Nga Ivana Kottasová [CNN-International]
Përditësuar 13-9-2026
Kushtet janë të ashpra. Temperaturat ngrihen rregullisht mbi 47 gradë Celsius gjatë ditës, pastaj bien ndjeshëm gjatë natës. Uji është i pakët dhe pluhuri e rëra përhapen kudo. Por të paktën ata po punojnë mbi tokë. Ky grup elitar operatorësh dronësh ukrainasë ka kaluar vite duke gjuajtur rusë nga strofullat në Ukrainë. Ata ende po bëjnë të njëjtën gjë – por në shkretëtirën në Malin verior.
Rreth 15 specialistë ukrainas janë vendosur në vendin e udhëhequr nga junta në rajonin Sahel të Afrikës për të ndihmuar forcat lokale rebele që po luftojnë kundër trupave ruse – pjesë e misionit të Kievit për të dobësuar armikun e tij kudo që vepron. Dhe Kievi është zgjeruar edhe në teatro të tjera të konfliktit, duke përfituar nga ekspertiza e tij e fituar me vështirësi në luftën me dronë për të krijuar partneritete të reja anti-ruse.
Duke folur me ushtarë dhe oficerë ukrainas të përfshirë në operacione në Mali dhe Libi, CNN mund të zbulojë për herë të parë shkallën e këtyre operacioneve në kontinente të tjera. Një burim i Inteligjencës së Mbrojtjes së Ukrainës me njohuri për operacionet i tha CNN se disa specialistë ukrainas ishin gjithashtu të stacionuar në Sudan dhe se trupa nga Çadi, Nigeri dhe Burkina Faso kishin udhëtuar më parë në Mali për të marrë trajnim me dronë nga ushtarë ukrainas atje.
Kur Irani filloi të sulmonte aleatët e SHBA-së në Lindjen e Mesme në fillim të këtij viti, Ukraina dërgoi ekipe ekspertësh ushtarakë në të paktën pesë vende në Lindjen e Mesme. Ata kaluan disa javë duke u mësuar forcave lokale se si të rrëzonin dronët Shahed të prodhuar në Iran, të cilët Rusia i ka përdorur për të terrorizuar Ukrainën për disa vite. Një ushtar ukrainas i cili ishte vendosur në Emiratet e Bashkuara Arabe i tha CNN se ata po vepronin në ekipe të kombinuara me trupa lokale që udhëtonin përkrah tyre dhe pasqyronin çdo lëvizje të tyre.
Në këmbim të ndarjes së njohurive të tij, Kievi mori një sërë marrëveshjesh bashkëpunimi për sigurinë dhe premtime për municione.
Në Sahel, një rajon i gjerë gjysmë i thatë në jug të shkretëtirës Sahara, situata është më e ndërlikuar.
Mijëra malianë mblidhen për të festuar largimin e operacionit francez antiterrorist Barkhane, në Bamako, Mali, më 19 shkurt 2022. Paul Lorgerie/Për The Washington Post/Getty Images
Rusia është përpjekur të afirmohet si një lojtare me fuqi në Afrikë , veçanërisht në rajonin e Sahelit të pasur me minerale dhe të prirur ndaj grushteve të shtetit. Ajo është përpjekur të mbushë boshllëkun e sigurisë të lënë nga tërheqja e forcave franceze dhe të forcave të tjera perëndimore në vitet e fundit, duke mbështetur qeveritë në këmbim të parave të gatshme dhe të drejtave fitimprurëse të minierave.
Në fillim, Kremlini ia dha këto operacione Grupit Wagner, një kompani private ushtarake në pronësi të kryekomandantit sipërmarrës Yevgeny Prigozhin. Pas vdekjes së Prigozhin pas përpjekjes së tij për grusht shteti në vitin 2023, Moska bashkoi atë që mbeti nga Wagner me ushtrinë e saj të rregullt, duke krijuar Korpusin Afrikan, i cili vendoset në mbështetje të aleatëve vendas të Moskës.
‘Përshtatje serioze’
Grupi ukrainas në Mali është i lidhur me një grup separatist që e quan veten Fronti Çlirimtar i Azawadit dhe përbëhet kryesisht nga rebelë tuareg të veriut. Ata nuk janë të përfshirë drejtpërdrejt në luftimet në vijën e parë, por u ofrojnë rebelëve mbështetje, trajnim dhe ndihmë operacionale, thanë për CNN dy ukrainas të vendosur atje.
