Një thirrje për përgjegjësi kombëtare, stabilitet demokratik dhe tejkalim të kalkulimeve partiake apo një kurth politik i lloit të vet?
Nga Dr. Sadri RAMABAJA
Deklarata e Mentor Nazarkos për rolin që Albin Kurti mund dhe duhet të luajë në zhvillimet politike në Shqipëri ngre një çështje me rëndësi përtej kufijve të politikës ditore: a mund të shndërrohet autoriteti politik i një lideri me ndikim në hapësirën kombëtare në instrument të stabilitetit demokratik, pa u bërë pjesë e kalkulimeve të brendshme partiake?
Në parim, argumenti i Nazarkos ka një bazë të arsyeshme. Një personalitet politik që gëzon mbështetje të konsiderueshme përtej kufijve të shtetit të vet ka edhe një përgjegjësi publike që shkon përtej interesave të ngushta partiake. Në këtë kuptim, Albin Kurti nuk mund të trajtohet si një aktor pa ndikim në zhvillimet politike shqiptare, sidomos kur bëhet fjalë për çështje që prekin stabilitetin institucional, funksionimin demokratik dhe marrëdhëniet ndërshqiptare.
Megjithatë, mes përgjegjësisë kombëtare dhe instrumentalizimit politik ekziston një vijë e hollë, por thelbësore. Pikërisht këtu duhet kërkuar edhe kuptimi politik i thirrjes së Nazarkos.
Nëse kjo thirrje synon të nxisë një qëndrim parimor kundër dhunës, anarkisë dhe destabilizimit institucional, ajo meriton të diskutohet seriozisht. Por, nëse përmes saj synohet të prodhohet një përplasje e re politike, duke e vendosur Kurtin përballë një dileme artificiale — ose të reagojë sipas pritshmërive të caktuara, ose të akuzohet për indiferencë ndaj Shqipërisë — atëherë kemi të bëjmë me një mekanizëm të njohur të presionit politik.
Në këtë rast, thirrja për përgjegjësi kombëtare rrezikon të shndërrohet në një kurth politik, të projektuar për ta vendosur Lëvizjen Vetëvendosje dhe veçanërisht Albin Kurtin në një pozitë mbrojtëse, duke i ekspozuar ndaj akuzave të parapërgatitura, pavarësisht nga qëndrimi që mund të mbajnë.
Kjo është arsyeja pse çdo kërkesë për ndërhyrje publike të një lideri politik duhet vlerësuar jo vetëm sipas përmbajtjes së deklaruar, por edhe sipas kontekstit, momentit dhe efekteve të mundshme politike.
Nga Rugova te Kurti: analogjia historike dhe kufijtë e saj
Referenca e Nazarkos te Ibrahim Rugova dhe qëndrimet e tij në vitet e fundit të regjimit komunist në Shqipëri synon të ndërtojë një paralele historike: edhe kur ekzistojnë mospajtime politike, interesat e përbashkëta kombëtare duhet të mbizotërojnë mbi rivalitetet personale apo partiake.
Në nivel parimor, kjo është një tezë e qëndrueshme. Historia politike shqiptare ofron shembuj të shumtë të nevojës për ta vendosur interesin e përgjithshëm mbi ndasitë politike. Por analogjitë historike kërkojnë kujdes metodologjik. Rrethanat e viteve ’80, respektivisht ‘90-ta, natyra e sistemit në Shqipëri, pozita e Kosovës nën Jugosllavi dhe marrëdhëniet mes elitave politike të asaj kohe nuk mund të barazohen mekanikisht me realitetin e sotëm pluralist.
Për më tepër, çdo referencë konkrete ndaj një ndërhyrjeje të Rugovës në politikën shqiptare të vitit 1997 duhet të mbështetet në dokumentim historik të verifikueshëm, në mënyrë që analogjia të mos shërbejë vetëm si argument retorik.
Sot, Albin Kurti vepron në një kontekst tjetër: Republika e Kosovës është shtet i pavarur, Shqipëria është anëtare e NATO-s dhe e Bashkimit Evropian, ndërsa marrëdhëniet ndërshqiptare zhvillohen në kushtet e pluralizmit politik dhe të dy sovraniteteve shtetërore.
