[Foto: Oficerët e shërbimit të sigurisë FSB të Rusisë bëjnë roje pranë një kafazi të të pandehurve, me anëtarë të ndaluar të ekuipazhit të anijeve detare ukrainase brenda, gjatë një seance gjyqësore në Moskë, Rusi, 15 janar 2019. Kredia: REUTERS/Maxim Shemetov]
Agjencitë e inteligjencës së Putinit kanë një histori të gjatë të shmangies së ndryshimeve dhe vazhdimit të operacioneve armiqësore jashtë vendit. Sidoqoftë, ato do të kapen pas metodave të vjetra.
Nga Irina Borogan dhe Andrei Soldatov [Europe’s Edge – CEPA]
13 nëntor 2026
Ka shumë diskutime për paqen në Ukrainë, ndërsa bisedimet e ndërmjetësuara nga SHBA- të vazhdojnë, dhe shumë skepticizëm. Por nëse Vladimir Putin nënshkruan një marrëveshje, ekziston një pyetje e rrallë e shprehur, por kritike që ia vlen të bëhet: si do të reagojnë agjencitë ruse të inteligjencës?
Përgjigja? Do të kishte shije helmi për shtetin rus të sigurisë. Të paktën, do të refuzonte të ndalonte operacionet gjithnjë e më agresive të luftës në hije jashtë vendit. Një pauzë është e mundur, por heqja dorë nga sabotimi, vrasja politike dhe artet e tjera të errëta është e paimagjinueshme.
Si e dimë? Shikoni historinë e kohëve të fundit
Kur grushti i shtetit i orkestruar nga KGB-ja dështoi në Moskë në gusht të vitit 1991, duke çuar në rënien e shpejtë të Bashkimit Sovjetik, Presidenti rus Boris Jelcin u duk plotësisht i përkushtuar për reformimin e KGB-së. Ai shkoi deri aty sa e ndau një organizatë monstruoze dhe gjithëpërfshirëse në disa agjenci.
Por divizioni përgjegjës për aftësitë e tij ofensive doli të ishte më rezistent ndaj ndryshimit dhe më i shkathëtishëm.
Departamenti i inteligjencës së jashtme i KGB-së, i cili u bë SVR, iu nënshtrua një riorganizimi të plotë. Një akademik me përvojë në Perëndim, Evgeny Primakov , u bë drejtor dhe punoi për ta bërë agjencinë të dukej më shumë si një institucion akademik ose një grup ekspertësh sesa si një shërbim inteligjence.
SVR-ja madje bëri një ndryshim institucional që sugjeronte se nuk e konsideronte më SHBA-në si Armikun Kryesor të Rusisë: Drejtoria e saj e Parë, përgjegjëse për Amerikën e Veriut, u bashkua me drejtorinë që mbulonte Amerikën Latine. Kjo dërgoi një sinjal se gjërat nuk ishin më politike – kishte të bënte vetëm me gjeografinë.
Por kur CIA i kërkoi SVR-së të ndërpriste operacionet e saj subversive në SHBA, ato që në gjuhën e
KGB-së njiheshin si “masa aktive”, reagimi nuk ishte aspak i drejtpërdrejtë.
Gjeneralët e SVR-së u thanë amerikanëve se “Shërbimi A” (përgjegjës për masat aktive) ishte shpërbërë, por nuk ishte shpërbërë. Ai thjesht ndryshoi emrin dhe u bë Departamenti M, ndërsa masat aktive të KGB-së u riemëruan MS ( Meropriyatiya Sodeystvia , ose Masat/Operacionet e Ndihmës). Të njëjtët njerëz që e kishin drejtuar shërbimin në KGB vazhduan ta drejtonin atë në SVR.
Sa i përket inteligjencës ushtarake, situata ishte, nëse ishte e mundur, edhe më e keqe. Pavarësisht poshtërimit të luftës sovjetike në Afganistan, GRU nuk u reformua fare nën Jelcinin. Ajo ruajti emrin e saj sovjetik, traditat e saj sovjetike dhe mënyrat e saj sovjetike të punës.
Megjithatë, pati disa riorganizime pas heqjes së rolit të Partisë Komuniste në forcat e armatosura dhe inteligjenca ushtarake përvetësoi aftësi ofensive nga pjesë të tjera të aparatit gjigant ushtarak sovjetik.
