Vrasja është e dënueshme me ligj, përveç në luftë ku merr një shpërblim nëse vret më shumë – thotë Volter
Nga Dr. Mersel Bilalli / Shkup
Christine Berzina, një eksperte e NATO-s në Fondin Gjerman Marshall, është e mendimit se nëse Trumpi vazhdon në rrugën e tij, ai mund të shkaktojë shumë dëme në të gjithë planetin. Sepse pushteti dhe forca pa empati nuk çojnë në të mirë, por në paqëndrueshmëri, trazira dhe luftë.
Në planetin tonë, “paqja e përjetshme” zgjat deri në luftën e radhës. Ne jetojmë në një shoqëri dhe në një botë me ndryshime të mëdha në standardet e jetesës dhe pasurinë, ku të pasurit bëhen edhe më të pasur dhe të varfrit edhe më të varfër. Pushteti politik dhe ekonomik është i përqëndruar vazhdimisht tek një numër i vogël njerëzish. Pasuria e Elon Musk, Jeff Bezos, Mark Zuckerberg, Larry Ellison, Charles Koch dhe disa të tjerëve është pothuajse astronomike. Por në shpirt ata po bëhen ende më të varfër. Të pasurit po bëhen më të uritur dhe të varfrit po bëhen më të ngopur. Kjo elite po ndërton piramidat e veta duke shkatërruar jetëra njerëzore. Një miliard njerëz në Azinë Jugore së bashku e kalojnë jetën e tyre me më pak para se pesë emrat e përmendur. Ndikimi i kompanive të mëdha të teknologjisë, gjigantëve të mëdhenj të naftës dhe korporatave më të mëdha të hapësirës ajrore dhe mbrojtëse është i ndjeshëm në pjesën më të madhe të botës. Inteligjenca artificiale ka të ngjarë të përqendrojë pasurinë dhe pushtetin edhe më shumë. Do të krijohen ende, më shumë, plot njerëz, të boshatisur. Klasa më e pasur e njerëzve edhe më shumë do të drejtojë qeveritë e botës. Fuqia e tyre e madhe është e përqëndruar dhe udhëheq brenda SHBA-ve, Kinës, Rusisë, etj. E pastaj çmenduria zë rrënjë lehtësisht.
Kur Trumpi flet për “Doktrinën Monroe”, mjekrra të çuditshme tundin kokën drejt një Jalte të re dhe kufijve të rinj. “Pax Americana” është planifikuar të kufizohet në Hemisferën Perëndimore, megjithëse pak kohë më parë SHBA-të bombarduan Nigerinë, dhe tani po punon edhe për të përmbysur regjimin e ajatollahëve iranianë. Trumpi thotë publikisht se nuk dëshiron traktate, por doktrina të ndryshme. Dhe kongresmenët republikanë frikacakë dhe shumica në Gjykatën Supreme – e kanë bërë presidentin një “qenie gjigante të rrezikshëm pa zinxhirë”!
E drejta ndërkombëtare është hartuar për të parandaluar shtetet më të forta nga shkelja dhe shfrytëzimi i atyre më të dobëta. Përndryshe, bota do të zhytej përgjithmonë në një luftë mizore të përgjakshme. Vietnami, Afganistani, Iraku dhe Ukraina janë shembuj të freskët. Fuqia e pakufizuar çon në oreks të pakufizuar dhe viktima të pakufizuara. Atëherë vetëm normaliteti mbetet i kufizuar. Normat ligjore ndërkombëtare janë hartuar për të kufizuar të fuqishmit në interes të të gjithëve. Përndryshe, një luftë e re botërore është e pashmangshme. Dhe siç ndodh në luftë, të pasurit japin qe, dhe të varfrit japin bij, kështu etërit e varfër pastaj varrosin bijtë e tyre në masë!
