Nga Dr. Sadri RAMABAJA
Çështja e ngritur nga kolegu im, Dr. Blerim Latifi, për pamundësinë apo mungesën e vullnetit institucional për t’ua garantuar katolikëve shqiptarë të Zogajt të drejtën për të ndërtuar një objekt fetar, nuk është një çështje periferike e debatit politik. Ajo prek një nga themelet e shtetit modern: raportin ndërmjet shtetit, ligjit, shumicës dhe të drejtave të qytetarit.
Pikërisht këtu qëndron thelbi i problemit.
Në një shtet demokratik, e drejta nuk mund të përcaktohet nga numri i protestuesve që dalin në rrugë, nga përkatësia etnike apo fetare e një komuniteti, e aq më pak nga ngarkesa emocionale që mund të ketë një çështje në kujtesën historike kolektive.
Shteti i së drejtës ekziston pikërisht për ta vendosur ligjin mbi emocionin e turmës.
Kosova, si Republikë kushtetuese dhe shtet laik, nuk mund të aplikojë standarde të dyfishta në çështjet e lirisë së besimit. Nëse një komuniteti fetar i garantohet e drejta për të ushtruar besimin dhe për të pasur objektet e veta të kultit, e njëjta e drejtë duhet të vlejë edhe për një komunitet tjetër.
Këtu fillon dimensioni i vërtetë i demokracisë liberale: jo te mbrojtja e të drejtave të shumicës, por te aftësia e institucioneve për të mbrojtur të drejtat e atij që nuk ka fuqinë numerike të shumicës.
Por çështja ka edhe një dimension tjetër, që nuk duhet anashkaluar: atë strategjik.
Në rrafshin strategjik, kjo çështje duhet peshuar gjithmonë duke marrë në konsideratë interesin kombëtar. Qytetarët shqiptarë të besimit të krishterë, të ritit katolik, duhet trajtuar ashtu si janë: një nga shtyllat qendrore mbi të cilat qëndron ngrehina e Republikës funksionale me orientim perëndimor.
Kjo nuk është vetëm çështje tolerance fetare. Është çështje identiteti shtetëror, orientimi civilizues dhe kohezioni strategjik.
Kosova nuk mund ta ndërtojë projektin e saj shtetëror mbi një koncept të ngushtë dhe ekskluzivist të identitetit shqiptar. Përkundrazi, një nga avantazhet tona historike është pikërisht aftësia për ta konceptuar shqiptarinë si një identitet politik e kulturor që ka qenë në kontakt të hershëm me traditat evropiane dhe perëndimore. Prandaj, qytetarët shqiptarë të besimit katolik nuk duhet parë si një “pakicë” që shumica duhet t’ia tolerojë praninë. Ata janë pjesë organike e kombit shqiptar dhe e vetë arkitekturës historike e politike mbi të cilën duhet të ndërtohet Republika e Kosovës.
Dhe pikërisht këtu debati për Zogajn merr një peshë më të madhe.
Pyetja nuk është vetëm nëse do të ndërtohet apo jo një objekt fetar. Pyetja është: çfarë lloj Republike po ndërtojmë? Një Republikë ku të drejtat përcaktohen nga presioni i turmës dhe nga emocionet e momentit? Apo një Republikë ku ligji, Kushtetuta dhe interesi kombëtar ndërtojnë një rend politik të orientuar qartë drejt Perëndimit?
Nëse lejojmë që një e drejtë kushtetuese të bëhet e negociueshme sa herë që shfaqet kundërshtimi i një grupi lokal, atëherë kemi filluar ta relativizojmë vetë konceptin e shtetit të së drejtës.
Dhe këtu qëndron edhe paradoksi që me të drejtë e evidenton Dr. Latifi: si mund të pretendojmë integrim në BE dhe NATO, ndërsa në planin e brendshëm nuk jemi gjithmonë të gatshëm t’i zbatojmë pa ekuivok standardet liberale që pretendojmë se i kemi përqafuar?
Integrimi euroatlantik nuk është vetëm çështje gjeopolitike, ushtarake apo diplomatike. Ai është edhe proces i institucionalizimit të një kulture politike, ku shteti nuk i pyet qytetarët se cilës shumicë i përkasin para se t’ua njohë të drejtat.
Në këtë kuptim, mbrojtja e të drejtave të katolikëve shqiptarë në Kosovë nuk është thjesht një akt korrektësie demokratike. Është edhe investim në vetë orientimin strategjik të Republikës.
Sepse një shtet që synon të jetë pjesë e botës perëndimore duhet ta dëshmojë këtë orientim para së gjithash në mënyrën se si e ndërton rendin e vet të brendshëm.
Kosova ka nevojë për një shtet që nuk trembet nga shumica kur duhet të mbrojë të drejtën e pakicës, por edhe për një politikë që di ta dallojë interesin kombëtar nga emocionet e çastit.
Republika nuk është instrument i shumicës kundër pakicës. Republika është mekanizmi që e shndërron barazinë e qytetarëve në rend politik. Dhe nëse duam një Kosovë funksionale, demokratike dhe të orientuar qartësisht nga Perëndimi, duhet ta kuptojmë këtë jo vetëm si detyrim kushtetues, por si imperativ strategjik.
Republika testohet pikërisht aty ku ligji duhet të mbrojë të drejtën e atij që nuk ka fuqi të mjaftueshme politike për ta mbrojtur vetveten.
