[Kryeministri i Belgjikës, Bart De Wever. Burimi i fotos: Bashkimi Evropian, Wikipedia Commons]
Nga Thomas Moller-Nielsen
Përfundimet kryesore:
- Belgjika, nën drejtimin e Bart De Weverit, ka ndikuar në heshtje në vendimmarrjet e fundit të BE-së. Ajo ka bllokuar përdorimin e aseteve të ngrira ruse për Ukrainën dhe ka propozuar në vend të tyre emetimin e borxhit të përbashkët evropian. Njëkohësisht, ka ushtruar presion për një qëndrim më të ashpër tregtar ndaj Kinës dhe për një agjendë industriale që synon reduktimin e burokracisë.
- – Ndikimi i Belgjikës buron nga aftësitë politike të De Weverit dhe nga pozita qendrore institucionale e vendit në BE. Megjithatë, Belgjika përballet me ndarje të thella të brendshme, me një histori rekord për sa i përket kohëzgjatjes së formimit të qeverisë, me deficit dhe borxh të lartë publik, si dhe me rritje të normave të interesit të obligacioneve shtetërore me 120 pikë bazë, duke arritur në 4,37 për qind.
- – Si një kontribuuese neto në buxhetin e BE-së, por njëkohësisht e kufizuar nga vështirësitë e veta fiskale, Belgjika mishëron nevojën e BE-së për kompromis. Kultura e saj politike, e orientuar drejt kërkimit të konsensusit, paraqitet si veçanërisht e vlefshme në një kohë kur Franca dhe Gjermania janë dobësuar politikisht.
(Rapporteur – Pse Evropa po bëhet gjithnjë e më shumë belge?)
Anglishtja mund të jetë gjuha jozyrtare e Bashkimit Evropian, por politikat e tij – nga rregullat e prokurimit publik që favorizojnë parimin «Made in Europe» (Prodhuar në Evropë), deri te proteksionizmi tregtar – po marrin gjithnjë e më shumë një theks francez.
Por, nëse dëgjoni me vëmendje, mund të dalloni edhe një nuancë të veçantë belge.
Sepse, ndërsa fryma e dirigjimit ala Francë – pra tradita e ndërhyrjes së fuqishme të shtetit në ekonomi dhe në drejtimin e politikave publike – ka ndikuar dukshëm në një pjesë të madhe të politikëbërjes së fundit të BE-së, ndikimi në rritje i fqinjit të saj më të vogël verior, që flet (pjesërisht) frëngjisht, ka kaluar kryesisht pa u vënë re.
Në fund të fundit, ishte Belgjika ajo që vitin e kaluar torpedoi përpjekjet e BE-së për të mobilizuar 200 miliardë euro nga asetet e ngrira ruse, me qëllim financimin e përpjekjeve luftarake të Ukrainës. Në të kundërt, Emmanuel Macron, presidenti i Francës, fillimisht e kishte përshëndetur këtë plan si «një gjë shumë të mirë» – përpara se të tërhiqej nga mbështetja, kur kuptoi se ai mund të sillte rreziqe të konsiderueshme juridike dhe financiare për Parisin. Quelle horreur! (Çfarë tmerri!)
Megjithatë, Belgjika nuk u mjaftua vetëm duke thënë jo (non ose nee) – ajo propozoi edhe një zgjidhje. Bart De Wever, kryeministri i vendit, ishte udhëheqësi i parë i BE-së që sugjeroi emetimin e borxhit të përbashkët evropian, si alternativë ndaj të ashtuquajturës «hua për reparacione». Pas muajsh përplasjesh dhe negociatash politike, kolegët e tij e pranuan këtë propozim. Në mënyrë domethënëse, udhëheqësit ka të ngjarë të ndjekin sërish këshillën e De Weverit edhe këtë vit, pa bërë (ndonjë rezistencë të madhe).
Edhe në raport me Kinën, Belgjika ka marrë rolin udhëheqës. Në mars, De Wever i bëri thirrje Ursula von der Leyenit që të forconte instrumentet tregtare të Komisionit Evropian, me qëllim mbrojtjen e prodhuesve evropianë nga rritja e vrullshme e eksporteve industriale kineze. Pesë muaj më vonë, të njëjtën kërkesë e parashtruan edhe Franca dhe Gjermania. Në të vërtetë, udhëheqësit e BE-së tashmë e konsiderojnë përballjen me Pekinin si një çështje të vetëkuptueshme të arsyes së shëndoshë politike.