Maduro nuk është udhëheqësi i parë që është rrëzuar nga Shtetet e Bashkuara. Le të kujtojmë Salvador Allende në Kili, Joao Goulart në Brazil dhe Manuel Noriega në Panama… Në vitin 2005, një punim shkencor i Harvardit përfundoi: “Në më pak se njëqind vjet (1898 deri në 1994), kemi pasur 42 ndërhyrje ushtarake për të ndryshuar qeveritë në Amerikën Latine. Pas Maduros, kjo mund t’i ndodhte lehtësisht Khameneit, dhe gjithashtu do të stimulonte Putinin për Zelensky, ose Xi Jinping për presidentin e Tajvanit.”
Një xhungël e rendit botëror?!
Disa autorë thonë se ky nuk është as një rend i ri botëror dhe as një imperializëm i ri. Në fund të fundit, këto janë terma të vjetra nga librat e vjetra që as nuk mund të parashikonin se si do të ndryshojë kapitalizmi botëror. Kemi të bëjmë me një rrjet “piratësh” – oligarkë dhe miliarderë me peshë të inteligjencës artificiale, kripto-ndërmjetës dhe bankierë në hije. Ky nuk është një regjim, por një grabitje kaotike e burimeve. Dhe po flasim për një rend të ri botëror, që nuk është as i ri, as botëror, e më pak rend. Se nuk është i ri dihet nga 42 qeveritë e tjera që janë rrëzuar në të gjithë botën deri më tani. Duke shkelur rendin ekzistues, nuk po krijohet një rend i ri, e lëre më një botëror, madje as me sharrën elektrike të Elon Musk! Njerëzimi thjesht po sulmohet nga peshkaqenë, dhe vetëm Zoti ose fati i madh mund të na shpëtojë. Por pyetja është nëse do e kemi një fat të tillë! Dhe askush nuk dëshiron të shikojë në sirtarët e Kongresit Amerikan ku “flejnë” dokumentet themeluese të Amerikës – Deklarata e Pavarësisë, Kushtetuta dhe Deklarata e të Drejtave! Këto janë thelbi i rendit ndërkombëtar të pasluftës që SHBA-të e përfaqësojnë, duke përfshirë Kartën e OKB-së dhe theksin e saj në multilateralizëm, demokraci, të drejta të njeriut dhe sundim të ligjit. Por, njerëzit ndonjëherë kanë frikë të jenë normalë.
Shkelja e këtij rendi tani është shumë më e dukshme. Sulmi ndaj Karakasit shkeli të drejtën ndërkombëtare, por edhe Kushtetutën e SHBA-së, sepse u zhvillua pa miratim nga Kongresi. Trumpi u bëri të ditur gazetarëve se ai së pari informoi disa biznesmenë, përpara se të fliste me “qiramarrësit” në Capitol Hill! Maduro u shit nga rrethi i tij, si dhe nga rezervat e mëdha të naftës së Venezuelës. Nuk është kot që thonë se ajo që nuk mund të blihet me para, mund të blihet me shumë para. Por për fat të keq, çmimet e naftës bruto janë në nivelin më të ulët në pesë vjet, duke i privuar kompanitë e mëdha të naftës nga nxitja financiare për të shpuar në rripin e gjerë të Orinokos.
Pretendohet se rrëmbimi i Maduros ishte rreptësisht i ligjshëm. Mblidhni mbi 150 aeroplanë, helikopterë të Delta Force, bomba dhe forca speciale dhe shikoni nëse mund të dalloni një akt unilateral lufte! Në fund të fundit, sipas ligjit vendas, nuk mund të arrestosh kreun e një vendi tjetër, madje as në mes të Uashingtonit. Por fuqia nuk i lutet Zotit. Shefat e rinj në Venezuelë janë të njëjtët shefa diktatorialë të vjetër, por tani të kthyer kundër shefit të tyre paraprak. Kur presidenti amerikan rrëmben një kryetar shteti të huaj dhe e akuzon atë si një lloj “shefi” të kokainës, mbani mend se si, muajin e kaluar, Trumpi pretendoi se fokusi i tij kryesor ishte në të vërtetë fentanili, të cilin e quajti një “armë shkatërrimi në masë”, pasi ai dhe opioidet e tjera sintetike përbëjnë pothuajse 70% të të gjitha vdekjeve nga mbidoza e drogës në SHBA. Por kjo nuk e shqetëson “shefen” Delcy Rodriguez!
