Dhjetëra miliona dollarë janë vënë bast në ngjarje që mund të vrasin mijëra njerëz.
Nga Alex Goldenberg
Një përdorues i Polymarket me emrin “Magamyman” përfitoi mbi 500,000 dollarë duke vendosur baste që parashikonin ndryshimin e regjimit në Iran të ndërmjetësuar nga SHBA-ja, përpara se administrata Trump dhe Izraeli të nisnin sulme ajrore në rajon, duke vrarë Udhëheqësin Suprem Ali Khamenei. Këto baste erdhën midis gjysmë miliardi dollarëve të vënë bast për kohën e sulmeve amerikane ndaj Iranit vetëm në Polymarket.
Platforma dallohet nga konkurrenti Kalshi duke u lejuar përdoruesve dhe potencialisht personave të brendshëm të vënë bast drejtpërdrejt mbi trazirat dhe dhunën gjeopolitike, duke krijuar atë që kritikët e quajnë në thelb “treg vrasjesh”, të cilin administrata Trump e ka inkurajuar të veprojë lirisht. Polymarket, e cila numëron djalin e Presidentit Donald Trump midis këshilltarëve dhe investitorëve të saj, mbrojti biznesin e saj në një shënim të kohëve të fundit në faqen e saj të internetit, duke shkruar se tregjet e parashikimit “shfrytëzojnë mençurinë e turmës për të krijuar parashikime të sakta dhe të paanshme” dhe se “kjo aftësi është veçanërisht e paçmuar në kohë të vështira si sot”.
“Ndërsa tregjet e parashikimit teorikisht e ndalojnë tregtimin e brendshëm, dizajni i tyre krijon stimuj të fuqishëm për të monetizuar informacionin jopublik, dhe platformave u mungojnë mekanizmat efektivë të zbatimit për ta parandaluar atë. Në praktikë, tregtia e brendshme në tregjet e parashikimit stimulohet në mënyrë strukturore. Ky ekosistem nuk është më margjinal. Tani përfshin bursa të rregulluara federalisht si Kalshi, platforma kriptomonedhash si Polymarket që operojnë në det të hapur, dhe hyrës të rinj të mbështetur nga firma të mëdha financiare dhe bastesh që po zgjerojnë me shpejtësi gamën e ngjarjeve të botës reale që mund të tregtohen.”
Kjo nuk është më hipotetike. Në tetor, udhëheqësja e opozitës venezueliane, María Corina Machado, fitoi Çmimin Nobel për Paqen. Disa orë para njoftimit, një llogari e re në Polymarket vendosi baste fillestare prej 68,000 dollarësh. Tregtari fitoi mbi 50,000 dollarë dhe autoritetet norvegjeze hapën një hetim. Në nëntor, dikush manipuloi hartën e vijës së frontit që Polymarket përdor për të zgjidhur bastet territoriale të Ukrainës, duke sajuar një avancim rus të sinkronizuar saktësisht për të shkaktuar pagesa, dhe më pas duke fshirë provat pas zgjidhjes.
Dhe tani Venezuela. Ndërsa forcat e operacioneve speciale amerikane ekzekutuan atë që Presidenti Donald Trump e quajti një “sulm tepër të rrezikshëm”, dikush ishte tashmë i pozicionuar për të përfituar nga kapja e Maduros, duke vënë bast për rezultatet binare të një ngjarjeje që mund ta kishin ditur se ishte e afërt.
Në një konferencë vjeshtën e kaluar, bashkëthemeluesi i Kalshi-t, Tarek Mansour, tha: “Vizioni afatgjatë është të financohet gjithçka dhe të krijohet një aset i tregtueshëm nga çdo ndryshim në opinion.” Çdo gjë, nga mosmarrëveshjet në tryezën e darkës te zgjedhjet e kontestuara e deri te arrestimi i një kreu shteti deri në Krishtlindje, mund të jetë lëndë e parë për një treg.
Gjatë pesë viteve të fundit, një lloj i caktuar i “gamifikimit” financiar është futur në jetën amerikane. Ai u përshpejtua gjatë pandemisë, kur miliona amerikanë mbetën të bllokuar në shtëpi dhe të mërzitur midis thirrjeve në Zoom. Ata zbuluan se mund të tregtonin çdo ditë në telefonat e tyre. Ajo që pasoi ishte një kaskadë spekulimesh gjithnjë e më absurde: oferta e shkurtër e GameStop, Dogecoin, imazhe 3 milionë dollarëshe të majmunëve vizatimorë. Më dukej si një shaka, kryesisht. Një karnaval pa viktima.
Por logjika nuk mbeti kurrë e përmbajtur. E njëjta infrastrukturë, të njëjtat qarqe dopamine, e njëjta retorikë rreth “demokratizimit të aksesit” vazhdoi të zgjerohej. Aplikacionet e basteve sportive u përhapën, të ndjekura nga tregjet e parashikimit të zgjedhjeve, vendimet e normës së interesit të Rezervës Federale, ndarjet e të famshmëve dhe përhapja e zjarreve në pyje — dhe tani, ndryshimi i regjimit.
Kalshi dhe Polymarket nuk e krijuan këtë oreks. Ata po e furnizojnë atë. Kalshi u vlerësua në 11 miliardë dollarë. Polymarket siguroi mbështetje nga kompania mëmë e Bursës së Nju Jorkut. Tregu ka folur. Ne jemi tregu. Ja çfarë po blejmë.
