Deri më tani, Evropa ka ndjekur dy projekte paralele që synojnë luftimin e kërcënimeve hipersonike.
Nga Kapil Kajal, Ushtarak
17 dhjetor 2025,
Evropa po shkon drejt një momenti vendimtar në përpjekjet e saj për të ndërtuar një mburojë vendore kundër raketave hipersonike me dy projekte rivale mbrojtëse që tani përballen me një zgjedhje të detyruar: të bashkohen ose të konkurrojnë për mbijetesë.
Sipas një raporti të Euractiv, vendet e Bashkimit Evropian dhe Komisioni Evropian po përgatiten të mbështesin vetëm një program për interceptorë hipersonikë të prodhuar në BE.
Vendimi pritet të pasqyrohet në programin e punës së Komisionit për vitin 2026 për Fondin Evropian të Mbrojtjes, mjeti kryesor i bllokut për financimin e kërkimit dhe zhvillimit të përbashkët ushtarak.
Propozimi zyrtar i financimit pritet të publikohet më vonë këtë javë.
Gara e raketave hipersonike
Deri më tani, Evropa ka ndjekur dy projekte paralele që synojnë luftimin e kërcënimeve hipersonike, armë që fluturojnë më shpejt se pesë herë shpejtësia e zërit dhe mund të manovrojnë në mënyrë të paparashikueshme, duke e komplikuar përgjimin.
Megjithatë, madhësia e kufizuar e tregut evropian e ka bërë gjithnjë e më të vështirë justifikimin e financimit të të dy përpjekjeve.
Një projekt, i njohur si HYDEF, Interceptori Evropian i Mbrojtjes Hipersonike, u lançua në vitin 2022 dhe drejtohet nga Grupi Sener i Spanjës, me Diehl Defence të Gjermanisë që vepron si koordinator teknik i sistemit.
HYDEF është projektuar për të kapur raketat hipersonike në fluturim dhe është pozicionuar si një gur themeli i arkitekturës së ardhshme të mbrojtjes ajrore dhe raketore të Evropës.
Programi rival, HYDIS (Sistemi Hipersonik i Ndërprerësve të Mbrojtjes), u lançua një vit më vonë nën udhëheqjen e MBDA-së. Airbus, BAE Systems dhe Leonardo zotërojnë së bashku këtë prodhues francez të raketave.
MBDA është prodhuesi më i madh i raketave në Evropë dhe një furnizues dominues i sistemeve të mbrojtjes ajrore për disa vende të NATO-s.
Sipas planit aktual të Komisionit, vetëm një projekt për ndërprerës do të merrte fonde nga BE në të ardhmen, duke i lënë dy konsorciumet me mundësi të kufizuara.
Ato mund të bashkohen në një program të vetëm, një veprim që ka të ngjarë të shkaktojë negociata intensive mbi lidershipin, ndarjen e punës dhe pronën intelektuale, ose të konkurrojnë kokë më kokë për financimin, me njërin që del si fituesi i vetëm.
Edhe një bashkim nuk do të zgjidhte domosdoshmërisht tensionet politike dhe industriale, tha një zyrtar për Euractiv, duke vënë në dukje se si Diehl ashtu edhe MBDA do të donin të udhëhiqnin zhvillimin e një aftësie kaq të rëndësishme strategjike.
Kërcënimi i Rusisë dhe Kinës
Rivalitete të ngjashme industriale franko-gjermane kanë komplikuar tashmë programe të tjera kryesore të mbrojtjes. Njëri prej tyre është Sistemi i së Ardhmes së Luftimit Ajror, një iniciativë luftarake e gjeneratës së ardhshme, zhvillimi i së cilës është ngadalësuar nga mosmarrëveshjet midis kompanive dhe qeverive.
Komisioni pritet t’i japë industrisë një afat, me shumë mundësi më vonë këtë verë, për të sqaruar se si synon të vazhdojë.
Rreziqet shkojnë përtej një programi të vetëm armësh. Ndërhyrësit hipersonikë shihen si një element kritik i sigurisë afatgjatë të Evropës, veçanërisht ndërsa Rusia dhe Kina investojnë shumë në raketa hipersonike dhe ndërsa Shtetet e Bashkuara garojnë për të forcuar mbrojtjen e tyre.
Vendimet e marra tani mund të formësojnë peizazhin e mbrojtjes nga raketat e Evropës për dekada të tëra. Rivaliteti është krijuar prej vitesh. Në vitin 2022, Komisioni i habiti shumë njerëz në Bruksel dhe Paris duke i dhënë kontratën fillestare të kërkimit për interceptorët hipersonikë, me vlerë rreth 110 milionë euro, ekipit Sener-Diehl në vend të MBDA-së, e cila shihej gjerësisht si favorite.
MBDA më vonë e kundërshtoi vendimin ligjërisht dhe i bëri presion udhëheqësve politikë francezë për një shans të dytë.
Në vitin 2023, Komisioni filloi projektin HYDIS dhe ia dha atë drejtpërdrejt MBDA-së. Ata e bënë këtë për të inkurajuar konkurrencën dhe për të zvogëluar rreziqet teknologjike duke përdorur një strategji të “burimit të dyfishtë”.
Ky arsyetim tani po ia lë vendin realiteteve buxhetore dhe strategjike.
[Përktheu: Dan Gashi, Njujork]
