Nga Dr. Elez ELEZI
Në debatet publike të ditëve të fundit shpesh dëgjojmë një pyetje të thjeshtë, por me peshë të madhe:
Si mund të integrohen serbët në institucionet e Kosovës, kur pagat dhe pensionet në Serbi janë 3–4 herë më të larta?
Në pamje të parë, duket sikur ekonomia e kufizon integrimin. Por realiteti është më kompleks se kaq.
Integrimi nuk është vetëm një çështje rroge.
Integrimi është një arkitekturë e tërë politike, juridike, sociale dhe psikologjike — e ndërtuar me durim dhe me logjikë shtetformuese.
Dhe pikërisht këtu qëndron gabimi i madh i shumë analistëve: reduktimi i të gjitha problemeve tek paga.
Kosova nuk mund të garojë me Serbinë në pensione, kjo është e qartë. Por Kosova mund të ofrojë atë që Serbia nuk e jep: siguri, stabilitet, drejtësi dhe perspektivë afatgjatë.
Sundimi i ligjit – themeli i çdo integrimi
Njeriu integrohet në një shtet vetëm kur ky shtet mund të garantojë rend dhe ligj deri në cepin e fundit të territorit të vet.
Në veri kjo nuk ka qenë deri tash e mundur.
Bandat, strukturat ilegale dhe presioni politik kanë krijuar një atmosferë frike që i ka bërë qytetarët serbë të hezitojnë.
Integrim nuk ka, nëse një punonjës serb i policisë apo administratës trembet se do t’i digjet makina apo do t’i rrezikohet familja.
Kjo nuk është çështje pagash ,është çështje lirie elementare njerëzore.
Prandaj, zbatimi i ligjit, çmontimi i grupeve kriminale dhe garantimi i rendit është përkushtim jo kundër serbëve, por në mbrojtje të tyre si qytetarë të Kosovës.
Mundësi profesionale – aty ku Kosova ka avantazh real
Pavarësisht pagave më të ulëta, Kosova mund të ofrojë diçka që Serbia nuk e garanton dot:
një sistem karriere të ndershëm, më transparent dhe pa hierarki politike të imponuara.
Trajnime ndërkombëtare, qasje në projektet e BE-së, pozita udhëheqëse të arritshme me meritë, zhvillim profesional dhe liri akademike ,këto janë elemente që vlejnë shumë më tepër se një diferencë në pension.
Shumë profesionistë e dinë: paga është mujore, por perspektiva është jetësore.
Siguria dhe dinjiteti ,faktorët e vërtetë të integrimit
Nëse duam integrim të sinqertë, duhet të flasim për atë që nuk thuhet shpesh publikisht:
Shumë serbë nuk janë jashtë institucioneve të Kosovës për para ,por për shkak të presionit.
Kosova duhet të garantojë mbrojtje reale për çdo qytetar që zgjedh të punojë brenda strukturave shtetërore.
Të krijojë ura besimi ku identiteti i secilit respektohet dhe ku askush nuk etiketohet tradhtar apo armik vetëm pse dëshiron stabilitet.
Integrimi ndodh kur njeriu ndjehet i sigurt, i respektuar dhe i lirë të jetë vetvetja.
Pluralizëm politik – serbët nuk janë një bllok i vetëm
Një sfidë tjetër madhore është heqja e monopolit politik mbi komunitetin serb.
Asnjë integrim nuk mund të jetë i shëndoshë, nëse një grup i vetëm thotë se përfaqëson të gjithë serbët dhe secili që mendon ndryshe shpallet tradhtar.
Kosova duhet të krijojë hapësirë për parti serbe alternative, për një elitë të re të lirë dhe për një pluralizëm që e pasuron demokracinë.
Ky është çelësi për një integrim të natyrshëm, jo të detyruar.
Aspekti ekonomik – i rëndësishëm, por jo vendimtar
Po, pagat janë më të ulëta se në Serbi. Po, pensionet janë shumë më të vogla. Por kjo nuk do të thotë se integrimi është i pamundur.
Kosova mund të ofrojë:
1. Bonuse të arsyeshme për integrim;
2. Shtesa për punë në zona multietnike;
3. Lehtësime për energji e transport;
4. Fonde të BE-së për projekt komunitare;
5. Mbështetje për bizneset e vogla serbe.
Këto masa nuk kërkojnë miliona të paarritshëm. Kërkojnë vullnet dhe planifikim.
Përfundimi: Integrimi nuk blihet me para, ndërtohet me shtet
Integrimi i serbëve nuk është proces i pamundur. Ai nuk varet nga barazia e pagave, as nga krahasimi me Serbinë.
Integrimi varet nga:
1. Sundimi i ligjit;
2. Siguria dhe dinjiteti;
3. Mundësitë profesionale;
4. Respekti kulturor;
5. Pluralizmi politik;
6. Kontaktet e përditshme njerëzore;
7. Politika të mençura, jo emocione të nxehta,
Kosova nuk duhet të konkurrojë me Serbinë në paga.
Kosova duhet të konkurrojë me shtetësi, drejtësi dhe perspektivë.
Ky është integrimi i vërtetë dhe është plotësisht i mundur!
