Nga Dan GASHI / Njujork
Një zhvillim i rëndësishëm në Lindjen e Mesme po tërheq vëmendje përtej kufijve të rajonit. Sipas agjencisë Reuters, Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike të Iranit (IRGC) ka luajtur rol të drejtpërdrejtë në ofensivën e fundit të rebelëve Huthi përgjatë bregdetit të Detit të Kuq në Jemen. Operacioni arriti kulmin me marrjen e qytetit port të Mokës, një pikë me rëndësi të veçantë strategjike.
Burimet e cituara nga agjencia thonë se Teherani u kërkoi Huthëve të shtonin sulmet kundër Arabisë Saudite në këmbim të fondeve, armëve dhe ndihmës nga oficerë të lartë ushtarakë. Edhe burime ushtarake jemenase flasin për përfshirjen e komandantëve iranianë në drejtimin e fushatës. Përgjimet e komunikimeve dhe dëshmitë e luftëtarëve Huthi të kapur tregojnë, sipas raportimit, se në terren ishte i pranishëm edhe Abdolreza Shahlaei, një komandant i lartë i Forcës Quds.
Irani mohon se i komandon drejtpërdrejt Huthët. Megjithatë, pasojat strategjike të ofensivës janë gjithnjë e më të vështira për t’u anashkaluar.
Për vite me radhë, presioni iranian mbi transportin detar është lidhur kryesisht me Ngushticën e Hormuzit. Tani, forcimi i pozitave të Huthëve pranë Bab el-Mandebit krijon një tjetër vatër rreziku.
Ngushtica e Bab el-Mandebit lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit dhe është një nga rrugët detare më të rëndësishme në botë. Reuters vlerëson se nëpër këtë kalim transportohet rreth 7% e prodhimit botëror të naftës, ndërsa korridori më i gjerë i Detit të Kuq përfaqson afërsisht 10% deri në 12% të tregtisë globale.
Kjo do të thotë se presioni i njëkohshëm në Hormuz dhe Bab el-Mandeb mund të ndikojë drejtpërdrejt mbi tregjet e energjisë dhe transportin detar ndërkombëtar.
Moka ndodhet pranë Bab el-Mandebit. Për këtë arsye, marrja e qytetit nuk është thjesht një episod tjetër i luftës civile në Jemen, por i jep një force të lidhur ngushtë me Iranin mundësinë për të kërcënuar një prej korridoreve detare më të ngarkuara të globit. Shqetësimet janë shtuar edhe nga përparimi i Huthëve drejt ishujve strategjikë të Detit të Kuq.
Huthët e kanë deshmuar tashmë se mund të godasin territorin saudit me dronë dhe raketa. Më 8 shtator, sulmet në jug të Arabisë Saudite plagosën 73 persona dhe shkaktuan zjarre pranë objekteve energjetike dhe industriale.
Për Riadin, kjo nënkupton përballje në disa fronte njëherësh: mbrojtjen nga sulmet me raketa e dronë, sigurinë e infrastrukturës së naftës, lundrimin në Detin e Kuq dhe paqëndrueshmërinë e vazhdueshme në Jemen. Mbi të gjitha qëndron presioni iranian dhe cenueshmëria e pikave të ngushta detare.
Pasojat mund të ndihen shumë larg rajonit. Nëse Deti i Kuq bëhet tepër i rrezikshëm për lundrim, anijet tregtare mund të detyrohen t’i bien sërish qark Kepit të Shpresës së Mirë. Udhëtimi më i gjatë do të rrisë konsumin e karburantit, tarifat e sigurimit dhe kostot e transportit. Në fund, një pjesë e kësaj barre do t’u kalojë konsumatorëve përmes çmimeve më të larta.
Një tjetër shqetësim lidhet me tregun e energjisë. Nëse çmimi i naftës qëndron mbi 100 dollarë për fuçi, goditja ekonomike mund të jetë e rëndë. Reuters raportoi se nafta bruto Brent e ka kaluar tashmë këtë nivel pas përshkallëzimit të fundit.
Këtu bëhet më e qartë edhe mënyra se si vepron Teherani. Iranit nuk i duhet të dërgojë një ushtri konvencionale në çdo cep të rajonit; ai ushtron ndikim përmes aleatëve dhe grupeve të armatosura që veprojnë pranë interesave të tij. Huthët në Jemen, së bashku me grupe të tjera në Irak dhe vende të tjera, i japin Iranit atë që shpesh quhet “thellësi strategjike”. Në këtë mënyrë, Teherani mund të ushtrojë presion njëkohësisht mbi interesat amerikane, izraelite dhe të vendeve të Gjirit.
Por kjo strategji mbart rreziqe serioze. Nëse sulmet ndaj transportit ndërkombëtar bëhen të papranueshme, Shtetet e Bashkuara dhe fuqi të tjera mund të përgjigjen me forcë ushtarake. Irani mund të fitojë ndikim në afat të shkurtër, por njëkohësisht rrit mundësinë e një konflikti shumë më të gjerë.
Ekziston edhe një rrezik tjetër: sa më shumë të forcohen Huthët, aq më e madhe bëhet mundësia që ata të veprojnë në mënyrë më të pavarur nga Teherani. Grupet e armatosura që fitojnë pushtet dhe terren nuk mbeten domosdoshmërisht nën kontrollin e mbështetësve të tyre; me kalimin e kohës, ato mund të ndjekin interesat e veta.
Prandaj, kjo krizë nuk kufizohet më vetëm te Jemeni. Ajo prek transportin detar, çmimet e energjisë, zinxhirët e furnizimit, sigurinë e Arabisë Saudite dhe Izraelit, strategjinë ushtarake amerikane, ndikimin rajonal të Iranit dhe të ardhurat që Egjipti siguron nga Kanali i Suezit. Edhe tregtia mes Evropës dhe Azisë varet nga siguria e kësaj rruge.
Kanali i Suezit nuk mund të funksionojë normalisht pa lundrim të sigurt në Detin e Kuq. Nëse Hormuzi dhe Bab el-Mandebi kërcënohen seriozisht në të njëjtën kohë, pasojat për energjinë dhe transportin botëror mund të jenë të thella.
Pyetja kryesore është nëse Irani kërkon fitore në një luftë konvencionale, apo synon diçka tjetër: ta bëjë konfliktin aq të kushtueshëm sa kundërshtarët e tij të detyrohen të ulen në tryezën e bisedimeve.
Pikërisht këtu qëndron dilema. Një strategji e ndërtuar për të shtuar ndikimin mund të sjellë një përshkallëzim që askush nuk arrin ta kontrollojë. Konfliktet në Lindjen e Mesme nuk mbeten më brenda kufijve kombëtarë: një raketë e lëshuar nga Jemeni prek sigurinë e Arabisë Saudite; një bllokim në Bab el-Mandeb trondit Evropën; një ndërprerje në Hormuz godet Azinë; ndërsa rritja e çmimit të naftës ndihet në ekonominë botërore. Lufta mund të zhvillohet në rajon, por pasojat e saj janë globale.
