turqia: një aktor ndërkombëtar i dallueshëm dhe mbështetës i forcave politike shqiptare në Kosovë
Turqia zë një pozicion të dukshëm, por të veçantë në peizazhin politik të Kosovës. Ankaraja tradicionalisht ka mbështetur forcat politike shqiptare, përfshirë Lëvizjen Vetëvendosje (LVV) dhe parti të tjera pro-shqiptare, përmes bashkëpunimit politik, ushtarak, ekonomik dhe kulturor. Në të njëjtën kohë, Turqia vepron si ndërmjetëse midis Kosovës dhe aleatëve perëndimorë, duke theksuar rëndësinë e karakterit shumëetnik të vendit dhe stabilitetit rajonal. Ndërsa mbështetja turke mund të rrisë legjitimitetin e aktorëve të caktuar politikë, ajo nuk e tejkalon ndikimin vendimtar të SHBA-së dhe BE-së.
Faktori ndërkombëtar vepron në bashkëpunim me presionet e brendshme politike dhe socio-ekonomike. Stabiliteti institucional, pritjet ekonomike të qytetarëve dhe situata e sigurisë në veri të Kosovës formojnë kornizën thelbësore si për procesin zgjedhor ashtu edhe për pasojat e tij. Papunësia e lartë e të rinjve, tendencat e emigrimit, presionet inflacioniste, kostot në rritje të energjisë, transfertat sociale dhe perceptimet e korrupsionit ndihmojnë në shpjegimin e qëndrueshmërisë së bazës elektorale të Kurtit.
Rezultatet e zgjedhjeve ndikohen gjithashtu nga përdorimi i instrumenteve të ” fuqisë së butë” , kërcënimeve hibride, dezinformimit, mediave sociale dhe narrativave mediatike, si dhe rolit të aktorëve rajonalë dhe jashtërajonalë, veçanërisht Serbisë dhe Rusisë. Edhe pse e kufizuar, pjesëmarrja e ulët e votuesve luan gjithashtu një rol, veçanërisht në formësimin e perceptimeve të legjitimitetit të procesit zgjedhor.
Parashikimet zgjedhore dhe skenarët paszgjedhorë
Bazuar në sondazhet e opinionit, trendet aktuale politike dhe klimën ndërkombëtare, skenari më i besueshëm tregon një fitore për Lëvizjen Vetëvendosje (LVV), megjithëse pa një garanci absolute për stabilitet qeverisës më pas. Nëse LVV siguron më shumë se 61 vende – duke përfshirë mbështetjen e mundshme nga përfaqësuesit e pakicave – Albin Kurti do të ishte në një pozicion të mirë për të formuar një qeveri vetë. Ndërsa një rezultat i tillë do të lehtësonte vazhdimin e axhendës së tij të reformave, ai gjithashtu do të intensifikonte presionin ndërkombëtar për të miratuar një qëndrim pragmatik në dialogun me Serbinë. Duhet të bëhet një dallim i qartë midis suksesit zgjedhor dhe kapacitetit të vërtetë qeverisës; pritjet ndërkombëtare vendosin kufizime në narrativat e fokusuara në sovranitet dhe mbartin rrezikun e izolimit politik nëse tensionet me partnerët përshkallëzohen.
Një skenar i dytë, më i moderuar, parashikon një shumicë relative për LVV-në (55-60 vende), duke bërë të nevojshëm bashkëpunimin me komunitetet minoritare dhe partitë më të vogla shqiptare. Në rrethana të tilla, Lista Serbe dhe deputetët e tjerë të pakicave do të fitonin peshë strategjike; megjithatë, ata do të kishin mungesë të kapacitetit për të përcaktuar në mënyrë të pavarur formimin e qeverisë, pasi ndikimi i tyre do të mbetej i varur nga kompromiset e negociuara.
Një skenar i tretë, më pak i mundshëm, përfshin një parlament të fragmentuar pa shumicë të qartë, duke hapur rrugën për negociata të zgjatura, një qeveri të përkohshme ose zgjedhje të reja. Në këtë rast, bashkësia ndërkombëtare do të ushtronte presion të fortë diplomatik për të parandaluar bllokimin institucional.
Ndërsa faktori ndërkombëtar nuk do ta përcaktojë drejtpërdrejt fituesin zgjedhor, ai mbetet një forcë vendimtare në formësimin e peizazhit pas zgjedhjeve. Pavarësisht rezultatit përfundimtar, administrata e ardhshme do të përballet me pritje të larta nga partnerët perëndimorë, hapësirë të kufizuar manovrimi dhe presion të vazhdueshëm për të gjetur një ekuilibër midis legjitimitetit politik të brendshëm dhe pranimit ndërkombëtar. Ky ekuilibër delikat do të jetë qendror për stabilitetin e Kosovës në vitin 2026.
Periudha pas zgjedhjeve: pritje të shtuara ndërkombëtare dhe presion i vazhdueshëm rajonal
Zgjedhjet e parakohshme parlamentare në Kosovë, të planifikuara për 28 dhjetor 2025, tejkalojnë procesin rutinë demokratik. Ato përfaqësojnë një provë të qëndrueshmërisë institucionale, besueshmërisë së elitave politike dhe kapacitetit të bashkësisë ndërkombëtare për menaxhimin e krizave në Ballkanin Perëndimor. Pavarësisht rezultatit përfundimtar, qeveria e ardhshme do të lundrojë në një hapësirë sovrane të kufizuar, të përcaktuar nga pritjet e forta ndërkombëtare dhe presioni i vazhdueshëm rajonal.
