Nga Sokol NEÇAJ
Turqia po merr një rol gjithnjë e më të rendësishëm brenda NATO-s dhe në arkitekturën e re të sigurisë evropiane. Ajo nuk shihet më vetëm si krahu jugor i Aleancës, por gjithnjë e më shumë si një fuqi rajonale me ndikim në Evropë, Lindjen e Mesme, Kaukaz dhe Detin e Zi.
Për shqiptarët, kjo nuk është një çështje teorike. Shqipëria është anëtare e NATO-s. Kosova gëzon mbështetje të rëndësishme nga Turqia. Në të njëjtën kohë, të dyja janë të lidhura strategjikisht me Shtetet e Bashkuara dhe synojnë integrimin e plotë euroatlantik. Pikërisht për këtë arsye, marrëdhënia me Turqinë duhet të ndërtohet mbi realizëm strategjik dhe jo mbi emocione politike apo ideologjike.
Turqia nuk është më ajo e viteve ’90
Shumë shqiptarë vazhdojnë ta shohin Turqinë me kategoritë e një kohe që ka kaluar. Sot ajo është një nga prodhuesit më të mëdhenj të industrisë ushtarake në Evropë, eksporton teknologji mbrojtëse në dhjetëra vende, ndërton anije luftarake, sisteme elektronike, raketa dhe mjete ajrore pa pilot. Ajo ka ushtrinë e dytë më të madhe në NATO dhe një pozitë gjeografike që asnjë aleat tjetër nuk e zotëron.
Ky transformim nuk është vetëm ushtarak. Është një projekt shtetëror afatgjatë për të rritur autonominë strategjike dhe ndikimin ndërkombëtar.
Ky është një fakt që duhet kuptuar, pavarësisht nëse dikush pajtohet apo jo me politikat e qeverisë turke.
Një nga gabimet më të mëdha që bëhen në debatin publik shqiptar është krijimi i një dileme artificiale: ose me Turqinë, ose me Evropën. Shqipëria nuk ka interes të zgjedhë mes Turqisë dhe Perëndimit.
Kjo është një dilemë e rreme.
Vetë Turqia është pjesë e NATO-s. Bashkëpunon ngushtë me shumë vende evropiane në industrinë e mbrojtjes dhe mbetet një aktor kyç në sigurinë e kontinentit.
Për Shqipërinë, orientimi strategjik është i qartë: partneriteti me SHBA-në dhe NATO-n është boshti i politikës së jashtme. Brenda këtij boshti, marrëdhëniet me Turqinë duhet të zhvillohen si marrëdhënie mes dy aleatëve që ndajnë interesa të përbashkëta sigurie.
Kjo nuk cenon aspak orientimin euroatlantik. Përkundrazi, e forcon atë.
Miqësia nuk duhet të kthehet në varësi
Historia shqiptare na mëson një mësim të rëndësishëm: çdo marrëdhënie ndërkombëtare duhet të kalojë përmes filtrit të interesit kombëtar.
Shqipëria duhet të bashkëpunojë me Turqinë në mbrojtje, ekonomi, teknologji, energji, arsim dhe investime.
Por njëkohësisht duhet të ruajë autonominë e vendimmarrjes.
Asnjë partner strategjik nuk duhet të ketë ndikim disproporcional mbi institucionet shqiptare, mbi politikën e brendshme apo mbi identitetin kulturor të vendit.
Aleanca nuk nënkupton nënshtrim.
Marrëdhëniet shtetërore nuk duhet të ngatërrohen me debatet identitare
Një tjetër gabim që shfaqet shpesh në hapësirën shqiptare është përzierja e marrëdhënieve me shtetin turk me debatet fetare ose identitare.
Turqia është një shtet.
Shqipëria është një shtet.
Marrëdhëniet mes tyre duhet të ndërtohen mbi interesa shtetërore.
Identiteti shqiptar mbështetet mbi gjuhën, historinë, kulturën dhe shtetin kombëtar. Ai nuk ka nevojë të ndërtohet kundër askujt, por as të zëvendësohet nga identitete fetare apo ideologjike transnacionale.
Po kështu, bashkëpunimi me Turqinë nuk duhet të interpretohet si largim nga Evropa. Evropa dhe NATO janë vetë hapësira ku këto marrëdhënie zhvillohen.
Çfarë duhet të mësojnë shqiptarët nga Turqia?
Mësimi më i rëndësishëm nuk është modeli politik turk.
Mësimi është kapaciteti për të ndërtuar fuqi shtetërore.
Turqia investoi për dekada në industrinë ushtarake, kërkimin shkencor, teknologjinë, diplomacinë dhe prodhimin kombëtar. Sot ajo gëzon një peshë më të madhe ndërkombëtare sepse ka ndërtuar instrumente konkrete të fuqisë.
Edhe Shqipëria nuk mund të mbështetet pafundësisht vetëm te pozicioni i saj gjeografik apo te mbështetja e aleatëve. Ajo duhet të investojë në institucione të forta, në ekonomi konkurruese, në arsim cilësor, në teknologji dhe në aftësi mbrojtëse që e bëjnë një partner më të vlefshëm brenda NATO-s.
Një politikë e jashtme e pjekur
Shqiptarët nuk kanë nevojë për një politikë të jashtme emocionale.
Kanë nevojë për një politikë të jashtme të matur.
Kjo do të thotë të kultivohen marrëdhënie të shkëlqyera me Turqinë, pa cenuar boshtin strategjik me Shtetet e Bashkuara dhe aleatët evropianë. Do të thotë të pranohet se Turqia është një aktor me rëndësi në rajon, por edhe të kuptohet se çdo partneritet duhet të jetë i balancuar dhe i bazuar në interesa të ndërsjella.
Në fund, orientimi shqiptar nuk duhet të jetë pro Turqisë apo kundër Turqisë. Ai duhet të jetë gjithmonë pro Shqipërisë.
Ky është dallimi midis një politike të ndërtuar mbi emocionet dhe një politike të ndërtuar mbi arsyen shtetërore. Në një botë ku fuqitë lëvizin sipas interesave të tyre, edhe shqiptarët duhet të mësojnë të mendojnë si shtet: të bashkëpunojnë me të gjithë aleatët, të ruajnë identitetin e tyre dhe të vendosin interesin kombëtar si kriterin e vetëm të qëndrueshëm të politikës së jashtme.
