Durim Berisha: Deklarimet rreth dekretit të Vjosa Osmanit janë të pabaza
I kam përcjellë deklarimet dhe shkrimet autoriale të kolegëve të mi të profesionit Bardhyl Hasanpapaj, Përparim Gruda, Faton D. Fetahu dhe Kadri Kryeziu dhe, me gjithë respektin për konstatimet e tyre, më duhet ta shpreh mospajtimin tim — jo pse kemi gjykime të ndryshme në rezultat — por për shkak se te asnjëri nga ta nuk kam parë se opinionet e tyre ndërtohen duke u bazuar në metodologjinë e njohur në të drejtën dhe gjyqësinë kushtetuese të vlerësimit të kushtetutshmërisë së akteve të organeve kushtetuese.
Për këtë arsye, me respekt dhe konsideratë, kam përgatitur një analizë të bazuar në metodat e zbatueshme në të drejtën kushtetuese, që opinioni ta ketë parasysh se, para se të flasim për rezultatin, duhet së pari të specifikohet thelbi i çështjes kushtetuese në shqyrtim, të ofrohet standardi i zbatueshëm kushtetues dhe faktet e rastit konkret t’i nënshtrohen një silogjizmi. Ekziston një metodologji sipas së cilës strukturohet mendimi kushtetues.
Ne mund të vazhdojmë të kemi qëndrime të ndryshme në rezultat, mirëpo duhet të bëjmë dallimin nëse bëhet fjalë për një opinion personal të shkëputur nga metodologjia e të drejtës kushtetuese.
Analiza e mëposhtme synon t’u japë përgjigje tri çështjeve thelbësore në rastin konkret, si në vijim:
- A është dekreti i Presidentes së Republikës së Kosovës për shpërndarjen e Kuvendit në përputhje me Kushtetutën?
◉ Objekti i çështjes kushtetuese
Çështja e parë që shtrohet për shqyrtim është nëse dekreti i Presidentes së Republikës së Kosovës për shpërndarjen e Kuvendit, i nxjerrë më 6 mars 2026, është në pajtim me rendin kushtetues të Republikës së Kosovës. Zgjidhja e kësaj çështjeje varet nga dy elemente themelore: së pari, nëse Presidentja ka qenë bartëse e një kompetence kushtetuese për të ndërmarrë një veprim të tillë në rrethanat konkrete; dhe, së dyti, nëse në momentin e nxjerrjes së dekretit kanë qenë përmbushur kushtet kushtetuese që e lejojnë ose e imponojnë shpërndarjen e Kuvendit.
Në një rend kushtetues parlamentar, shpërndarja e organit përfaqësues nuk paraqet një akt të zakonshëm të funksionimit institucional, por një masë të jashtëzakonshme me pasoja të drejtpërdrejta mbi ushtrimin e sovranitetit popullor. Për këtë arsye, një masë e tillë nuk mund të mbështetet në vullnet diskrecional të kreut të shtetit, por vetëm në kompetenca të përcaktuara qartë dhe shprehimisht nga Kushtetuta.
Standardi kushtetues
Kushtetuta e Republikës së Kosovës e ndërton pozitën e Presidentit mbi parimin e kompetencës së kufizuar kushtetuese. Presidenti nuk është organ me pushtet të përgjithshëm politik, por institucion që ushtron vetëm ato kompetenca që i janë njohur shprehimisht nga Kushtetuta dhe nga ligji. Në këtë kuptim, nxjerrja e dekreteve presidenciale nuk përbën burim autonom të pushtetit, por formë juridike të ushtrimit të kompetencave tashmë të përcaktuara nga rendi kushtetues.
Sa i përket shpërndarjes së Kuvendit, Kushtetuta e rregullon këtë materie në mënyrë të veçantë dhe të kufizuar. Rastet e shpërndarjes nuk janë lënë të hapura për zhvillim përmes interpretimit politik, por janë numëruar në mënyrë të caktuar. Po kështu, në fushën e zgjedhjes së Presidentit, Kushtetuta përcakton afatin brenda të cilit duhet të realizohet zgjedhja, shumicën e nevojshme në raundet përkatëse të votimit, si dhe pasojat juridike që lidhen me mosrealizimin e kësaj zgjedhjeje në rrethana të caktuara.
Në këtë kontekst, nga aktgjykimet përkatëse të Gjykatës Kushtetuese del qartë se procedura e zgjedhjes së Presidentit është procedurë formale dhe e kushtëzuar nga respektimi strikt i kërkesave kushtetuese. Në veçanti, në dy raundet e para të votimit kërkohet pjesëmarrja e së paku dy të tretave të të gjithë deputetëve. Pa këtë prani minimale nuk mund të konsiderohet se kemi hyrë në një procedurë kushtetuese të vlefshme të votimit në kuptimin e nenit 86 të Kushtetutës.
