Nga Mr.Sc. Ali Halimi
Është koha që shqiptarët, sidomos në Kosovë dhe Shqipëri, ta ndryshojnë mënyrën se si e shohin sigurinë kombëtare. Për më shumë se dy dekada pas çlirimit të Kosovës, një pjesë e diskursit tonë politik vazhdon të sillet rreth së njëjtës pyetje: “A do të na sulmojë Serbia?”
Sigurisht, Serbia nuk mund të injorohet si faktor politik, ushtarak dhe gjeopolitik në Ballkan. Historia e Kosovës dhe lufta e vitit 1998–1999 janë ende pjesë e kujtesës sonë kolektive. Por një shtet serioz nuk ndërton të ardhmen vetëm mbi frikën nga armiku. Një shtet serioz ndërton fuqi ekonomike, institucione të forta, ushtri moderne, diplomaci aktive dhe një shoqëri të arsimuar e produktive.
Dhe këtu duhet ta bëjmë pyetjen më të vështirë:
A është Serbia rreziku i vetëm për të ardhmen e shqiptarëve, apo një pjesë e rrezikut gjendet edhe brenda nesh?
Frika nuk është strategji shtetërore
Kosova sot është shtet i lirë dhe sovran, ndërsa Shqipëria është anëtare e NATO-s. Megjithatë, shpesh krijohet përshtypja se shqiptarët ende presin që të tjerët të vijnë dhe t’i mbrojnë.
Kjo nuk duhet të jetë filozofia e një kombi që synon të jetë faktor i rëndësishëm në Ballkan.
Partneriteti me Shtetet e Bashkuara, NATO-n dhe Bashkimin Evropian është jashtëzakonisht i rëndësishëm. Por partneriteti nuk duhet të nënkuptojë varësi psikologjike apo politike.
Aleatët duhet të jenë forcë shtesë e shtetit tonë, jo zëvendësim i forcës sonë.
Një Kosovë e fuqishme ekonomikisht, me ushtri moderne, industri të zhvilluar, energji të qëndrueshme, institucione profesionale dhe diplomaci të aftë, do të kishte shumë më tepër peshë ndërkombëtare sesa një Kosovë që çdo ditë kërkon garanci të reja se dikush tjetër do ta mbrojë.
Problemi ynë nuk është vetëm jashtë kufijve
Duhet të kemi guximin ta themi një të vërtetë që shpesh është e pakëndshme:
Një shtet mund të dëmtohet nga armiku i jashtëm, por mund të dobësohet përfundimisht nga keqqeverisja e brendshme.
Korrupsioni, nepotizmi, keqpërdorimi i parasë publike, politizimi i institucioneve, largimi i të rinjve, mungesa e vendeve të punës dhe paaftësia administrative janë kërcënime shumë konkrete për të ardhmen.
Kosova ka pasur rritje ekonomike dhe përparim që nga pavarësia, por Banka Botërore paralajmëron se modeli i rritjes i mbështetur shumë në konsum, remitanca dhe investime jo-tregtare nuk mjafton për të krijuar produktivitet, vende pune dhe qëndrueshmëri afatgjatë. Në vitin 2025 remitancat përbënin rreth 17.3% të PBB-së së Kosovës.
Kjo duhet të na shqetësojë më shumë sesa retorika e përditshme politike.
Sepse një vend ku të rinjtë largohen, ku ekonomia varet në masë të madhe nga paratë e diasporës dhe ku importet janë shumë më të fuqishme se eksportet, nuk mund të pretendojë se është plotësisht i fuqishëm.
Shqipëria dhe Kosova duhet të ndërtojnë fuqi reale
Shqiptarët nuk kanë nevojë për një politikë që çdo ditë prodhon ankth.
Kanë nevojë për një politikë që prodhon fuqi.
Fuqi ekonomike.
Fuqi ushtarake.
Fuqi institucionale.
Fuqi diplomatike.
Fuqi teknologjike.
Fuqi arsimore.
Fuqi demografike.
Në vend që të pyesim çdo mëngjes se çfarë tha Beogradi, duhet të pyesim:
Sa fabrika të reja kemi hapur?
Sa kompani shqiptare po eksportojnë?
Sa inxhinierë po kthehen nga diaspora?
Sa energji prodhojmë vetë?
Sa investojmë në ushtri?
Sa para shpenzojmë për teknologji dhe mbrojtje?
Sa të forta janë institucionet tona?
Sa të pavarura janë gjykatat?
Sa efikase është administrata?
Këto janë pyetjet e një shteti që mendon për 30 vitet e ardhshme.
Ushtria është pjesë e sovranitetit
Një shtet i vogël nuk mund të konkurrojë me shtetet e mëdha vetëm përmes numrit të ushtarëve.
Duhet të ketë ushtri moderne, profesionale dhe teknologjike.
