Vala e fundit e kërcënimeve me bomba mbetet e paatribuueshme, por historia e sabotimit të Rusisë na ndihmon të kuptojmë rrezikun.
Nga Mark Hertling
17 nëntor 2026
Romancieri Daniel Silva ka kaluar dekada duke shkruar thrillerë ndërkombëtarë rreth operacioneve të inteligjencës, sabotimit dhe luftërave në hije që zhvillohen në të gjithë Evropën. Libri i tij i fundit më i shitur, numër një, “Ransom” , paraqet sulme asimetrike me dronë që do t’u duken çuditërisht të njohur lexuesve pas lajmeve të sigurisë nga Evropa, ku titujt kryesorë të gazetave këtë muaj treguan për kërcënime të panumërta me bomba ndaj avionëve komercialë, duke detyruar devijime fluturimesh, ulje emergjente dhe madje edhe ngritjen e avionëve luftarakë të NATO-s.
Operacionet në aeroportet në të gjithë Evropën janë ndërprerë, duke nxitur mobilizimin e shërbimeve të emergjencës.
1.
Agjenci ë lajmeve në Irlandë, në Mbretërinë e Bashkuar dhe Bullgari kanë marrë gjithashtu kërcënime, duke përfshirë email-e që thoshin, “Një mesazh për Perëndimin”. N
jë individ që e identifikon veten si “Mikhail Andropov” mori përgjegjësinë për kërcënimet dhe premtoi të tjera që do të vijnë.
Sipas një analize të 6 nëntorit nga Instituti për Studimin e Luftës (ISW), më shumë se pesëdhjetë kërcënime kundër aviacionit evropian u raportuan vetëm në ditët e para të muajit, dhe tetëmbëdhjetë organizata mediatike u shënjestruan vetëm më 6 nëntor. Javën pasuese, mesazhet kishin filluar të kërcënonin mijëra shkolla në Itali , duke çuar në qindra evakuime. (Kërcënime të ngjashme u drejtuan ndaj shkollave në Skoci, Irlandën e Veriut dhe Republikën e Irlandës.) Dhe më shumë kërcënime erdhën këtë javë , me mbi njëqind shkolla italiane të hënën që morën email-e me inicialet “MA” që paralajmëronin për praninë e bombave dhe tani diçka të re: helm në ushqimin e mensës së shkollës.
Në analizën e tij, ISW nuk e fajësoi drejtpërdrejt Rusinë, por përkundrazi vuri në dukje se kërcënimet, të cilat duket se synojnë të “prishin shoqërinë evropiane dhe të imponojnë kosto ekonomike”, ishin “në përputhje me qasjet ruse”. Për të kuptuar pse-në, kërkohet njëfarë depërtimi në psikikën ruse – dhe konkretisht në mënyrën se si strategët rusë e shohin konfliktin dhe frikësimin.
NDËRSA METODAT KANË NDRYSHUAR gjatë dekadave, përdorimi i frikësimit për të testuar vendosmërinë perëndimore është i njohur. E pashë të shfaqej në mënyra të ndryshme gjatë karrierës sime. Detyra ime e parë në Evropë ishte në vitin 1975, gjatë Luftës së Ftohtë. NATO kishte pesëmbëdhjetë vende anëtare në atë kohë (nga dymbëdhjetë vendet themeluese në vitin 1949). Burimet dhe energjitë e aleancës ishin të përqendruara në kërcënimin e përplasjes së forcave konvencionale në vende si Boshllëqet Fulda dhe Meiningen.
Por edhe atëherë, sovjetikët kryen një sërë veprimesh të sanksionuara të zbulimit, mbikëqyrjes dhe inteligjencës – aktivitete që zakonisht mbaheshin të fshehta – nën maskën e Misionit Ndërlidhës Ushtarak Sovjetik (SMLM, ose “nuhaji”, siç i quanim ne ushtarët amerikanë). Zyrtarët e inteligjencës sovjetike do të udhëtonin nëpër Gjermaninë Perëndimore me makina Lada me targa unike, por të miratuara, duke shënuar manovrat e NATO-s, duke planifikuar vendndodhjet e bazave dhe madje duke regjistruar veprimet e ushtarëve dhe familjeve të tyre gjatë orëve jashtë detyrës.
Gjatë turneut tim të radhës në vitet 1988-91, gjërat filluan të ndryshonin: kërcënimet e hapura ruse u pakësuan në mënyrë dramatike pas rënies së Murit të Berlinit. Pastaj, pas rënies së Bashkimit Sovjetik, NATO ndaloi së përqendruari në formacionet e blinduara sovjetike. Aleanca eksperimentoi me lloje të reja bashkëpunimi: Ndërsa mbi 150,000 forca amerikane u vendosën nga Evropa në Lindjen e Mesme për Stuhinë e Shkretëtirës, disa vende të NATO-s iu bashkuan përpjekjeve në atë që aleanca e quajti “operacione jashtë zonës”.