▸ Aplikimi i standardit kushtetues në rastin konkret
Në rastin konkret, sipas fakteve të paraqitura, seanca për zgjedhjen e Presidentit është thirrur më 5 mars 2026. Në atë seancë nuk ka qenë i pranishëm numri minimal prej dy të tretave të të gjithë deputetëve, për çka seanca është ndërprerë. Të nesërmen, më 6 mars 2026, Presidentja ka nxjerrë dekretin për shpërndarjen e Kuvendit.
Nga këto rrethana rezulton, para së gjithash, se në kohën e nxjerrjes së dekretit nuk kishte kaluar afati 60-ditor nga fillimi i procedurës së zgjedhjes së Presidentit. Për pasojë, nuk ishte përmbushur kushti kushtetues që e lidh shpërndarjen e Kuvendit me moszgjedhjen e Presidentit brenda 60 ditëve nga fillimi i procedurës. Kjo do të thotë se njëra nga bazat e mundshme kushtetuese për shpërndarje nuk ishte realizuar.
Së dyti, në rrethanat e përshkruara nuk ishte përmbushur as kushti tjetër kushtetues që lidhet me dështimin e zgjedhjes në raundin e tretë. Duke qenë se seanca ishte ndërprerë për mungesë të kuorumit të posaçëm kushtetues, nuk mund të konsiderohet se kanë ndodhur dy raunde të vlefshme votimi në kuptimin e nenit 86, e aq më pak se procedura kishte arritur në fazën e raundit të tretë. Rrjedhimisht, as kjo bazë kushtetuese për shpërndarje nuk ka qenë e përmbushur.
Së treti, edhe pse mandati i Presidentes aktuale përfundon më 4 prill 2026 dhe, për rrjedhojë, afati prej 30 ditësh para përfundimit të mandatit lidhet me datën 5 mars 2026, vetë kalimi i këtij afati nuk prodhon, si i tillë, kompetencë presidenciale për shpërndarjen e Kuvendit. Me fjalë të tjera, edhe po të pranohet se pas datës 5 mars 2026 afati kushtetues nuk ishte respektuar, nga kjo nuk mund të nxirret përfundimi se Presidentja fiton automatikisht të drejtën për të ndërhyrë në mandatin e Kuvendit. Një përfundim i tillë do të nënkuptonte zgjerim të kompetencave presidenciale përtej tekstit kushtetues.
Kjo qasje mbështetet edhe në logjikën themelore të ndarjes së pushteteve. Kuvendi, si organ i drejtpërdrejtë i përfaqësimit demokratik, gëzon mbrojtje të veçantë ndaj çdo forme të ndërhyrjes arbitrare. Në historinë e kushtetutshmërisë moderne, kufizimi i kompetencës së kreut të shtetit për të shpërndarë parlamentin paraqet pikërisht një nga instrumentet kryesore të mbrojtjes së rendit përfaqësues nga dominimi ekzekutiv ose nga personalizimi i pushtetit shtetëror. Në këtë kuptim, interpretimi i normave që prekin ekzistencën dhe mandatin e Kuvendit duhet të jetë restriktiv dhe i lidhur ngushtë me tekstin kushtetues.
✓ Përfundimi për pyetjen e parë
Nga sa më sipër rezulton se dekreti i Presidentes për shpërndarjen e Kuvendit nuk është në përputhje me Kushtetutën e Republikës së Kosovës. Në momentin e nxjerrjes së tij nuk ishte përmbushur as kushti kushtetues që lidhet me kalimin e 60 ditëve nga fillimi i procedurës së zgjedhjes së Presidentit, dhe as kushti që lidhet me dështimin e zgjedhjes në raundin e tretë. Për pasojë, Presidentja nuk ka pasur bazë kushtetuese për nxjerrjen e një dekreti të tillë.
- A parasheh Kushtetuta e Republikës së Kosovës kompetencën e Presidentit për ta shpërndarë Kuvendin nëse dështon zgjedhja e Presidentit jo më vonë se 30 ditë para përfundimit të mandatit të Presidentit aktual?
◉ Objekti i çështjes kushtetuese
Pyetja e dytë ka natyrë më të përgjithshme normative. Ajo nuk kufizohet vetëm në kohën e nxjerrjes së dekretit konkret, por synon të sqarojë nëse rendi kushtetues i Republikës së Kosovës njeh një kompetencë të Presidentit për të shpërndarë Kuvendin në rast se Presidenti i ri nuk zgjidhet brenda afatit prej 30 ditësh para përfundimit të mandatit të Presidentit aktual.
