[Dielli lind në Bazën Ajrore Ramstein, Gjermani, 30 janar 2024. Baza mbështet popullsinë më të madhe të amerikanëve jashtë SHBA-së, rreth 56,000. Kredia e fotos: Ushtar i Lartë i Forcave Ajrore Jordan Lazaro]
Nga Shairee Malhotra dhe Rachel Rizzo [Eurasia Review]
Pikat kryesore:
- Pentagoni ka nisur një rishikim gjashtëmujor të rreth 80,000 pjesëtarëve të personelit amerikan në Evropë. Masat e para kanë përfshirë tashmë tërheqje nga Gjermania, anulime ose shtyrje të dislokimeve rotacionale dhe kalimin drejt një pranie më të reduktuar, të përqendruar te parandalimi bërthamor, fuqia ajrore dhe detare, si dhe te kapacitetet strategjike mbështetëse të nivelit të lartë, në vend të forcave të mëdha tokësore konvencionale.
- Rishikimi nxitet nga kërkesat e kahershme të SHBA-së që Evropa të marrë më shumë përgjegjësi për mbrojtjen e saj konvencionale (“NATO 3.0”), të përforcuara nga pakënaqësia amerikane për mbështetjen e kufizuar evropiane ndaj operacioneve amerikano-izraelite kundër Iranit.
- Ndërsa boshllëqet afatshkurtra në parandalim përbëjnë një rrezik, ky ndryshim mund të përshpejtojë riarmatosjen evropiane dhe autonominë strategjike. Megjithatë, ai mbart edhe kosto për projeksionin global të fuqisë amerikane, pasi bazat evropiane kanë mbështetur prej kohësh operacionet amerikane përtej kontinentit.
Më 28 korrik 2026, Pentagoni nisi një rishikim gjashtëmujor të forcave amerikane në kontinentin evropian, duke shënuar fillimin e rivlerësimit më të rëndësishëm të pranisë ushtarake amerikane në Evropë prej dekadash. Vendimi nuk ishte befasues — Sekretari i Luftës, Pete Hegseth, kishte njoftuar për këtë rishikim në Samitin e fundit të NATO-s në Ankara, Turqi.
Aktualisht, Uashingtoni mban në Evropë rreth 80,000 personel ushtarak dhe civil, nga rreth 100,000 që ndodheshin në kontinent menjëherë pas pushtimit rus të Ukrainës. Rreth 65,000 prej tyre janë të vendosur në mënyrë të përhershme, ndërsa pjesa tjetër shërben përmes dislokimeve rotacionale.
Rishikimi i Pentagonit nuk sinjalizon një tërheqje të plotë amerikane nga Evropa, por synon të rivlerësojë përmasën, përbërjen dhe qëllimin strategjik të pranisë ushtarake të SHBA-së në kontinent.
Përtej rishikimit më të gjerë, disa reduktime të forcave kanë filluar tashmë të zbatohen. Uashingtoni ka njoftuar tërheqjen e 5,000 trupave nga Gjermania, ka anuluar ose shtyrë dislokimin e një brigade të blinduar rotacionale me rreth 4,000 trupa, e cila ishte planifikuar të vendosej në Poloni dhe Evropën Lindore, si dhe ka braktisur planin për dislokimin e një batalioni me sisteme zjarri me rreze të gjatë veprimi në Gjermani. Përveç kësaj, Uashingtoni synon një reduktim gradual të avionëve luftarakë, bombarduesve strategjikë, nëndetëseve, anijeve luftarake dhe dronëve të caktuar për planet e aleancës në rast krizash.
Në një vendim të papritur, Presidenti Donald Trump njoftoi se edhe 5,000 trupa të tjera do të dislokohen në Poloni, duke marrë parasysh shpenzimet e larta të saj për mbrojtjen dhe rolin e saj si një “aleate model” në kontinentin evropian. Por vargu i anulimit dhe më pas i ripërtëritjes së angazhimit vetëm sa i ka thelluar shqetësimet mbi besueshmërinë e Shteteve të Bashkuara dhe mënyrën e tyre të marrjes së vendimeve.
Rezultati i mundshëm i këtij rishikimi mund të jetë një prani më e reduktuar amerikane në Evropë, e ndërtuar rreth parandalimit bërthamor, inteligjencës, komandimit dhe kontrollit, fuqisë ajrore dhe fuqisë detare, si dhe kapaciteteve të tjera të nivelit të lartë, të cilat ushtritë evropiane nuk mund t’i zëvendësojnë me shpejtësi.