“Unë i koordinoj operacionet e tyre nga distanca. Sinjali nga droni i tyre më vjen nëpërmjet internetit dhe unë menjëherë u them atyre nëpërmjet radios se çfarë të bëjnë dhe ku të fluturojnë”, tha për CNN një nga operatorët ukrainas të droneve që ndodhen aktualisht në Mali.
«Ata shkojnë në misione, pastaj kthehen tek unë dhe ne shqyrtojmë çdo detaj të veprimeve të tyre. Unë vetë nuk dal në vijën e frontit — ky ishte një urdhër i drejtpërdrejtë nga eprorët e mi», tha ai.
Një fotografi pa datë e ofruar nga Ushtria Franceze tregon tre mercenarë rusë në Malin verior. Ushtria Franceze/AP
Rusia e ka akuzuar më parë Ukrainën për pjesëmarrje në masakra kundër civilëve në Mali – një akuzë që Kievi e ka mohuar. Më vete, grupi i të drejtave Human Rights Watch publikoi dy raporte gjatë verës duke akuzuar trupat ruse në Mali për vrasjen e civilëve, dhe një raport tjetër që tha se “të gjitha palët” e përfshira drejtpërdrejt në konflikt sulmuan në mënyrë të paligjshme civilët gjatë një shpërthimi të dhunës në prill. Raporti nuk e përmendi Ukrainën.
I pyetur në lidhje me akuzat muajin e kaluar, Ministri i Jashtëm i Rusisë, Sergej Lavrov, u tha gazetarëve se Korpusi Afrikan “vepron në mënyrë strikte brenda kufijve të ligjshmërisë” dhe “në përgjigje të kërkesave zyrtare nga qeveritë legjitime të shteteve afrikane”.
Burimi i Inteligjencës së Mbrojtjes së Ukrainës i tha CNN-së se qëllimi i vendosjeve jashtë shtetit është të ushtrojë presion mbi Rusinë dhe të minojë idenë se Moska mund të jetë një aleate e besueshme. “Ne po e shndërrojmë përvojën tonë në fushën e (dronëve) në një mjet të politikës së jashtme”, tha burimi.
Por ai tha se misioni është gjithashtu i dobishëm për ukrainasit sepse u jep atyre një shans për të testuar pajisjet dhe aftësitë e tyre në një mjedis krejtësisht të ndryshëm – dhe për t’u treguar partnerëve se metodat e tyre funksionojnë kudo.
“Pluhuri dhe nxehtësia bëjnë që pajisjet të dështojnë më shpejt. Filtrat, ftohja, mbrojtja elektronike, bateritë… gjithçka funksionon ndryshe (dhe) kërkon përshtatje serioze”, tha ai, duke shtuar se edhe mënyra se si zhvillohet lufta është shumë e ndryshme.
“Në Ukrainë, është intensitet i lartë, sulme masive, presion i vazhdueshëm. Këtu është më shumë një luftë e manovrueshme mbi territore të mëdha, prita, kontroll i rrugëve, punë në grupe të vogla dhe varësisht nga njohuritë e terrenit.”
Ushtarë nga Fronti Kombëtar për Çlirimin e Azawadit (FLA) patrullojnë rrugët e Kidalit në Malin verior, më 8 maj 2026. AFP/Getty Images
Dallimet në disiplinë dhe stërvitje kërkojnë përshtatje nga të dyja palët, tha ai, duke shtuar: “Ne u mësojmë atyre taktika; ata na mësojnë të mbijetojmë dhe të luftojmë.”
Rusia po përdor gjithashtu operacionet e saj në Afrikë për të zgjeruar dhe përshtatur teknologjinë e saj ushtarake. Vetëm këtë javë, eksportuesi shtetëror i armëve, Rosoboronexport, prezantoi raketa dhe dronë të rinj në Ekspozitën Ndërkombëtare Ajrore El Alamein në Egjipt, me shefin e agjencisë që i tha agjencisë shtetërore ruse të lajmeve TASS se këto armë janë “të provuara” për luftime në Afrikë dhe Lindjen e Mesme.
