Nga Peter Dickinson * [Këshillit Atlantik-ATLANTIC COUNCIL] 23 prill 2026
Bashkimi Evropian miratoi zyrtarisht një kredi prej 90 miliardë eurosh për Ukrainën më 23 prill, duke i dhënë fund një sage disamujore që kishte kërcënuar t’i linte autoritetet ukrainase në një situatë të rrezikshme financiare. Paralelisht, zyrtarët e BE-së i dhanë dritën jeshile edhe një sërë sanksionesh të reja kundër Rusisë, duke nënvizuar vendosmërinë e bllokut për t’iu kundërvënë axhendës ekspansioniste të Moskës.
Lajmi për konfirmimin e kredisë u mirëprit nga zyrtarë të lartë të Bashkimit Evropian. “Premtuar, realizuar, zbatuar”, komentoi Presidenti i Këshillit Evropian António Costa. “Strategjia e BE-së për të arritur një paqe të drejtë dhe të qëndrueshme në Ukrainë mbështetet në dy shtylla: Forcimi i Ukrainës dhe rritja e presionit mbi Rusinë. Sot ne ecëm përpara në të dyja.”
Vendimi për të vazhduar me kredinë e BE-së vjen pak më shumë se një javë pasi kryeministri hungarez Viktor Orbán u mund në zgjedhjet parlamentare të vendit të tij pas gjashtëmbëdhjetë vitesh në pushtet. Orbán shihej gjerësisht si një përfaqësues i Putinit dhe u përball me akuza të shpeshta për përfaqësim jozyrtar të interesave ruse brenda Bashkimit Evropian. Pas humbjes historike të Orbán, udhëheqësi i ardhshëm hungarez Péter Magyar konfirmoi se vendi i tij nuk do të pengonte më kredinë e Ukrainës.
Këshilli Evropian ra dakord për herë të parë për kredinë prej 90 miliardë eurosh në dhjetor 2025, me Ukrainën e detyruar të fillonte pagesat vetëm pasi Rusia të kishte paguar dëmshpërblimet e luftës. Vendimi u pa si një mundësi kompromisi për të ruajtur mbështetjen evropiane për Kievin, pasi shtetet anëtare të BE-së nuk ishin në gjendje të bien dakord për sekuestrimin e aseteve të ngrira ruse.
Disa javë pasi u arrit një marrëveshje për paketën e kredisë, Orbán ndërhyri për të bllokuar progresin e mëtejshëm pavarësisht se kishte siguruar tashmë një mundësi për t’u përjashtuar nga programi për vendin e tij. Politikani hungarez akuzoi Kievin se po pengonte furnizimet me naftë ruse në Hungari, pasi një bombardim rus dëmtoi një tubacion që kalonte nëpër territorin ukrainas. Tubacioni Druzhba ka rinisur operacionet këtë javë, duke hequr një pengesë kyçe për kredinë.
Konfirmimi i kredisë nga BE-ja është një nxitje e madhe për Ukrainën dhe një pengesë e madhe për Rusinë. Financimi do të ndahet gjatë dy viteve të ardhshme dhe do të mbulojë një pjesë të madhe të shpenzimeve të mbrojtjes të Ukrainës, ndërkohë që do të ndihmojë gjithashtu Kievin të mbulojë një boshllëk buxhetor që kishte kërcënuar të krijonte një krizë në financat e brendshme të vendit.
Pjesa më e madhe e parave do të përdoret për të siguruar furnizime ushtarake nga partnerët evropianë, që do të thotë se kredia do të mbështesë gjithashtu nismën e riarmatimit të kontinentit. Evropa aktualisht po kalon një ndryshim brezash në strategjinë e mbrojtjes mes një mjedisi gjeopolitik që ndryshon me shpejtësi, të formësuar nga përshkallëzimi i agresionit rus dhe një administrate amerikane që po sinjalizon plane për të zvogëluar angazhimin e saj tradicional ndaj sigurisë evropiane.
