Nga Dr. Sadri RAMABAJA
Pamjet e dhunës policore ndaj demonstruesve në Tiranë janë të papranueshme dhe kërkojnë hetim të paanshëm, transparencë dhe përgjegjësi institucionale. Uniforma nuk është licencë për dhunë, as autoriteti shtetëror nuk mund të përdoret për të frikësuar qytetarët që kërkojnë llogaridhënie. Policia ka detyrimin të garantojë rendin dhe sigurinë, por brenda ligjit, me profesionalizëm, vetëpërmbajtje dhe respekt të plotë për dinjitetin njerëzor.
Situata e rënduar në bulevardin “Dëshmorët e Kombit”, përballë Kryeministrisë, e dëshmon se kriza ka kaluar përtej një përplasjeje të zakonshme mes protestuesve dhe forcave të rendit. Përdorimi intensiv i gazit lotsjellës dhe i ujit me presion, përballë hedhjes së gurëve, koktejeve Molotov dhe sendeve të tjera nga grupe demonstruesish, e ka shndërruar hapësirën përpara selisë së qeverisë në një zonë të rrezikshme për qytetarët dhe vetë pjesëmarrësit në protestë. Tymi, gazi dhe uji që kanë mbuluar bulevardin janë pamje të një krize që kërkon ndërhyrje politike, jo vetëm operacione policore.
Në këto rrethana, është e domosdoshme të dallohen dy çështje që nuk e përjashtojnë, por e plotësojnë njëra-tjetrën: e drejta e qytetarëve për të protestuar dhe detyrimi i shtetit për të garantuar sigurinë publike. Çdo përdorim i forcës nga policia duhet të jetë i ligjshëm, i domosdoshëm dhe proporcional me rrezikun konkret. Po kështu, hedhja e koktejeve Molotov, sulmet ndaj forcave të rendit dhe çdo akt që rrezikon jetën e njerëzve nuk mund të justifikohen me pakënaqësinë politike. Përgjegjësia për shkeljet duhet të përcaktohet mbi bazën e provave, përmes hetimeve të paanshme, pa përgjegjësi kolektive dhe pa trajtim të të gjithë protestuesve si autorë të akteve të dhunshme.
Një demokraci funksionale nuk e mat forcën e saj me aftësinë për ta shpërndarë një turmë, por me aftësinë për ta menaxhuar konfliktin pa cenuar të drejtat themelore. Kur bulevardi kryesor i kryeqytetit mbulohet nga gazi dhe tymi, ndërsa përplasjet vazhdojnë në distancë të afërt, çështja nuk është më vetëm e rendit publik. Ajo bëhet çështje e besimit te institucionet, e legjitimitetit të pushtetit dhe e aftësisë së politikës për të gjetur një rrugëdalje pa e shtyrë shoqërinë drejt një përballjeje edhe më të rrezikshme.
Njëkohësisht, asnjë revoltë nuk duhet të shndërrohet në dhunë kundër njerëzve, institucioneve apo pronës private. Sulmet, vandalizmi dhe përshkallëzimi i përplasjeve nuk i shërbejnë as demokracisë, as kauzës së protestuesve. Drejtësia nuk fitohet duke zëvendësuar një formë dhune me një tjetër.
Por në këtë moment kritik, përgjegjësia kryesore politike bie mbi qeverinë. Kur pakënaqësia shoqërore arrin në pikën e shpërthimit, kur të rinjtë dalin në rrugë dhe besimi te institucionet tronditet rëndë, nuk mjaftojnë deklaratat sfiduese, as gjuha e forcës. Nevojitet një reflektim i thellë politik dhe një vendim që e vendos interesin e vendit mbi interesin e pushtetit.
Prandaj, dorëheqja e qeverisë dhe hapja e rrugës për një qeveri teknike duhet të trajtohen si një zgjidhje serioze politike për të dalë nga kjo krizë, për të rikthyer besimin publik dhe për të krijuar kushte për një proces të besueshëm demokratik. Kjo nuk është thirrje për vakum institucional, por për një tranzicion të përgjegjshëm, kushtetues dhe paqësor, që i jep përparësi stabilitetit të vendit dhe vullnetit qytetar. Një zgjidhje e tillë, meqë tashmë është artikuluar qartë nga masa e revoltuar si synim, duhet të mbështetet në një marrëveshje politike transparente, me mandat të përcaktuar qartë, garanci institucionale dhe respektim të rendit kushtetues.
Në të njëjtën kohë, opozita dhe të gjithë aktorët politikë duhet të tregojnë maturi. Revolta mund të jetë shprehje legjitime e një pakënaqësie të thellë, por ajo nuk duhet të bëhet peng i aventurizmit politik, i hakmarrjes apo i llogarive të ngushta partiake. Është pikërisht në çastet e tensionit më të madh që dëshmohet përgjegjësia e një klase politike. Drejtuesit e revoltës kanë detyrimin ta shndërrojë energjinë e protestës në kërkesa të qarta politike dhe institucionale, duke shmangur çdo nxitje që mund ta çojë përplasjen drejt një spiraleje të re dhune.
Interesi nacional kërkon tri gjëra të panegociueshme: ndalimin e dhunës, përgjegjësi për çdo shkelje dhe një zgjidhje politike që shmang përplasjen e mëtejshme. Shqipëria nuk ka nevojë për një fitues të përkohshëm mbi rrënojat e besimit publik; ka nevojë për institucione legjitime, rend demokratik dhe një rrugëdalje që nuk e thellon ndarjen shoqërore.
Qeveria duhet të kuptojë se pushteti nuk është pronë private dhe se dorëheqja, në rrethana të tilla, është akt përgjegjësie shtetërore, jo dobësie. Drejtuesit e revoltës duhet të kuptojë se maturia nuk është tërheqje, por aftësi për ta kthyer revoltën në zgjidhje politike.
Tirana nuk ka nevojë për më shumë gaz lotsjellës, gurë e kokteje Molotov. Ka nevojë për një dalje politike nga kriza. Çdo ditë e humbur në përshkallëzim e zhytje në kaos e bën më të vështirë rikthimin e besimit dhe më të rrezikshme përballjen mes qytetarëve dhe institucioneve. Përgjegjësia e shtetit është të mbrojë qytetarët; përgjegjësia e politikës është të dëgjojë revoltën dhe t’i japë asaj një rrugë demokratike. Kur këto dy përgjegjësi braktisen, kriza e rendit publik rrezikon të shndërrohet në krizë të vetë demokracisë.