Rritja e vetëbesimit
Kontingjentet ukrainase janë të vogla, por ato janë një shenjë e besimit në rritje të Ukrainës se ekspertiza e saj në dronë ka ngritur statusin e saj global.
Héni Nsaibia, analistja e lartë e Afrikës Perëndimore në Armed Conflict Location & Event Data (ACLED), një monitorues i pavarur i konflikteve, i tha CNN se Mali është një nga vendet ku Rusia tani luan një rol vendimtar.
“Ato i ofrojnë një litar shpëtimi thelbësor regjimit”, tha ai, duke shtuar se forcat e Korpusit Afrikan kanë qenë “instrumentale në parandalimin e një kolapsi më të thellë dhe ndoshta edhe të rënies së regjimit”.
“Por (rusët) gjithashtu kanë nevojë për këtë regjim ushtarak në vend në mënyrë që të jenë në gjendje të qëndrojnë në Mali”, shtoi Nsaibia.
Akuzat e para se Ukraina po ndihmonte Tuaregët erdhën në vitin 2024. Në korrik të atij viti, rebelët zunë pritë dhe vranë dhjetëra luftëtarë të Wagner dhe ushtarë malianë pranë qytetit Tinzaouaten, në kufirin me Algjerinë.
Një ushtar i Frontit Çlirimtar të Azawadit ecën pranë infrastrukturës së dëmtuar në ish-kazermat e Korpusit Afrikan në Kampin 2 në Kidal më 11 maj 2026. AFP/Getty Images
Andriy Yusov, zëdhënësi i Inteligjencës së Mbrojtjes së Ukrainës, tha në atë kohë se rebelët morën “informacionin e nevojshëm” për të luftuar rusët. Dhe ndërsa Ukraina më vonë mohoi çdo bashkëpunim të konsiderueshëm me rebelët, komenti i Yusovit shkaktoi një reagim të ashpër nga juntat ushtarake të Malit, Nigerit dhe Burkina Fasos, të cilët paraqitën një ankesë zyrtare në Këshillin e Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, duke akuzuar Ukrainën për sponsorizim të terroristëve.
CNN kërkoi koment nga Inteligjenca e Mbrojtjes për këtë artikull dhe iu referua komenteve të mëparshme të bëra nga zyrtarët.
Operatori i dronit i tha CNN se ukrainasit gjithashtu ndihmuan rebelët në marrjen e qytetit strategjik të Kidalit në veri të Malit në fillim të këtij viti. Rebelët Tuareg dhe militantët e lidhur me al-Kaedën nisën sulme të njëkohshme kundër trupave ruse, duke i detyruar ato të tërhiqeshin. Ministria ruse e Mbrojtjes akuzoi Kievin se luajti një rol në sulm, duke thënë në një deklaratë se “instruktorë mercenarë ukrainas dhe evropianë” i trajnuan rebelët para sulmit.
Nsaibia tha se marrja e kontrollit të Kidalit shënoi një disfatë kyçe për regjimin malian – dhe trupat ruse që e kanë mbështetur atë.
“Ishte një pengesë e madhe që ata humbën Kidalin dhe iu desh të negocionin një korridor të sigurt për të qenë në gjendje të tërhiqeshin”, tha ai për CNN. Megjithatë, Nsaibia tha se situata mund të kishte qenë shumë më e keqe për regjimin malian, nëse nuk do të kishte qenë për ndihmën e Korpusit Afrikan të Rusisë.
‘Sulmuar nga të njëjtët idiotë’
Sulmi në Kidal nxori në pah ndryshimin e madh që dronët mund të bëjnë në fushën e betejës në Mali dhe gjetkë në Sahel, ku lufta ende tenton të zhvillohet në mënyra më tradicionale, duke përdorur trupa këmbësorie të pajisura me armë rudimentare.
Ukrainasit në Mali i thanë CNN-së se partneriteti me Tuareg-ët është një partneritet për komoditet, jo domosdoshmërisht bindje.
“Kultura dhe feja janë të ndryshme, por kur sulmohesh nga të njëjtët idiotë, dallimet ideologjike zbehen në sfond”, tha burimi i Inteligjencës së Mbrojtjes.