Përpjekjet e Belgjikës për ta ringjallur bazën industriale evropiane, kryesisht përmes shkurtimit të burokracisë dhe procedurave administrative, po fitojnë gjithnjë e më shumë mbështetje. Një takim i madh i përfaqësuesve të industrisë në qytetin e lindjes së De Weverit, në Antwerp, është shndërruar tashmë në një aktivitet të përhershëm në kalendarët e drejtorëve ekzekutivë të kompanive të mëdha. Në shkurt, De Wever organizoi një samit të BE-së të përqendruar në çështjet ekonomike në Alden Biesen, një kështjellë në zonën rurale të Flandrisë. Takimi rezultoi, me sa duket, aq frytdhënës saqë udhëheqësit kanë vendosur ta përsërisin edhe vitin e ardhshëm.
Pa dyshim, rritja e ndikimit të Belgjikës – e cila vërehet edhe në propozimet e saj inovative për integrimin evropian («Qepa Evropiane» – European Onion) dhe në denoncimet e guximshme ndaj Donald Trumpit – i detyrohet kryesisht De Weverit: një nacionalisti konservator flamand, i cili, në një mënyrë disi paradoksale, është njëkohësisht gjerësisht proevropian, shumëgjuhësh dhe i aftë në politikë.
Megjithatë, mund të argumentohet se Belgjika thjesht po përmbush një fat historik. Ndonëse përbën më pak se 3 për qind të popullsisë së BE-së dhe më pak se 1 për qind të sipërfaqes së saj gjeografike, Belgjika e mishëron Bashkimin Evropian në një mënyrë që nuk e bën asnjëri prej 26 shteteve të tjera anëtare. Ajo është selia e institucioneve kryesore politike evropiane; karakterizohet nga diversiteti gjuhësor dhe kulturor dhe, ashtu si vetë BE-ja, është krijuar (pjesërisht) për të ruajtur paqen në kontinentin evropian.
«Duhet të them se ajo [BE-ja] i ngjan shumë Belgjikës», ka vënë në dukje vetë De Wever.
A nuk është, pra, e përshtatshme që Belgjika të ndihmojë në udhëheqjen e saj?
Problemet buxhetore
Fatkeqësisht, De Wever nuk e kishte thënë këtë si kompliment.
«Duhet të them se ajo [BE-ja] i ngjan shumë Belgjikës, gjë që ndoshta është gjëja më e keqe që mund të thuhet për cilindo nivel të pushtetit», thuhet në citimin e tij të plotë. Oops!
Duke lënë mënjanë hiperbolën humoristike, De Wever ka një argument. Diversiteti i jashtëzakonshëm i Belgjikës shoqërohet me ndarje të thella politike, të cilat mund ta bëjnë qeverisjen e vendit pothuajse të pamundur. Nuk është rastësi që ky vend mban rekordin botëror të Guinness për kohëzgjatjen më të madhe të nevojshme për formimin e një qeverie.
Ashtu si në nivelin e BE-së, kjo fragmentarizim e bën arritjen e marrëveshjeve për buxhetin një makth të vërtetë politik. Negociatat aktuale për planin e shpenzimeve të qeverisë federale për vitin 2027 janë një shembull konkret. Marrëveshja për kursime të propozuara në vlerë prej 10 miliardë eurosh po pengohet nga fakti se «secila parti këmbëngul në vijat e veta të kuqe, të cilat janë të papajtueshme me njëra-tjetrën», ka deklaruar Philippe Ledent, ekonomist i lartë në ING Belgium.
Ky bllokim politik po ndodh pavarësisht faktit se, sikurse në shumë vende të tjera të BE-së, papërgjegjshmëria fiskale e Belgjikës po i shqetëson gjithnjë e më shumë investitorët. Yield-et (normat e kthimit) e obligacioneve shtetërore belge dhjetëvjeçare janë rritur gjatë vitit të fundit me 120 pikë bazë (1,20 pikë përqindjeje), duke arritur në 4,37 për qind. Kjo rritje është më e ulët se në Francë, por gjithsesi mbetet thellësisht shqetësuese.