Sfidat kryesore me të cilat do të përballet Kosova në vitin 2026 do të përfshijnë formimin e një qeverie funksionale, miratimin e buxhetit të shtetit, përparimin në normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë, menaxhimin e rreziqeve të sigurisë dhe ruajtjen e strukturës shoqërore shumëetnike të vendit. Ndërsa rezultati zgjedhor do të diktojë ritmin e aktivitetit politik, ai nuk do ta ndryshojë trajektoren themelore të një procesi që mbetet shumë i ndikuar nga faktorët ndërkombëtarë.
Pas zgjedhjeve, përparësi duhet t’i jepet stabilitetit dhe vazhdimësisë institucionale mbi interesat e çdo kampi të vetëm fitues. Koordinimi efektiv midis SHBA-së, BE-së dhe Mbretërisë së Bashkuar mbetet kritik, së bashku me një shmangie të rreptë të veprimeve të njëanshme – veçanërisht në veri të Kosovës – me qëllim ruajtjen e sigurisë rajonale dhe mbështetjen e legjitimitetit të institucioneve të Kosovës.
Implikimet e zgjedhjeve parlamentare për votimin presidencial në prill 2026
Rezultati i zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të planifikuara për 28 dhjetor 2025 do të ketë një ndikim të drejtpërdrejtë në zgjedhjen e Presidentit të Kosovës në prill 2026. Meqenëse Presidenti zgjidhet nga Kuvendi me një shumicë prej dy të tretash në dy raundet e para (80 nga 120 deputetë), e ndjekur nga një shumicë e thjeshtë në raundin e tretë, balanca paszgjedhore e pushteteve në parlament bëhet një përcaktues qendror i procesit.
Nëse LVV siguron një shumicë të qartë parlamentare, zgjedhjet presidenciale ka të ngjarë të zhvillohen në një mënyrë institucionale të qëndrueshme dhe të parashikueshme. Megjithatë, sigurimi i mbështetjes nga elementë të opozitës ose përfaqësues të pakicave gjatë raundeve fillestare do të mbetej i domosdoshëm, duke krijuar një hapësirë për negociata dhe kompromis politik. Në fund të fundit, procesi mbetet në thelb konsensual në vend që të reduktohet në një monopol partiak.
Në rast se LVV siguron vetëm një shumicë relative, duke mos arritur një numër absolut vendesh, zgjedhjet presidenciale mund të bëhen gjithnjë e më komplekse, duke çuar potencialisht në bllokime dhe negociata të zgjatura. Një situatë e tillë do të rriste rrezikun e paralizës institucionale dhe do të amplifikonte përfshirjen e bashkësisë ndërkombëtare. Një parlament i fragmentuar mbetet skenari më i paqëndrueshëm, duke mbartur rrezikun e krizave kushtetuese, zgjedhjeve të parakohshme ose marrëveshjeve ad hoc që mund të gërryejnë stabilitetin institucional në planin afatgjatë.
Lista Serbe mbetet një lojtar politik kyç. Përfaqësuesit e komunitetit serb, duke vepruar në koordinim me Beogradin, përballojnë tensionin midis pjesëmarrjes institucionale në Prishtinë dhe mbrojtjes së interesave strategjike të Serbisë, duke ushtruar kështu një ndikim të drejtpërdrejtë në rezultatin presidencial.
Palët e interesuara ndërkombëtare, veçanërisht SHBA-të dhe shtetet kryesore anëtare të BE-së, do ta shohin procesin si një tregues të qëndrueshmërisë institucionale dhe vazhdimësisë së orientimit të politikës së jashtme të Kosovës. Preferenca e tyre ka të ngjarë të jetë për një kandidat të moderuar, të nxitur nga konsensusi, i aftë të shërbejë si një korrigjues stabilizues midis ekzekutivit, legjislaturës dhe partnerëve ndërkombëtarë.
Roli i pakicave kombëtare – boshnjakët, turqit, komuniteti RAE dhe goranët – ofron fleksibilitet shtesë në sigurimin e shumicës prej dy të tretash, por megjithatë nënkupton një angazhim për përfshirje dhe kompromis politik. Angazhimi kuptimplotë i përfaqësuesve të pakicave në mënyrë efektive forcon legjitimitetin e procesit zgjedhor dhe shërben për të balancuar interesat konkurruese të forcave politike dominuese shqiptare dhe serbe.
Në terma praktikë, rezultati i zgjedhjeve do të varet nga bashkëveprimi midis LVV-së, partive opozitare shqiptare dhe përfaqësuesve të pakicave, i kombinuar me koordinimin midis Listës Serbe dhe Beogradit. Roli i bashkësisë ndërkombëtare mbetet thelbësor në mundësimin e kompromisit, shmangien e një krize kushtetuese dhe ruajtjen e stabilitetit institucional.
Si pasojë, zgjedhjet parlamentare të dhjetorit 2025 do të bëjnë më shumë sesa thjesht të vendosin për përbërjen e qeverisë së ardhshme; ato do të përcaktojnë parametrat strategjikë për zgjedhjet presidenciale dhe stabilitetin e përgjithshëm të sistemit politik në ciklin e ardhshëm.
Ljubljana/Washington/Bruksel/Prishtinë, 25 dhjetor 2025