Gjithashtu, gjatë viteve ’90, disa vende të pavarura rishtazi dhe ish-vende të Paktit të Varshavës – Estonia, Letonia, Lituania, Rumania, Bullgaria dhe të tjera – ndiheshin të kërcënuara nga një Rusi potencialisht e ringjallur dhe gjithnjë e më luftarake, ose nga paqëndrueshmëria rajonale, konflikti etnik dhe mosmarrëveshjet territoriale. (Shtetet Baltike dhe Polonia ranë në kategorinë e parë; Ballkani dhe ish-Jugosllavia ranë në të dytën.) Disa prej këtyre iu bashkuan aleancës; deri në vitin 1999, NATO arriti në nëntëmbëdhjetë anëtarë.
Ndërkohë, megjithatë, pas dekadash të Luftës së Ftohtë, marrëdhënia e Perëndimit me Rusinë filloi të ngrohej gjatë fundit të viteve 1990 dhe fillimit të viteve 2000. Forcat ruse morën pjesë përkrah forcave të NATO-s gjatë operacioneve në Bosnjë (1996) dhe Kosovë (1999), dhe ato gjithashtu bashkëpunonin atëherë, si dhe tani, me Serbinë.
2.
Dhe angazhimet ushtarake u rritën; Rusia iu bashkua shumë ushtrimeve me forcat e NATO-s. (Për shembull, Ushtrimi Torgau, i filluar në vitin 2004, ishte një stërvitje vjetore ushtarake e emëruar sipas fshatit ku forcat sovjetike dhe amerikane u bashkuan në fund të Luftës së Dytë Botërore.) Më kërkuan të bashkohesha me një delegacion prej pesë personash që merrte pjesë në një iniciativë të quajtur “Partneriteti për Paqe” që udhëtoi në Rusi për të ndarë informacion ushtarak dhe për të kërkuar mundësi të ardhshme midis dy vendeve tona dhe brenda rajonit. Kur u ktheva në Evropë pasi u vendosa në Irak në vitet 2003-04, filluam t’u ofrojmë mundësi trajnimi shumëkombësh aleatëve tanë të NATO-s dhe partnerëve evropianë në Qendrën e Trajnimit Grafenwoehr të SHBA-së, ku komandoja. Rusia kërkoi të merrte pjesë në disa prej tyre, megjithëse ata gjithmonë përfshinin oficerë politikë me ushtarët kur ata vinin, edhe kur dërgonin një grup ushtarësh në shkollën tonë të trajnimit të nënoficerëve (NCO).
Si një gjeneral brigade i ri që komandonte një strukturë kritike stërvitore, fillova të merrja përditësime të zhvillimeve të përditshme nga inteligjenca evropiane në vitin 2004. Mbaj mend një rritje të dallueshme të asaj që komuniteti i inteligjencës e quan “reflektime” rreth veprimeve të Vladimir Putinit, i cili ishte ngjitur në presidencën e Rusisë katër vjet më parë. Një nga leximet e mia të inteligjencës e përshkroi rrethimin e shkollës Beslan në detaje, duke sugjeruar se Putini e përdori atë krizë të shtatorit 2004 për t’i dhënë fund zgjedhjeve popullore për guvernatorët rajonalë dhe për të centralizuar më tej autoritetin e tij politik. Institucionet politike të Rusisë po bëheshin dukshëm më të rrënjosura dhe ne filluam të shihnim më pak angazhime dhe më shumë nxitje të operacioneve të fshehta që vinin nga miqtë tanë rusë.
Gjatë disa viteve të ardhshme, ndërsa qëndrova në Evropë dhe u zhvendosa në punë të tjera, veprimet ruse përbënin një pjesë të mirë të buletineve të inteligjencës. Shumica e analistëve të inteligjencës në atë kohë filluan të shihnin se Rusia po mbështetej më shumë në metoda jokonvencionale për të frikësuar fqinjët e saj evropianë. Vrasja në nëntor 2006 e Alexander Litvinenkos – një oficer i FSB-së që kishte dezertuar në Britani – nga helmimi me polonium radioaktiv-210, sulmet e gjera kibernetike estoneze në prill dhe maj 2007, dhe sasia masive e operacioneve informative që i paraprinë inkursionit përfundimtar konvencional në rajonet e Osetisë së Jugut dhe Abkhazisë të Gjeorgjisë në vitin 2008 ishin disa nga operacionet më të hapura ruse.
U largova nga Evropa në vitin 2009, por u ktheva në vitin 2011 për të komanduar forcat e Ushtrisë Amerikane. Informacioni fillestar i inteligjencës i ofruar nga stafi, me kontribut nga agjenci të ndryshme, përfshinte një rrjedhë në rritje raportesh që përshkruanin kërcënimet dhe aktivitetet ruse që po rriteshin në fushëveprim, sofistikim dhe frekuencë në të gjithë kontinentin. Megjithëse udhëtova disa herë në Rusi dhe dy komandantët e Forcave Tokësore Ruse me të cilët u angazhova (Gjeneral Kolonel Aleksandr Postnikov-Streltsov dhe Gjeneral Kolonel Vladimir Chirkin) vizituan selinë tonë, pati pak bashkëpunim ose koordinim efektiv dhe gjithmonë kishte një kërkesë për t’u siguruar që mbledhja aktive ruse – duke qenë në shënjestër të agjencive të inteligjencës – të mos kishte sukses kundër nesh kur shkonim në Moskë ose kur ata vinin në Heidelberg. Por mund të them se ata u përpoqën.