Pra, çështja qendrore këtu është nëse afati 30-ditor, i paraparë në Kushtetutë për zgjedhjen e Presidentit, është vetëm një afat detyrues për Kuvendin apo njëkohësisht edhe burim i një kompetence të veçantë presidenciale për shpërndarje.
Standardi kushtetues
Nga teksti kushtetues rezulton se afati 30-ditor është formuluar si detyrim procedural lidhur me kohën e zgjedhjes së Presidentit. Megjithatë, kur Kushtetuta ka dashur të lidhë mosrealizimin e një situate të caktuar me shpërndarjen e Kuvendit, ajo e ka bërë këtë në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe shprehimisht. Kjo vërehet si në normat që rregullojnë rastet e shpërndarjes së Kuvendit, ashtu edhe në dispozitën që e lidh shpërndarjen me dështimin e zgjedhjes së Presidentit në raundin e tretë.
Rrjedhimisht, arkitektura kushtetuese nuk e trajton afatin 30-ditor si klauzolë të veçantë që aktivizon kompetencë presidenciale për shpërndarje, por si pjesë të rregullimit procedural të zgjedhjes së Presidentit. Parimi i kompetencës së atribuuar nënkupton se Presidenti mund të veprojë vetëm kur Kushtetuta i jep qartë një kompetencë të tillë. Në mungesë të një norme të shprehur, nuk mund të pranohet ekzistenca e një kompetence të nënkuptuar, sidomos kur bëhet fjalë për ndërprerjen e mandatit të organit përfaqësues.
▸ Aplikimi i standardit kushtetues në rastin konkret
Nga ky standard del se mosrespektimi i afatit 30-ditor nuk i jep Presidentit një kompetencë autonome për ta shpërndarë Kuvendin. Afati në fjalë imponon një detyrim kushtetues për përfundimin me kohë të procedurës, por nuk shndërrohet në një bazë të veçantë për ushtrimin e një kompetence presidenciale që nuk është e paraparë në mënyrë eksplicite.
Ky përfundim është veçanërisht i rëndësishëm në dritën e boshllëqeve eventuale procedurale që mund të paraqiten në tekstin kushtetues. Fakti se Kushtetuta nuk e rregullon në mënyrë të detajuar çdo aspekt procedural të thirrjes së seancës ose të rrjedhës së saj nuk do të thotë se Presidenti mund të mbushë këto boshllëqe me vullnetin e vet institucional. Në të drejtën kushtetuese, mungesa e rregullimit të shprehur nuk krijon pushtet të ri, por imponon respektim më të kujdesshëm të kufijve të kompetencës.
Përndryshe, po të pranohej se Presidenti mund të nxjerrë nga afati 30-ditor një të drejtë të pavarur për shpërndarje, atëherë do të krijohej një kompetencë që Kushtetuta nuk e njeh dhe që do të cenonte ekuilibrin ndërmjet organeve kushtetuese. Kjo do të ishte e papajtueshme me vetë natyrën e rendit parlamentar, në të cilin ekzistenca e Kuvendit dhe vazhdimësia e mandatit të tij nuk varen nga vlerësimi unilateral i Presidentit.
✓ Përfundimi për pyetjen e dytë
Për rrjedhojë, Kushtetuta e Republikës së Kosovës nuk parasheh kompetencë të Presidentit për ta shpërndarë Kuvendin vetëm për shkak se Presidenti i ri nuk është zgjedhur jo më vonë se 30 ditë para përfundimit të mandatit të Presidentit aktual. Afati 30-ditor ka karakter detyrues procedural, por nuk përbën burim të një kompetence të veçantë presidenciale për shpërndarje.
- A parasheh Kushtetuta e Republikës së Kosovës shpërndarjen automatike të Kuvendit nëse Presidenti nuk zgjidhet jo më vonë se 30 ditë para përfundimit të mandatit të Presidentit aktual?
◉ Objekti i çështjes kushtetuese
Pyetja e tretë lidhet me pretendimin e Presidentes se në rrethanat e moszgjedhjes së Presidentit brenda afatit 30-ditor ka ndodhur “shpërndarja automatike e Kuvendit”. Këtu çështja nuk është më nëse Presidentja ka kompetencë për të vepruar, por nëse vetë Kushtetuta prodhon si pasojë të drejtpërdrejtë dhe të menjëhershme mbarimin e mandatit të Kuvendit sapo të kalojë ky afat.
Pra, kërkohet të vlerësohet nëse rendi kushtetues njeh një pasojë automatike shpërndarëse të lidhur vetëm me mosrespektimin e afatit kohor për zgjedhjen e Presidentit.