Ndërkohë që forcat konvencionale tokësore ka të ngjarë të reduktohen, Kongresi ka vendosur kufizime ndaj administratës, duke penguar që numri i trupave amerikane në Evropë të mbetet nën 76,000 për më shumë se 45 ditë, përveç rasteve kur Pentagoni përmbush kërkesat e përcaktuara për njoftim dhe certifikim.
Sipas Alexus G. Grynkewich, Komandantit Suprem të Forcave Aleate të NATO-s në Evropë (SACEUR), rishpërndarja dhe reduktimi i forcave do të jenë gradualë dhe mund të zgjasin disa vite. Procesi do të përcaktohet nga realitetet operacionale, ndërsa “aleatët evropianë ndërtojnë kapacitetet e tyre”.
Pse Uashingtoni po vepron tani
Shkaku i fundit politik që e nxiti këtë proces ishte zemërimi i Trumpit ndaj qeverive evropiane që refuzuan të mbështesnin luftën amerikano-izraelite kundër Iranit. Spanja refuzoi të lejonte përdorimin e objekteve të përbashkëta ushtarake për operacionet ushtarake amerikane, ndërsa kancelari gjerman Friedrich Merz e kritikoi fushatën dhe deklaroi se SHBA-ja po “poshtërohej” nga Irani. Sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth, e lidhi në mënyrë të drejtpërdrejtë rishikimin e pranisë ushtarake amerikane në Evropë me dështimin e aleatëve, të cilët ai i ka cilësuar vazhdimisht si “freeriderë” — pra aleatë që përfitojnë nga mbrojtja e përbashkët pa dhënë kontributin e duhur — për të ndihmuar Uashingtonin kur ai kërkoi mbështetje operacionale.
Megjithatë, ky vendim nuk duhet të vijë si befasi. Politikat më të gjera të administratës Trump ndaj Evropës kanë qenë duke u orientuar drejt këtij rezultati prej një kohe të gjatë. Trumpi ka argumentuar prej kohësh se qeveritë evropiane kontribuojnë pak në NATO, duke përsëritur vazhdimisht se SHBA-ja është vendi që kontribuon më shumë, por përfiton më së paku nga anëtarësimi në aleancë.
Gjatë mandatit të tij të parë, Trumpi njoftoi planet për të tërhequr rreth 12,000 trupa nga Gjermania, megjithëse kjo nuk u realizua kurrë dhe administrata Biden përfundimisht e anuloi këtë vendim. Strategjia më e fundit Kombëtare e Mbrojtjes e SHBA-së, e publikuar në janar 2026, ritheksoi se SHBA-ja do të ofrojë mbështetje “kritike, por më të kufizuar” për mbrojtjen evropiane.
Çfarë do të thotë kjo në praktikë? Uashingtoni pret që Evropa të marrë përsipër një pjesë më të madhe të mbrojtjes së saj konvencionale, ndërsa SHBA-ja ruan garancinë e saj të zgjeruar bërthamore dhe disa kapacitete strategjike të përzgjedhura, duke ruajtur aftësinë për të zhvendosur vëmendjen dhe burimet drejt teatrove kryesore, siç është Indo-Paqësori.
Zyrtarët amerikanë e kanë përshkruar këtë ndarje të përgjegjësive si “NATO 3.0”.
Një tronditje e domosdoshme për sigurinë evropiane
Në afat të shkurtër, tërheqjet amerikane mund të krijojnë rreziqe reale, pasi Evropa nuk mund t’i zëvendësojë menjëherë sistemet kryesore amerikane, si nëndetëset apo bombarduesit strategjikë. Anulimi i dislokimeve të planifikuara të raketave me rreze të gjatë veprimi në Gjermani është veçanërisht kritik, pasi sistemet e ngjashme evropiane nuk ka gjasa të bëhen operative para viteve 2030. Mund të shfaqet një boshllëk i rrezikshëm gjatë periudhës së tranzicionit, në të cilin mbrojtja amerikane dobësohet përpara se zëvendësimet evropiane të jenë gati, duke dobësuar kështu parandalimin përgjatë krahut lindor të NATO-s.
Megjithatë, efektet afatgjata mund të jenë pozitive. Kërcënimet e Trumpit për aneksimin e Grenlandës, shantazhi i tij lidhur me çështjet e sigurisë, presioni ekonomik ndaj partnerëve dhe gatishmëria për t’i përdorur dislokimet e trupave si instrument presioni kanë nxjerrë në pah rreziqet e varësisë së vazhdueshme nga një aleat gjithnjë e më i paparashikueshëm. Garancia amerikane e sigurisë nuk mund të konsiderohet më si automatike ose e izoluar nga zhvillimet në politikën e brendshme amerikane. Një administratë e ardhshme amerikane mund t’i menaxhojë marrëdhëniet në mënyrë më konstruktive, por riorientimi themelor i prioriteteve strategjike do të vazhdojë.