Bisedat që pata me pasardhësit e mi pasi dola në pension sugjeruan se këto tendenca u zgjeruan. Nga viti 2014 deri në vitin 2024, shërbimet evropiane të sigurisë hetuan dhe konfirmuan mbi një duzinë sulmesh të mëdha sabotimi ruse që synonin objektet e municioneve në Republikën Çeke; përpjekje për vrasje ose komplote në Bullgari, Mbretërinë e Bashkuar dhe Gjermani; sulme kibernetike me akses të afërt në Holandë, Poloni dhe vendet baltike; dhe hakerimin e fushatave presidenciale në Francë, Moldavi dhe, sigurisht, në Shtetet e Bashkuara, si dhe sulme kibernetike që synonin Parlamentin Evropian. Dhe pastaj, gjatë verës, erdhi incidenti i paturpshëm në Aeroportin Leipzig/Halle, një qendër e madhe evropiane mallrash që mbështeste Ukrainën, në të cilën autoritetet gjermane zbuluan një dron të mbushur me eksploziv pranë një avioni mallrash ukrainas. Pajisja u çaktivizua para se të shpërthente dhe në fillim të shtatorit qeveria gjermane ia atribuoi zyrtarisht sulmin Rusisë.
Provat nga këto sulme gjatë dekadës së fundit ndryshojnë nga incidenti në incident, dhe jo çdo ndërprerje është lidhur zyrtarisht me Moskën. Por së bashku ato tregojnë gamën e kërcënimeve me të cilat përballen qeveritë evropiane.
GJATË PESËDHJETË VITIT TË FUNDIT – nga Lufta e Ftohtë deri te periudha e ndërmjetme demokratike dhe dekadat e mbretërimit të Putinit – Rusia ka përdorur instrumente ushtarake dhe joushtarake, veprime të hapura dhe të fshehta, dhe presion psikologjik gjithnjë në rritje për të prishur institucionet dhe për të arritur objektivat e saj strategjike pa provokuar një përgjigje ushtarake. Shërbimet e saj të inteligjencës kanë përdorur operativë, ndërmjetës kriminalë dhe madje edhe individë simpatikë nga brenda vendeve të NATO-s. Dhe sigurisht, në disa raste – Gjeorgjia në vitin 2008, Donbasi i Ukrainës në vitin 2014 dhe Ukraina e shtypur në vitin 2022 – Rusia është zhvendosur nga veprimet e fshehta në sulme ushtarake konvencionale kundër territorit sovran.
Gjë që na sjell në të tashmen dhe në kontekstin e kërcënimeve të gjera me bomba në të gjithë Evropën. Uashingtoni po përpiqet të negociojë një fund të luftës në Ukrainë. Në fillim të nëntorit, pothuajse në të njëjtën kohë kur filluan kërcënimet me bomba në të gjithë kontinentin, i dërguari i Trump dhe dhëndri i tij, Jared Kushner, përshkruan diskutime produktive në Bruksel me përfaqësuesit e Ukrainës, NATO-s dhe Evropës. Ai përshkroi pesë objektiva, të cilat në fillim mund të duken të arsyeshme për shkak të theksit në shqetësimet e sigurisë të të gjitha palëve. 3 Kishte vetëm një problem: komentet e Kushnerit i bënin jehonë pretendimit të përsëritur rus se siguria e Moskës kërkon ndryshime në rregullimet ekzistuese të mbrojtjes së Evropës.
Rusia ka kërkuar vazhdimisht që NATO të kthehet në pozicionin e saj të vitit 1997, duke përmbysur në mënyrë efektive dekadat e zgjerimit të aleancës dhe duke kufizuar praninë ushtarake të disponueshme për të mbrojtur anëtarët e rinj.4 Shumë prej këtyre vendeve kërkuan anëtarësim në NATO pikërisht për shkak të përvojave të tyre të kaluara me Bashkimin Sovjetik dhe shqetësimeve të tyre për të ardhmen e tyre me Rusinë si fqinj.
Pushtimi i Ukrainës nga Rusia, kërkesat e saj ndaj NATO-s dhe përdorimi i dokumentuar i sabotimit dhe frikësimit duhet të informojë çdo diskutim mbi të ardhmen e Evropës nga negociatorët tanë. Shqetësimet e sigurisë së një agresori nuk mund t’u jepet i njëjti legjitimitet si të drejtat sovrane të vendeve të kërcënuara nga ai agresion, veçanërisht kur ai agresor ka treguar vazhdimisht se nuk është i gatshëm të përballojë sigurinë e atyre që ndodhen në kufijtë e tij. [Përktheu: Dan GASHI]
[Ilustrim me foto nga Bill Kuchman/ The Bulwark | Fotot: Getty, Shutterstock]