Standardi kushtetues
Teksti kushtetues nuk e përdor termin “shpërndarje automatike” në këtë kontekst. Përkundrazi, ai e lidh shpërndarjen e Kuvendit me situata të caktuara, të përcaktuara qartë dhe me pasoja juridike të formuluara në mënyrë të shprehur. Në fushën e zgjedhjes së Presidentit, Kushtetuta e lidh shpërndarjen ose me dështimin e zgjedhjes në raundin e tretë, ose me kalimin e 60 ditëve nga fillimi i procedurës pa u zgjedhur Presidenti.
Kjo do të thotë se kushtetutëbërësi ka ndërtuar një regjim specifik juridik për rastet e dështimit të zgjedhjes së Presidentit. Nëse do të kishte dashur që vetë kalimi i afatit 30-ditor të sillte si pasojë shpërndarjen e Kuvendit, ai do ta kishte paraparë këtë në mënyrë eksplicite. Fakti që nuk e ka bërë një gjë të tillë tregon se afati 30-ditor nuk ëObjekti i çështjes kushtetueseshtë konceptuar si shkak i pavarur i shpërndarjes.
Ky interpretim është në përputhje edhe me parimin e sigurisë juridike. Një pasojë kaq e rëndë si ndërprerja e mandatit të organit ligjvënës nuk mund të nxirret nga implikime të heshtura ose nga ndërlidhje të supozuara ndërmjet normave. Ajo duhet të burojnë qartë nga teksti kushtetues.
▸ Aplikimi i standardit kushtetues në rastin konkret
Në rastin konkret, pretendimi i Presidentes për “shpërndarje automatike të Kuvendit” nuk gjen mbështetje në tekstin e Kushtetutës. Mosrespektimi i afatit 30-ditor, edhe po të konstatohet si fakt kushtetues, nuk është paraparë nga Kushtetuta si ngjarje që sjell vetvetiu mbarimin e mandatit të Kuvendit. Pasojat kushtetuese janë të lidhura me mekanizma të tjerë, të përcaktuar qartë dhe në mënyrë të veçantë.
Në këtë drejtim, rendi kushtetues i Kosovës nuk njeh një logjikë sipas së cilës çdo shkelje e një afati procedural prodhon automatikisht pasoja ekstreme institucionale. Përkundrazi, pasojat e tilla janë të rezervuara vetëm për rastet e shprehura në mënyrë të qartë. Pranimi i tezës së shpërndarjes automatike vetëm nga kalimi i afatit 30-ditor do të nënkuptonte zgjerim të pasojave kushtetuese përtej asaj që vetë kushtetutëbërësi ka vendosur.
Në një plan më të gjerë teorik, kjo lidhet me funksionin stabilizues të kushtetutës në raport me krizën institucionale. Kushtetuta nuk synon që çdo mosfunksionim procedural të shndërrohet menjëherë në krizë të ekzistencës së parlamentit. Përkundrazi, ajo vendos pragje dhe filtra kushtetues përpara se të lejohet një pasojë kaq e thellë si shpërndarja e Kuvendit. Pikërisht për këtë arsye, dështimi në raundin e tretë dhe kalimi i 60 ditëve nga fillimi i procedurës paraqiten si kushte të veçanta dhe të dallueshme.
✓ Përfundimi për pyetjen e tretë
Përfundimisht, Kushtetuta e Republikës së Kosovës nuk parasheh shpërndarje automatike të Kuvendit vetëm për shkak se Presidenti nuk është zgjedhur jo më vonë se 30 ditë para përfundimit të mandatit të Presidentit aktual. Shpërndarja e Kuvendit është e lidhur kushtetueshmërisht me situata të tjera, të përcaktuara shprehimisht, dhe jo me kalimin e thjeshtë të këtij afati kohor.
◈ Konkluzioni i përgjithshëm
Në përfundim, nga analiza e kryer mbi bazën e Kushtetutës së Republikës së Kosovës, Ligjit për Presidentin dhe aktgjykimeve relevante të Gjykatës Kushtetuese del se dekreti i Presidentes për shpërndarjen e Kuvendit nuk është në përputhje me Kushtetutën; se Kushtetuta nuk i njeh Presidentit kompetencë për ta shpërndarë Kuvendin vetëm për shkak të moszgjedhjes së Presidentit brenda afatit 30-ditor; dhe se po ashtu nuk ekziston bazë kushtetuese për tezën e shpërndarjes automatike të Kuvendit vetëm nga kalimi i këtij afati.
Në rendin kushtetues të Republikës së Kosovës, shpërndarja e Kuvendit përbën masë përjashtimore, të lejueshme vetëm në rastet e parashikuara qartë dhe shprehimisht nga vetë Kushtetuta. Kjo zgjidhje nuk ka vetëm karakter tekstual, por pasqyron një zgjedhje themelore të kushtetutëbërësit për ta mbrojtur organin përfaqësues nga ndërhyrjet arbitrare dhe për ta ruajtur ekuilibrin institucional në kuadër të shtetit kushtetues demokratik.