Përballë këtij realiteti të ri, udhëheqësit evropianë tani po kërkojnë të rrisin aftësitë e tyre të industrisë mbrojtëse dhe të përmbysin varësinë e dekadave nga Shtetet e Bashkuara. Ndërkohë, ata synojnë gjithashtu të integrojnë Ukrainën në arkitekturën e sigurisë së kontinentit. Paketa e re e kredisë premton të përparojë të dyja këto axhenda.
Që nga fillimi i pushtimit në shkallë të plotë të Rusisë më shumë se katër vjet më parë, ushtria ukrainase ka pësuar një transformim dramatik dhe tani njihet si e domosdoshme për të ardhmen e sigurisë evropiane. Ukraina e sotme krenohet me forcën më të madhe luftarake në Evropë dhe njihet gjerësisht si një lider botëror në luftën me dronë. Në kryeqytetet evropiane ka një konsensus gjithnjë e më të madh se mbështetja e kësaj fuqie ushtarake në rritje është një përparësi strategjike.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy e përshëndeti vendimin e BE-së për kredinë si “një ditë të rëndësishme për mbrojtjen tonë dhe për marrëdhëniet tona me Bashkimin Evropian”. Udhëheqësi ukrainas theksoi se financimi do t’i sigurojë Ukrainës një shkallë stabiliteti financiar për dy vitet e ardhshme, si në fushën e betejës ashtu edhe në të gjithë vendin. “Kjo paketë do ta forcojë ushtrinë tonë, do ta bëjë Ukrainën më elastike dhe do të na mundësojë të përmbushim detyrimet tona sociale ndaj ukrainasve. Është e rëndësishme që Ukraina po siguron këtë nivel sigurie financiare”, vuri në dukje ai.
Atmosfera në Moskë ishte shumë më pesimiste. Që nga humbja dërrmuese e aleatit kyç të Kremlinit, Viktor Orbán, zyrtarët rusë kishin pranuar se kredia e BE-së pothuajse me siguri do të konfirmohej. Megjithatë, lajmi për shpëtimin e ri financiar të Kievit shërbeu për të nxjerrë në pah aftësinë në rënie të Moskës për të dobësuar dhe përçarë Evropën nga brenda.
Kjo përfaqëson një goditje të rëndësishme për strategjinë e pushtimit të Putinit. Që kur sulmi fillestar blitzkrieg i Rusisë në shkurt 2022 dështoi të pushtonte Kievin dhe të rrëzonte qeverinë ukrainase, plani i Putinit ka qenë të mbijetonte ndaj Perëndimit dhe ta shtypte Ukrainën në një luftë rraskapitëse. Zgjedhja e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, në vitin 2024 dhe vendimi i tij pasues për të ndërprerë pjesën më të madhe të ndihmës amerikane për Ukrainën, forcoi besimin e Rusisë dhe ndihmoi në bindjen e Putinit se koha ishte në anën e tij. Megjithatë, që atëherë Evropa ka rritur mbështetjen e saj për Ukrainën dhe ka zëvendësuar Shtetet e Bashkuara si pengesën kryesore ndaj ambicieve imperiale të Rusisë.
Me autoritetet ukrainase që tani kanë siguruar mbështetje gjithëpërfshirëse financiare deri në fund të vitit 2027, pritjet e Putinit për një rënie të afërt të mbështetjes ndërkombëtare për Kievin do të duhet të rishikohen. Udhëheqësit evropianë shpresojnë se kjo mund të detyrojë një rivlerësim më të gjerë të një pushtimi që po i imponon kosto shkatërruese Rusisë, ndërkohë që nuk ofron një rrugë të qartë drejt fitores. “Ne do t’i ofrojmë Ukrainës atë që i nevojitet për të mbajtur pozicionin e saj, derisa Putini të kuptojë se lufta e tij nuk çon askund”, komentoi diplomatja më e lartë e BE-së, Kaja Kallas. [Përktheu: Dan GASHI]
Shënim për autorin: Peter Dickinson është redaktor i shërbimit UkraineAlert të Këshillit Atlantik.
