Nga Dr. Kadri Kryeziu
Kosova po shkon drejt zgjedhjeve të reja për një arsye të vetme: Kuvendi nuk arriti të zgjedhë Presidentin. Kjo po shitet si një kthim te populli për të zhbllokuar sistemin. Në realitet, është një rrotullim në vend.
Problemi nuk është rezultati i zgjedhjeve. Problemi është mekanizmi që vjen menjëherë pas tyre.
Në rastin kur zgjedhjet shpallen si pasojë e moszgjedhjes së Presidentit, Kushtetuta e Republikës së Kosovës e përcakton qartë rendin: zgjedhje, certifikim, konstituim i Kuvendit dhe menjëherë procedura për zgjedhjen e Presidentit. Ky nuk është një hap teknik. Është momenti kur sistemi duhet të prodhojë shumicë reale.
Por në praktikë, ky moment është bërë pika e bllokimit.
Sipas interpretimit të konsoliduar të Gjykatës Kushtetuese dhe praktikës parlamentare, zgjedhja e Presidentit kërkon praninë e të paktën 80 deputetëve në sallë. Pa këtë kuorum, nuk ka votim. Nuk ka proces. Nuk ka President.
Kjo e ndryshon plotësisht natyrën e lojës politike. Nuk është më çështje votash. Është çështje pranie. Dhe prania mund të refuzohet.
Kjo është arsyeja pse kriza aktuale nuk u prodhua nga mungesa e 61 votave, por nga një vendim për të mos hyrë në sallë. Kuorumi është kthyer nga një kërkesë procedurale në një instrument bllokimi.
Dhe ky instrument është i hapur për të gjithë.
Lëvizja Vetëvendosje ka shumë gjasa të mbetet subjekti më i madh edhe pas zgjedhjeve të ardhshme. Edhe nëse humbet vota, ajo ka gjasa të mbajë mbi 40 deputetë dhe të dalë e para. Kjo i jep drejtimin e Kuvendit dhe ndikim vendimtar mbi momentin procedural më të rëndësishëm: nisjen e procesit për zgjedhjen e Presidentit.
Në anën tjetër, partitë tjera po operojnë me një llogari të qartë: nëse LVV dobësohet mjaftueshëm, ato mund të formojnë qeverinë në raundin e dytë, pa të. Në teori, kjo është një strategji legjitime.
Por pikërisht kjo e bën bashkëpunimin pothuajse të pamundur.
Nëse LVV e konsideron real këtë skenar, pse duhet të ndihmojë në krijimin e kushteve që e mundësojnë atë? Pse duhet të sigurojë kuorumin për zgjedhjen e Presidentit, kur kjo hap rrugën për një konfigurim që mund ta përjashtojë nga qeverisja?
Në këtë pikë, bllokimi nuk është aksident. Është strategji.
Dhe precedenti tashmë ekziston. Opozita e përdori mungesën e kuorumit për të bllokuar zgjedhjen e Presidentit. Në një parlament të ri, me një konfigurim të ngjashëm, edhe Lëvizja Vetëvendosje mund të përdorë të njëjtin mekanizëm. Instrumenti është identik. Vetëm aktori ndryshon.
Kjo krijon një simetri të plotë të bllokimit. Çdo palë ka mjetin dhe çdo palë ka arsye për ta përdorur.
Në këtë realitet, zgjedhjet nuk zgjidhin asgjë. Ato vetëm rikonfirmojnë numrat që e bëjnë bllokimin të mundur.
Nëse rezultati prodhon përsëri një parlament të fragmentuar — dhe të gjitha gjasat janë që kështu të ndodhë — atëherë hapi i parë pas konstituimit të Kuvendit do të përballet me të njëjtën pengesë: mungesën e 80 deputetëve në sallë.
Dhe kur kjo ndodh, sistemi nuk ecën përpara. Ai kthehet aty ku ishte.
Problemi nuk është kush fiton zgjedhjet. Problemi është se askush nuk ka interes të krijojë kushtet që tjetri të qeverisë.
Kushtetuta kërkon konsensus për një funksion kyç. Politika funksionon mbi refuzimin e tij. Kur këto dy logjika përplasen, rezultati nuk është kompromisi. Është paraliza.
Dhe paraliza ka formën e vet ciklike: zgjedhje, konstituim, dështim për kuorum, zgjedhje të reja.
Në atë cikël, zgjedhjet nuk janë zgjidhje. Janë vetëm faza tjetër e problemit.