Polymarket tani pret dhjetëra kontrata me Venezuelën. A do të pushtojnë Shtetet e Bashkuara deri më 31 mars? A do të sekuestrohet një tjetër cisternë nafte? Sa sulme ndaj anijeve që transportojnë drogë do të kryhen deri më 31 janar? Brenda disa ditësh nga operacioni Maduro, platforma shtoi kontrata të reja: A do ta sulmojnë Shtetet e Bashkuara Kolumbinë deri në fund të vitit? Kubën? Somalinë deri më 31 janar?
Platformat thonë se po grumbullojnë informacione, duke nxjerrë në pah të vërtetën më mirë se sondazhet apo ekspertët. Ndoshta. Por kur Kryetari i CFTC-së, Rostin Behnam, paralajmëroi në vitin 2023 se kontratat për ngjarje politike do të kërkonin që agjencia të monitoronte “pjesëmarrës të panumërt në makinacionet politike” për të parandaluar manipulimin, ai po nxirrte në pah një makth rregullator. Ndër rreziqet më shqetësuese: ajo që ekonomistët e quajnë “problem i agjencisë” — një mospërputhje themelore e stimujve midis atyre që kryejnë veprime dhe atyre që u shërbejnë.
Një komandant ushtarak duhet t’i përgjigjet udhëheqjes civile dhe objektivit të misionit. Tani ai ka edhe një interes financiar nëse njësia e tij mban pozicionin apo tërhiqet. Një diplomate që negocion një armëpushim i shërben interesave strategjike të vendit të saj, por nëse ajo ka vënë bast se bisedimet do të dështojnë, stimujt e saj ndryshojnë nga detyra e saj. Një analist i inteligjencës që këshillon mbi kohën ushtarake mund të nxjerrë në pah vlerësimin e tij për të rritur fitimin personal.
Që të jemi të qartë, nuk ka prova publike që zyrtarët amerikanë kanë vendosur baste të tilla. Pikërisht ky është problemi: sistemi është projektuar në mënyrë të tillë që ne ndoshta nuk do ta dimë kurrë.
Tregjet e parashikimeve të lidhura me rezultatet ushtarake dhe diplomatike gjenerojnë tri rreziqe të dallueshme. Së pari, ato nxisin monetizimin e informacionit jopublik. Së dyti, ato mundësojnë manipulimin e drejtpërdrejtë të rezultateve. Së treti, ato korruptojnë stimujt e vendimmarrjes midis atyre që kanë autoritet mbi vetë ngjarjet. Lufta i aktivizon të tria në mënyrë unike.
Kur tregjet mundësojnë përfitimin nga lufta, ato krijojnë stimuj për ta zgjatur atë. Kur mundësojnë përfitimin nga dështimi diplomatik, ato krijojnë stimuj kundër paqes. Kur informacioni i klasifikuar bëhet “alfa” e tregtueshme, i gjithë aparati vendimmarrës i sigurisë kombëtare bëhet i prekshëm ndaj korrupsionit.
Kongresi po fillon ta vërë re këtë. Përfaqësuesi Ritchie Torres prezantoi Aktin e Integritetit Publik në Tregjet e Parashikimit Financiar të vitit 2026, i cili do t’u ndalonte zyrtarëve federalë dhe të emëruarve të tregtonin kontrata të tregut të parashikimit të lidhura me politikën qeveritare kur ata kanë informacion jopublik. Kufizimi pasqyron standardet ekzistuese të tregtimit të brendshëm në tregjet financiare tradicionale, por i shtrin ato në tregjet e parashikimit.
Megjithatë, pyetje kritike mbeten të pazgjidhura. A duhet që ndalimet të zbatohen vetëm për ata që kanë qasje të drejtpërdrejtë në planifikimin e klasifikuar, apo të shtrihen në të gjithë aparatin ndëragjencial, duke përfshirë kontraktorët dhe oficerët e ndërlidhjes së huaj? A duhet që kategori të caktuara ngjarjesh, të tilla si operacionet e vrasjes ose kapjes, veprimet e fshehta dhe sulmet ushtarake aktive, të ndalohen plotësisht si ngjarje ku mund të vihet bast, pavarësisht se kush po tregton?
Zbatimi paraqet një sfidë të madhe. Shumica e platformave operojnë përmes subjekteve jashtë vendit ose protokolleve të decentralizuara të blockchain ku tregtarët përdorin portofolë pseudonimë. Rregullimi efektiv do të kërkonte verifikim të detyrueshëm të “njohjes së klientit” (KYC) të lidhur me statusin e punësimit në qeveri, aftësi të zgjeruara të forenzikës së blockchain-it brenda Departamentit të Thesarit ose Komisionit të Tregtimit të Kontratave të Ardhshme të Mallrave, ose ndalim kategorik të mbajtjes së këtyre llojeve të kontratave në platforma të arritshme në SHBA — ekuivalenti rregullator i kontrolleve të eksportit për produktet financiare. [Përktheu: Dan GASHI]
Shënim: Alex Goldenberg është Studiues shkencor (Research Fellow), Universiteti Rutgers | New York university Analiza e Inteligjencës dhe Kërcënimet në Zhvillim. Analisti Kryesor i Inteligjencës në Institutin e Kërkimit të Rrjetit të Kontaminimit, i fokusuar në dezinformimin, dezinformimin, ekstremizmin online dhe kryqëzimin e teknologjisë dhe urrejtjes. Alex ka një diplomë Master në Çështjet Globale me një përqendrim në Sigurinë Transnacionale nga Universiteti i Nju Jorkut. Hulumtimi i tij i fundit mbi lëvizjen Boogaloo, antisemitizmin dhe QAnon është shfaqur në NBC News, The Atlantic, CNN, Institutin Brookings, NPR, Forbes, Vice News dhe media të tjera të rëndësishme.