Edhe sipas standardeve të ulëta ekonomike të Evropës, performanca ekonomike e Belgjikës ka qenë tejet e dobët – një prirje që ka kontribuar në rritjen e mbështetjes për të djathtën ekstreme. (De Wever ka shfaqur gjithashtu një prirje të diskutueshme për të shfrytëzuar ankthin e votuesve, duke sulmuar vazhdimisht emigrantët.) Sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN), rritja ekonomike e Belgjikës prej 1 për qind vitin e kaluar pritet të bjerë në vetëm 0,7 për qind këtë vit – pra, në vetëm gjysmën e mesatares së BE-së.
Edhe nëse presionet aktuale mbi tregun e obligacioneve zbuten, aftësia e Belgjikës për të nxitur rritjen ekonomike përmes shpenzimeve publike do të mbetet e kufizuar: nivelet e deficitit dhe të borxhit publik të saj janë, përkatësisht, të tretat dhe të katërtat më të lartat në të gjithë Bashkimin Evropian.
Gjendja e vështirë fiskale e Belgjikës shpjegon gjithashtu qëndrimin e saj disi paradoksal ndaj buxhetit afatgjatë të BE-së, i njohur zyrtarisht si «Kuadri Financiar Shumëvjeçar» (Multiannual Financial Framework – MFF).
Belgjika është një vend verior, kontribuues neto në buxhetin e BE-së, që mbështet shkurtime të thella në Kuadrin Financiar Shumëvjeçar për periudhën pas vitit 2027, ndërkohë që përballet me një barrë borxhi po aq të rëndë sa shumë vende të mëdha të Evropës Jugore, të cilat janë përfituese neto të buxhetit evropian.
Për ta thënë pak më ndryshe: Belgjika është po aq «kursimtare» sa holandezët dhe po aq dorëlëshuar sa francezët – gjë që, duke marrë parasysh pozitën e saj gjeografike dhe ndarjet e brendshme, në fakt ka plotësisht kuptim.
«Unë jam njeri kursimtar… por jam një krijesë shumë e çuditshme, sepse njëkohësisht jam krejtësisht pa para», u tha De Wever gazetarëve në fillim të këtij muaji. «Normalisht, nëse je pa para, je në mesin e atyre që janë në të njëjtën gjendje… Unë jam i huaji i çuditshëm në klubin e kursimtarëve. Mendoj se më tolerojnë nga empatia.»
Kompromis, pra!
Por këto ndarje kanë nxitur gjithashtu një cilësi thelbësore te belgët, të cilën evropianët e tjerë duhet ta kultivojnë urgjentisht gjatë muajve të ardhshëm: vullnetin dhe aftësinë për të gjetur një pikë të përbashkët pajtimi.
Kjo do të dëshmohet veçanërisht e rëndësishme në negociatat për Kuadrin e ardhshëm Financiar Shumëvjeçar (MFF), të cilin udhëheqësit e BE-së po nxitojnë ta përmbyllin përpara fundit të këtij viti. (Marine Le Pen, kandidatja e së djathtës ekstreme që synon ta pasojë Macronin në zgjedhjet presidenciale franceze të vitit të ardhshëm, ka premtuar t’i shkurtojë kontributet e vendit të saj në buxhetin e BE-së.)
Por, në një kohë kur Franca dhe Gjermania, dy vendet që tradicionalisht kanë përcaktuar agjendën politike të BE-së, po përjetojnë dobësim të thellë politik, kjo qasje do të jetë e paçmueshme edhe në fusha të tjera – nga menaxhimi i marrëdhënieve me Shtetet e Bashkuara të Amerikës deri te trajtimi i luftës së Rusisë kundër Ukrainës.
«Unë jam gjithmonë i gatshëm për kompromis: jam belg», tha De Wever. «Vetë ky vend është një kompromis.»
Dhe vërtet, kështu është.
Dhe, ia vlen të rikujtohet, edhe vetë Bashkimi Evropian është krijuar mbi të njëjtën logjikë kompromisi.
Rreth Rapporteur-it
Rapporteur, dikur i njohur si EurActiv, është një organizatë mediatike evropiane e specializuar në politikat dhe politikëbërjen e Evropës. Përmes gazetarisë hulumtuese dhe të thelluar, ekspertizës së besueshme dhe angazhimit të vazhdueshëm me audiencën, synon t’i ndihmojë të gjithë ata që formësojnë të ardhmen e Evropës të marrin vendime më të mira.
