E ardhmja ndërtohet vetëm atje ku dallimi nuk shndërrohet në armiqësi dhe ku dinjiteti i njeriut mbetet kufiri që askush nuk duhet ta kalojë.
Nga Bedri HALIMI / shkrimtar
Një shoqëri nuk prishet vetëm nga varfëria, padrejtësia apo mungesa e ligjeve. Ajo fillon të prishet edhe atëherë kur njerëzit mësohen me urrejtjen, me fyerjen, me përbuzjen dhe me egërsinë ndaj njëri-tjetrit.
Rreziku më i madh lind kur këto sjellje nuk na shqetësojnë më. Kur fyerja na duket normale, kur poshtërimi i tjetrit na argëton, kur shpifjen e quajmë debat dhe kur egërsinë e ngatërrojmë me guximin, atëherë problemi nuk është më vetëm te individi. Problemi ka filluar të bëhet shoqëror.
Urrejtja rrallë fillon me veprime të mëdha. Ajo fillon me fjalën.
Fillon kur tjetrin e fyejmë vetëm pse mendon ndryshe. Kur kundërshtarin politik nuk e shohim më si kundërshtar, por si armik. Kur për shkak të bindjeve politike, prejardhjes, besimit apo pikëpamjeve të ndryshme, njeriun e zhveshim nga çdo vlerë.
Fjala përsëritet. Fyerja bëhet zakon. Zakoni bëhet sjellje. Dhe sjellja, kur përhapet në shoqëri, rrezikon të bëhet kulturë.
Këtu qëndron një nga sfidat më të mëdha të kohës sonë.
Sot kemi më shumë mundësi se kurrë për të komunikuar me njëri-tjetrin. Por, paradoksalisht, shpesh duket sikur kemi gjithnjë e më pak durim për ta dëgjuar njëri-tjetrin.
Rrjetet sociale na kanë dhënë të gjithëve një zë. Kjo është një arritje e madhe. Por zëri është edhe përgjegjësi.
Pas një ekrani është shumë e lehtë të fyesh. Është e lehtë të shpifësh, të përqeshësh, të poshtërosh apo ta dënosh dikë pa e njohur fare. Mjafton një fotografi, një fjali e shkëputur nga konteksti apo një mendim ndryshe dhe brenda pak minutash mund të fillojë një linçim i tërë publik.
Edhe më shqetësuese bëhet gjendja kur fyerja shpërblehet me vëmendje, ndërsa maturia konsiderohet dobësi.
Njeriu që bërtet dëgjohet më shumë se ai që argumenton.
Ai që fyen merr më shumë vëmendje se ai që arsyeton.
Ai që përçan bëhet më i dukshëm se ai që përpiqet të afrojë njerëzit.
Kështu, pa e kuptuar, mund të ndërtojmë një shoqëri ku egërsia shpërblehet, ndërsa mirësjellja përqeshet.
Por demokracia nuk është e drejta për ta poshtëruar tjetrin. Liria e fjalës nuk është detyrim për të fyer. Të mendosh ndryshe nuk do të thotë të urresh.
Mund të mos pajtohemi politikisht dhe përsëri të respektohemi si njerëz.
Mund të kemi bindje të ndryshme dhe përsëri të jetojmë në të njëjtën shoqëri.
Mund ta kritikojmë ashpër një ide pa e poshtëruar njeriun që e përfaqëson atë.
Pikërisht këtu matet pjekuria e një shoqërie.
Mitrush Kuteli ka lënë një nga shprehjet më të dhimbshme dhe njëkohësisht më të fuqishme për marrëdhënien e njeriut me vendin e vet:
“Atdheu është atdhe, bile edhe atëherë kur të vret.”Në këtë fjali ka dhimbje, por ka edhe një mësim të madh. Atdheu nuk është vetëm toka. Nuk është vetëm flamuri, kufiri apo historia. Atdheu është edhe mënyra se si sillemi me njëri-tjetrin brenda tij.
Prandaj dashuria për atdheun nuk duhet të shprehet vetëm duke folur për të kaluarën. Ajo duhet të dëshmohet edhe duke menduar për të ardhmen.
Çfarë shoqërie duam t’ua lëmë fëmijëve tanë?
Një shoqëri ku njerëzit ndahen në kampe që urrejnë njëri-tjetrin, apo një shoqëri ku dallimet pranohen pa e humbur respektin?
Një shoqëri ku fiton ai që bërtet më fort, apo ajo ku dëgjohet ai që argumenton më mirë?
Një vend ku kundërshtari duhet shkatërruar, apo një vend ku kundërshtari mund të kundërshtohet pa u shndërruar në armik?
Këto nuk janë pyetje të vogla. Prej përgjigjeve që u japim sot varet shoqëria që do të kemi nesër.
Sepse urrejtja është shumë më e lehtë të mbillet sesa të çrrënjoset.
Një brez mund ta fillojë përçarjen, ndërsa breza të tërë mund t’i vuajnë pasojat e saj.
Prandaj duhet ta ndërtojmë një kulturë tjetër: kulturën e dinjitetit, të respektit dhe të përgjegjësisë.
Kjo nuk do të thotë të heshtim përballë së keqes. Përkundrazi. Duhet të kritikojmë, të debatojmë, të kërkojmë përgjegjësi dhe të kundërshtojmë padrejtësinë. Por duhet ta bëjmë pa u shndërruar vetë në atë që kritikojmë.
Shoqëria nuk bëhet më e fortë kur njerëzit urrejnë njëri-tjetrin më shumë. Bëhet më e fortë kur, pavarësisht dallimeve, arrijnë ta ruajnë një minimum të përbashkët njerëzor.
Në fund, pyetja është shumë e thjeshtë: Çfarë do t’u lëmë brezave që vijnë?
Vetëm rrugë, ndërtesa dhe institucione?
Apo edhe një mënyrë më të mirë për të jetuar së bashku?
Sepse trashëgimia më e madhe që mund t’i lëmë së ardhmes nuk është vetëm ajo që ndërtojmë me beton. Është edhe ajo që ndërtojmë në ndërgjegjen e njerëzve.
Urrejtja mund ta fitojë një debat, por nuk mund ta ndërtojë një shoqëri.
Egërsia mund ta frikësojë njeriun, por nuk mund ta bashkojë një popull.
E ardhmja ndërtohet vetëm atje ku dallimi nuk shndërrohet në armiqësi dhe ku dinjiteti i njeriut mbetet kufiri që askush nuk duhet ta kalojë.