Prandaj, do të ishte e dobishme që vendet evropiane të përshpejtojnë riarmatimin dhe të reduktojnë varësinë e tyre nga SHBA-ja, pavarësisht se çfarë rezultati do të nxjerrë rishikimi i Pentagonit. Do të ishte një gabim i rëndë që liderët evropianë të adoptonin një strategji “të presim derisa të kalojë”, me shpresën se kushdo që do të jetë në Shtëpinë e Bardhë më pas mund ta ndryshojë kursin.
Lajmi i mirë është se Evropa duket se po e merr gjithnjë e më seriozisht sigurinë e saj. Sipas Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, qeveritë evropiane shpenzuan 90 miliardë dollarë më shumë për mbrojtjen gjatë vitit të kaluar, një rritje prej 20 për qind që nga viti 2024, ndërsa shumica prej tyre janë në rrugën drejt shpenzimit të 5 për qind të PBB-së për NATO-n, me synimin për të forcuar “shtyllën evropiane” të NATO-s. Ndërkohë, disa poste komanduese të NATO-s po kalojnë nga SHBA-ja te Evropa, ndërsa debatet për integrimin e sistemeve të fragmentuara të prokurimit në fushën e mbrojtjes janë në zhvillim të plotë.
Kostot për fuqinë amerikane
Gjatë përcaktimit të së ardhmes së pranisë ushtarake amerikane në Evropë, është e rëndësishme të kemi një qasje realiste ndaj kostove që shoqërojnë çdo reduktim. Tërheqja e trupave mund të sjellë kosto të konsiderueshme fillestare për SHBA-në, por njëkohësisht edhe një dobësim të aftësisë më të gjerë të Amerikës për të projektuar fuqinë e saj.
Bazat amerikane në Gjermani, Itali, Spanjë dhe Mbretërinë e Bashkuar nuk kontribuojnë vetëm në mbrojtjen evropiane, por historikisht kanë shërbyer edhe si instrumente kyçe të ambicieve të politikës së jashtme amerikane në Evropë, Afrikë dhe Lindjen e Mesme.
Objekte amerikane si Baza Ajrore Ramstein dhe Qendra Mjekësore Rajonale Landstuhl në Gjermani, baza detare Rota dhe baza ajrore Morón në Spanjë, si dhe Sigonella në Itali, kanë mbështetur operacionet luftarake, logjistikën, stërvitjen dhe misionet e ndihmës humanitare.
Operacionet ushtarake kundër objekteve bërthamore të Iranit, flotës së fshehtë ruse dhe organizatave ekstremiste në Afrikë janë mbështetur në objektet amerikane në Evropë dhe në bashkëpunimin me qeveritë evropiane. Prania e forcave në baza të avancuara shkurton kohën e dislokimit, ul kostot e transportit dhe i siguron Uashingtonit qasje në infrastrukturë të sofistikuar dhe në marrëveshje ligjore, të cilat do të ishin të kushtueshme dhe të vështira për t’u rikrijuar diku tjetër.
Gjermania, për shembull, investon më shumë në infrastrukturën e nevojshme për pritjen e trupave amerikane sesa vendet e tjera. Tërheqjet e trupave ose mbyllja e bazave mund të ndikojnë negativisht në aftësinë e SHBA-së për të zhvilluar operacione në shkallë globale.
Siç u shpreh me keqardhje një republikan: “Po qëllojmë veten në këmbë.”
Ndërsa qeveritë evropiane investojnë në kapacitete vendore, diversifikojnë furnizuesit e mbrojtjes dhe ndërmarrin masa mbrojtëse ndaj paparashikueshmërisë amerikane, aleatët ka të ngjarë të bëhen gjithnjë e më autonomë nga pikëpamja strategjike, duke u shkëputur gradualisht nga garancitë amerikane të sigurisë.
Këtu qëndron paradoksi: një Evropë më e aftë dhe më e vetëmbështetur do të ishte një partnere më e fuqishme për NATO-n, por njëkohësisht do të reduktonte ndikimin dhe shtrirjen globale të SHBA-së. Ky është një kompromis që kjo administratë duket se është e gatshme ta pranojë.
Rreth autorëve
- Shairee Malhotra është zëvendësdrejtore e Programit për Studime Strategjike në Observer Research Foundation.
- Rachel Rizzo është hulumtuese e lartë në Programin për Studime Strategjike në Observer Research Foundation.