Tani është radha e Groenlandës, sepse çfarë u duhet danezëve kur Groenlanda është 50 herë më e madhe se sa shteti amë – Danimarka. Një xhuxh nuk mund të udhëheqë një gjigant 50 herë më të madh se vetja!
Nesër kështu mund të jetë Bolivia, Panamaja, apo edhe Antarktida. Trumpi me siguri e shijoi sulmin ushtarak ndaj kompleksit të Maduros, duke e parë atë në televizion nga Mar-a-Lago dhe duke e shpallur atë “një operacion të shkëlqyer, në fakt”. Ai mund të kërkojë shumë aventura të tjera të tilla në një vend të largët, veçanërisht nëse kjo ndihmon në zgjedhjet e mesit të mandatit të nëntorit. Por le të qëndrojë administrata pak kohë për t’u marrë me rrëmujën dhe kufomat! Nuk ka gjasa që ata të harojnë shpejt se si ia dolën në Vietnam, Irak dhe Afganistan.
Maqedonia pa busull!
Duke parë të gjithë këtë mozaik situatash, Maqedonia është në një situatë jashtëzakonisht të keqe. Me një zë të fortë dhe prova të dobëta, ajo mbetet e vetmuar dhe po luan bixhoz me të ardhmen e saj. Është gjithnjë e më vetëm. Aleati i saj informal (Serbia) është në prag të luftës civile. Hungaria e Orbanit po dridhet nga inflacioni, dhe opozitari Peter Magyar po mbush sheshet. “Heroi” ynë Dodik është shitur te amerikanët. Mali i Zi dhe Shqipëria janë në prag të BE-së. Maqedonia mbetet pa asnjë aleat të vetëm në trazira kaq të forta gjeostrategjike rajonale të trazuara. Marrëveshja midis Trumpit dhe Putin përjashton Rusinë nga Ballkani, kurse SHBA-të kanë pak interes t’i përkushtohen këtij rajoni të trazuar. BE-ja ndoshta do të përqendrohet në Ukrainë dhe Moldavi me shumë financa. Do të investojë shumë në një Ukrainë të ardhshme ushtarakisht neutrale, në mënyrë që të ndikojë ekonomikisht në ndryshimin e regjimit të Putinit.
Shqipëria po lëviz me shpejtësinë e dritës drejt fundit të negociatave, dhe ne jemi ende në fazën e kokëfortësisë si një gomar para një ure. Kemi një gjuhë të gjatë, më të shpejtë se sa mendja, dhe një dëshirë të shkurtër për ta mbajtur pas dhëmbëve! “Kemi mbaruar hapjen e pesë kapitujve të grupit në kohë rekord. Besoj se do të mbarojmë edhe hapjen e kapitullit të gjashtë të grupit dhe do ta mbyllim vitin me të gjithë kapitujt e hapur”, tha Kryeministri i Shqipërisë, Rama. Vetëm ai që sheh të padukshmen dhe dëgjon të padëgjueshmen arrin të pabesueshmen.
Shteti vazhdon të zhytet në agoni, dhe dilema është nëse do të jetë në gjendje të mbijetojë fare! Për vite me radhë, shtyllat e tij janë goditur me grushte, në vend që t’i përkushtohemi relaksimit të klimës ndëretnike, krijimit të kushteve liberale për kapacitetet e prodhimit. Kemi krijuar një shtet plot me njerëz bosh. Nëse Kryeministri ka të paktën pak patriotizëm aq sa e shet veten, le të miratojë një ligj për konfiskimin e pronës, origjina e së cilës nuk mund të provohet. Kjo është më mirë sesa të vazhdojmë të shesim budallallëqet si projekte.