Për shembull, departamenti i psikologëve të ushtrisë kishte qenë pjesë e GLAVPUR-it, Drejtorisë Kryesore Politike, e cila ishte përgjegjëse për shpëlarjen e trurit të ushtarëve të thjeshtë me ideologji komuniste. Kur GLAVPUR u shpërbë, departamenti i psikologëve u përthith nga inteligjenca ushtarake.
Kjo e ndryshoi plotësisht mënyrën e saj të veprimit . Ndërsa nën GLAVPUR njësia duhej të vepronte vetëm në fushën e betejës gjatë kohës së luftës, ajo u bë operative në kohë paqeje.
Falë këtyre manovrave, aftësitë ofensive të KGB-së dhe inteligjencës ushtarake nuk u degraduan nga reformat e Jelcinit. Megjithatë, Jelcin vepronte vetëm me shërbime inteligjence që ishin mobilizuar pjesërisht.
Është krejt ndryshe nën Putinin
Degët e ngarkuara me operacione ofensive u zgjeruan shumë, duke filluar nga vitet 2008–2009. Brenda inteligjencës ushtarake, veteranët e forcave speciale u ngritën në detyrë në role planifikimi misionesh, duke sjellë me vete mentalitetin e tyre si agjentë specialë.
Ndërkohë, u formuan Forcat e Operacioneve Speciale (SSO) të cilat luajtën një rol kyç në aneksimin e Krimesë. Pas vitit 2022, njësia e sabotimit GRU u ngrit në statusin e departamentit, duke u bërë Departamenti i Aktiviteteve Speciale (SSD).
Në FSB, njësitë e përfshira drejtpërdrejt në operacione ushtarake dhe luftë u zgjeruan dhe u ngritën në detyrë. Kjo përfshinte Qendrën për Qëllime Speciale, e cila u rrit nga dy departamente në pesë, përfshirë një me seli në Krime.
Trupat e Brendshme, të cilat kishin qenë pjesë e Ministrisë së Brendshme, u riorganizuan në Rosgvardiya dhe u shndërruan në një ushtri të dytë, me tanket dhe armatimin e vet të rëndë. Edhe SVR u militarizua më shumë.
Ndryshe nga lufta në Afganistan, kur KGB-ja sovjetike ishte e përfshirë në një shkallë shumë të kufizuar, shërbimet ruse të sigurisë kanë qenë shumë të përfshira në luftën në Ukrainë. Kjo falë një sistemi “rotacioni”, sipas të cilit operativë nga selia qendrore dhe departamentet rajonale dërgohen rregullisht në territoret e pushtuara me atashim të përkohshëm.
Veteranët rusë të luftës në Ukrainë u bënë gjithashtu një burim natyror rekrutimi për departamentet e FSB-së, duke përfshirë ato që veprojnë jashtë vendit, dhe për agjencitë e tjera të inteligjencës.
Kjo, së bashku me forcimin e departamenteve përgjegjëse për kryerjen e sabotimeve dhe militarizimin në rritje të të gjitha agjencive, e bën të pamundur që ato të jenë të lumtura të ndalojnë operacionet që i kanë bërë kaq të fuqishme.
Jo se ata ka të ngjarë ta sfidojnë drejtpërdrejt Putinin. Në vend të kësaj, ata do të bënin gjithçka që mundeshin për të vazhduar duke përdorur aksesin e tyre te Putini, për shembull, duke e informuar atë në një mënyrë që do ta nxiste atë të rivendoste sabotimin si një opsion. Kjo është thjesht në përbërjen gjenetike të gjendjes së sigurisë së Rusisë. [Përktheu: Dan GASHI]
Shënim 1: Irina Borogan dhe Andrei Soldatov janë bashkëpunëtorë të lartë jo-rezidentë në Qendrën për Analizën e Politikave Evropiane (CEPA). Ata janë gazetarë investigativë rusë dhe bashkëthemelues të Agentura.ru, një organizatë mbikëqyrëse e aktiviteteve të shërbimit sekret rus. Libri i tyre, “Të dashur miq në Moskë, historia e brendshme e një brezi të thyer”, u botua në vitin 2025.
Shënim 2: Europe’s Edge është revista online e CEPA-s që mbulon tema kritike mbi politikën e jashtme në të gjithë Evropën dhe Amerikën e Veriut. Të gjitha mendimet e shprehura në Europe’s Edge janë vetëm ato të autorit dhe mund të mos përfaqësojnë ato të institucioneve që përfaqësojnë ose të Qendrës për Analizën e Politikave Evropiane. CEPA mban një politikë të rreptë pavarësie intelektuale në të gjitha projektet dhe botimet e saj.