Prandaj, përgjegjësia e Kurtit nuk mund të përcaktohet përmes një modeli të gatshëm historik. Ajo duhet të vlerësohet në bazë të interesit të Kosovës, interesit të të gjithë Kombit, marrëdhënieve me Shqipërinë dhe nevojës për të ruajtur hapësirën demokratike shqiptare nga polarizimi shkatërrues.
Përgjegjësia e elitave nuk nënkupton nënshtrimin ndaj skenarëve partiakë
Në demokracitë e konsoliduara, personalitetet me autoritet publik shpesh ndërhyjnë në momente krizash për të mbrojtur institucionet, për të kundërshtuar dhunën dhe për të nxitur dialogun. Këtë rol mund ta luajnë akademikët, intelektualët, shkrimtarët, filozofët dhe ish-drejtuesit politikë, pikërisht sepse autoriteti i tyre nuk buron domosdoshmërisht nga pushteti ekzekutiv.
Umberto Eco në Itali, Jean-Paul Sartre dhe intelektualë të tjerë francezë, si dhe Jyrgen Habermas në Gjermani, përfaqësojnë tradita të ndryshme të angazhimit intelektual në jetën publike. Ata nuk kanë pasur të njëjtin rol historik dhe nuk mund të vendosen në një kategori të vetme, por puna dhe angazhimi i tyre ilustrojnë një parim të rëndësishëm: intelektuali publik nuk është thjesht komentues i pushtetit; ai mund të bëhet zë kritik i shoqërisë dhe mbrojtës i hapësirës demokratike.
Pikërisht për këtë arsye, në një krizë politike si ajo që ka kapluar Shqipërinë politike, përgjegjësia e parë për të artikuluar një qëndrim të përbashkët kundër dhunës dhe në mbrojtje të institucioneve u takon, para së gjithash, vetë shoqërisë shqiptare, komunitetit akademik, institucioneve të pavarura dhe forcave politike që pretendojnë të përfaqësojnë interesin publik.
Nuk është as e drejtë dhe as e shëndetshme që barra e kësaj përgjegjësie të zhvendoset te një lider i vetëm nga Kosova. Albin Kurti mund të shprehë një qëndrim politik, por ai nuk mund të zëvendësojë rolin e institucioneve shqiptare dhe as përgjegjësinë e elitave vendore.
Në të njëjtën kohë, autoriteti i tij publik nuk duhet të mohohet vetëm pse një pjesë e spektrit politik shqiptar e sheh me shqetësim ndikimin e tij. Në një hapësirë kombëtare që ndan gjuhën, kulturën dhe interesa të rëndësishme strategjike, ndikimi politik përtej kufijve shtetërorë është realitet që kërkon menaxhim të përgjegjshëm, jo demonizim.
A po kërkohet stabiliteti, apo po ndërtohet një front i ri kundër Kurtit?
Këtu qëndron nyja politike e debatit.
Kur një lideri i kërkohet të flasë në emër të stabilitetit, duhet të sqarohet se çfarë nënkuptohet me stabilitet. Në demokraci, stabiliteti nuk është sinonim i mbrojtjes së qeverisë në pushtet. Ai nënkupton ruajtjen e rendit kushtetues, garantimin e lirive politike, funksionimin e institucioneve dhe mundësinë që pushteti të kontestohet e të ndërrohet përmes mekanizmave demokratikë.
Prandaj, një thirrje kundër dhunës nuk mund të shndërrohet në kërkesë për heshtje politike. Protesta paqësore është e drejtë demokratike; kritika ndaj qeverisë është pjesë e pluralizmit; kërkesa për dorëheqje apo zgjedhje të parakohshme nuk përbën, në vetvete, destabilizim. Kufiri kalohet kur dhuna, kërcënimi dhe shkatërrimi i rendit kushtetues zëvendësojnë argumentin dhe mekanizmat demokratikë.
Në këtë kuptim, edhe një qëndrim i mundshëm i Kurtit kundër dhunës duhet të jetë i qartë në parime dhe i pavarur nga interesat e Edi Ramës, të opozitës shqiptare apo të çdo force tjetër politike. Ai nuk duhet të lexohet si mbështetje automatike për qeverinë dhe as si legjitimim i çdo forme proteste.
Parimi duhet të jetë mbrojtja e demokracisë, jo mbrojtja e një partie; mbrojtja e institucioneve, mbrojtja e Shtetit, jo mbrojtja e një qeverie; mbrojtja e së drejtës për protestë, jo legjitimimi i dhunës.