Ish-shefi i inteligjencës ukrainase, Kyrylo Budanov, i fotografuar në vitin 2025, këtë javë vlerësoi Inteligjencën e Mbrojtjes për mbrojtjen e interesave të vendit në të gjithë botën, nga “Rusia në Afrikë, me kostum dhe kamuflazh”. Andrew Kravchenko/Bloomberg/Getty Images
Operatori i dronit i tha CNN se mendimet dhe ndjenjat e tij personale janë të parëndësishme.
Ai i përshkroi disa nga rebelët si “radikalë” të prirur për të qëlluar spontanisht në ajër dhe për të vepruar në “mënyra përçarëse”.
“Ndonjëherë është emocionalisht e vështirë të injorosh disa gjëra. Rastësisht jemi në të njëjtën anë të barrikadave tani… nëse këta djem vazhdojnë t’i mposhtin me sukses rusët, ne do të jemi më shumë se të lumtur t’i stërvitim”, i tha ai CNN-së.
Ai beson se çdo operacion që dobëson rusët mund ta ndihmojë Ukrainën të lëvizë rrugën drejt fitores në vend. “Ushtron presion mbi ta. E gjithë kjo histori ka pasoja si psikologjike, ashtu edhe reale”, i tha ai CNN-së.
Një flotë ruse ‘në hije’ dhe një dron detar ukrainas i arratisur
Më herët këtë vit, një grup peshkatarësh grekë panë një anije misterioze të zezë që lundronte pranë ishullit perëndimor të Lefkadës.
Doli të ishte një dron detar ukrainas që mbante eksplozivë. Greqia lëshoi një protestë zyrtare diplomatike ndaj Ukrainës dhe Kievi kërkoi zyrtarisht falje për incidentin, por fajësoi Rusinë për krijimin e situatës duke sulmuar Ukrainën dhe duke përdorur një flotë “në hije” të cisternave të naftës. Këto i lejojnë Rusisë të shesë naftën e saj në kundërshtim me sanksionet ndërkombëtare, duke ndihmuar në financimin e luftës.
Droni i ishte arratisur operatorëve ukrainas të vendosur në Libinë veriperëndimore, ku ishin të stacionuar që nga fundi i vitit 2025, tha për CNN burimi i inteligjencës së mbrojtjes ukrainase.
Ushtarakët e Shërbimit të Sigurisë së Ukrainës bëjnë roje pranë versioneve më të fundit të dronit detar “sea baby”, në një vendndodhje të pazbuluar në Ukrainë, më 17 tetor 2025. Vlad Smilianets/Reuters
Prania e tyre atje u raportua për herë të parë nga transmetuesi publik francez RFI në pranverë, dhe ndërsa nuk u konfirmua kurrë zyrtarisht nga qeveria ukrainase, tani është një sekret i hapur. Një operator i droneve detarë ukrainas të vendosur në Libi i tha CNN-së se njësia e tij po përdorte bazën ushtarake ndërkombëtare në Misrata si një platformë nisjeje për të sulmuar flotën në hije të Rusisë në këmbim të trajnimit të forcave lokale.
Ashtu si operatori i dronit ajror në Mali, ai u rekrutua në fillim të këtij viti nga Inteligjenca e Mbrojtjes e Ukrainës direkt nga posti i tij i mëparshëm në Ukrainë.
Ukraina – një kontribuese e hershme në misionet paqeruajtëse të OKB-së në Afrikën veriore dhe qendrore përpara pushtimit në shkallë të plotë të Rusisë – nuk e ka mbajtur sekret dëshirën e saj për t’u bërë një lojtar i ndryshëm në kontinent.
Kyrylo Budanov, ish-shefi i spiunazhit të Ukrainës, i cili tani është kreu i zyrës presidenciale të Zelensky-t, tha në vitin 2023 se qëllimi i Ukrainës ishte “të vazhdonte të vriste rusë kudo në faqen e kësaj bote deri në fitoren e plotë të Ukrainës”.
Është një ndjenjë e ndarë nga të gjithë trupat ukrainase që folën me CNN.
Të hënën, Budanov vuri në dukje edhe një herë ndikimin në rritje global të Ukrainës, duke postuar një deklaratë në mediat sociale ku festonte Inteligjencën e saj të Mbrojtjes për mbrojtjen e interesave të vendit në të gjithë botën, nga “Rusia në Afrikë, me kostum dhe kamuflazh”. [Përktheu: Dan GASHI]