Kjo është e vetmja mënyrë që një deklaratë e tillë të mos bëhet pjesë e polarizimit që pretendon të kapërcejë.
Kosova dhe Shqipëria: një komb – dy shtete, një përgjegjësi strategjike
Argumenti i Nazorkos se, nëse Shqipëria po humbet peshë politike, Kosova duhet të fitojë rol më të madh në hapësirën shqiptare, kërkon një trajtim më të thellë se ai që ofron retorika e momentit.
Kosova nuk e fiton peshën e saj strategjike duke përfituar nga dobësimi i Shqipërisë. As Shqipëria nuk e ruan rolin e saj rajonal duke e trajtuar Kosovën si faktor dytësor. Në një kontekst të shënuar nga rivalitetet gjeopolitike, sfidat e zgjerimit të BE-së, pasiguria në arkitekturën evropiane të sigurisë dhe përpjekjet për të riformësuar rendin ndërkombëtar, të dy shtetet kanë nevojë për koordinim më të madh strategjik.
Por ky koordinim nuk mund të ndërtohet mbi ndërhyrje të improvizuara në krizat e njëri-tjetrit, as mbi pritshmërinë që një lider të bëhet arbitër i politikës në shtetin fqinj. Ai kërkon mekanizma të qëndrueshëm bashkëpunimi, konsultime institucionale, diplomaci të koordinuar dhe një strategji kombëtare që i harmonizon interesat e përbashkëta pa cenuar sovranitetin e secilit shtet.
Në këtë kuptim, thirrja për një zë shqiptar në arenën rajonale dhe ndërkombëtare është e drejtë si synim strategjik. Por ky zë nuk mund të krijohet vetëm përmes deklaratave të një individi. Ai duhet të jetë produkt i një kulture të re bashkëpunimi politik dhe institucional ndërmjet Prishtinës dhe Tiranës.
Kjo do të ishte një përgjigje shumë më serioze ndaj çdo rreziku të defaktorizimit të njërës apo tjetrës Republikë, që nuk mund të jenë palë të ndara asesi.
Përfundim: Shqipëria mbi të gjitha, por jo mbi demokracinë
Shqipëria dhe Kosova kanë nevojë për më shumë përgjegjësi kombëtare dhe më pak instrumentalizim partiak. Kanë nevojë për elita që dinë të dallojnë interesin shtetëror nga interesi elektoral dhe për intelektualë që nuk e reduktojnë krizën politike në përplasje liderësh.
Mentor Nazarko ka të drejtë kur nënvizon se ndikimi publik i Albin Kurtit nuk mund të shpërfillet dhe se zhvillimet në Shqipëri nuk janë domosdoshmërisht çështje indiferente për Kosovën. Por ky argument bëhet bindës vetëm nëse mbështetet në një standard të njëjtë demokratik për të gjithë aktorët, pa përjashtime dhe pa ekuivoke.
Nga ana tjetër, dyshimi se një thirrje e tillë mund të përdoret për ta vendosur Kurtin në një pozitë të vështirë politike është krejt i ligjshëm, kur mirren në konsideratë pozicionet e një kategorie këshilltarësh politik dhe pozicioni medial të një lagjeje të shtëpive mediale në Tiranë dhe Prishtinë ndaj Qeverisë Kurti për pothuajse hjashtë vjet rresht.
Në fund të fundit, pyetja nuk është nëse Albin Kurti duhet të mbajë anën e Edi Ramës apo të kundërshtarëve të tij. Pyetja është nëse ai, ashtu si çdo lider tjetër shqiptar, mund të kontribuojë në mbrojtjen e standardeve demokratike pa u shndërruar në instrument të një kampi politik.
Shqipëria mbi të gjitha — po. Por Shqipëria mbi të gjitha nuk do të thotë qeveria mbi të gjitha, as opozita mbi të gjitha dhe as një lider mbi të gjithë. Do të thotë Shteti dhe rendi kushtetues, d.t.th demokracia mbi kalkulimet partiake, d.t.th. institucionet mbi interesat personale dhe interesi kombëtar mbi përfitimin e çastit.
Ky është standardi që duhet t’u kërkohet të gjithë aktorëve politikë, nga Tirana në Prishtinë. Dhe pikërisht ky standard do të dëshmonte nëse përgjegjësia kombëtare është një bindje politike e mirëfilltë apo thjesht një formulë retorike për betejat e radhës.