Kosova duhet të vazhdojë ndërtimin e FSK-së në drejtim të një force moderne, të pajisur me sisteme moderne të mbrojtjes, dronë, kundërdronë, artileri, mjete të blinduara, mbrojtje ajrore dhe kapacitete të avancuara të inteligjencës dhe komunikimit.
Por ushtria nuk mund të jetë e fuqishme nëse shteti është ekonomikisht i dobët.
Prandaj:
ekonomia është pjesë e mbrojtjes kombëtare.
Një ekonomi e fuqishme financon ushtrinë.
Një industri e fuqishme prodhon pajisje.
Një arsim i mirë prodhon inxhinierë.
Një teknologji e avancuar prodhon sisteme moderne.
Një diplomaci e aftë krijon aleanca.
Kështu ndërtohet siguria.
Nuk duhet ta nënvlerësojmë Serbinë, por as ta mitizojmë
Ekziston një dallim shumë i rëndësishëm midis vigjilencës dhe frikës.
Serbia duhet të monitorohet seriozisht. Duhet të analizohet ushtria e saj, ekonomia e saj, politika e saj, aleancat e saj dhe zhvillimet në rajon.
Por Serbia nuk duhet të shndërrohet në një “përbindësh” që përdoret për të justifikuar çdo dështim të politikës shqiptare.
Nëse çdo problem i Kosovës shpjegohet me Serbinë, atëherë askush nuk mban përgjegjësi për problemet e brendshme.
Nëse ekonomia nuk zhvillohet – faji është Serbia.
Nëse të rinjtë largohen – faji është Serbia.
Nëse korrupsioni vazhdon – faji është Serbia.
Nëse institucionet nuk funksionojnë – faji është Serbia.
Kjo është një mënyrë shumë e rrezikshme e të menduarit.
Sepse një komb që ia atribuon çdo dështim armikut të jashtëm, humb aftësinë për ta korrigjuar veten.
Pas 27 vitesh duhet të flasim me gjuhën e shtetndërtimit
Kosova është çliruar në vitin 1999. Kanë kaluar 27 vite.
Kjo është një periudhë e mjaftueshme që nga mentaliteti i luftës dhe mbijetesës të kalojmë në mentalitetin e shtetndërtimit.
Nuk mjafton më të themi:
“Na mbrojnë amerikanët.”
Duhet të themi:
“Ne jemi aleat i fuqishëm dhe i besueshëm i amerikanëve.”
Nuk mjafton:
“NATO do të na mbrojë.”
Duhet:
“Ne do të ndërtojmë kapacitetet tona dhe do të jemi kontribuues serioz në sigurinë euroatlantike.”
Nuk mjafton:
“Evropa duhet të na ndihmojë.”
Duhet:
“Ne duhet të bëhemi pjesë e një Evrope ku kontribuojmë ekonomikisht, politikisht dhe ushtarakisht.”
Ky është ndryshimi midis një kombi që kërkon mbrojtje dhe një kombi që ndërton fuqi.
Shqiptarët duhet ta zëvendësojnë kompleksin e inferioritetit me përgjegjësi
Shqiptarët kanë potencial të madh njerëzor dhe ekonomik. Shqipëria dhe Kosova, së bashku me shqiptarët në Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Luginën e Preshevës, përbëjnë një hapësirë të rëndësishme njerëzore, kulturore dhe ekonomike.
Por potenciali nuk është fuqi.
Potenciali bëhet fuqi vetëm kur organizohet.
Dhe organizimi kërkon shtet funksional, ekonomi konkurruese, arsim cilësor, ligj të barabartë për të gjithë dhe udhëheqje politike që mendon për dekada, jo vetëm për mandatin e ardhshëm.
Prandaj, nuk duhet të kemi frikë nga Serbia.
Por as nuk duhet ta nënvlerësojmë.
Duhet ta respektojmë realitetin gjeopolitik dhe njëkohësisht të ndërtojmë fuqinë tonë.
Rreziku më i madh për shqiptarët nuk është se Serbia ekziston.
Rreziku është që ne të mbetemi të dobët ndërkohë që presim që të tjerët të na mbrojnë.
Rreziku është korrupsioni.
Rreziku është ikja e rinisë.
Rreziku është varësia ekonomike.
Rreziku është politizimi i shtetit.
Rreziku është paaftësia institucionale.
Rreziku është mungesa e një strategjie kombëtare afatgjatë.
Serbia nuk duhet të jetë obsesioni ynë.
Zhvillimi duhet të jetë obsesioni ynë.
Duhet të ndërtojmë ekonomi që prodhon dhe eksporton, institucione që funksionojnë, ushtri që mbron, diplomaci që respektohet dhe një shoqëri që nuk e pret të ardhmen nga ndihma e të tjerëve.
Sepse në fund të fundit, aleatët mund të na ndihmojnë të mbrohemi, por vetëm ne mund ta ndërtojmë shtetin tonë.
Dhe një ditë, në vend që të ankohemi çdo ditë se çfarë mund të bëjë Serbia, duhet të jemi në gjendje të themi:
“Ne nuk kemi frikë, sepse kemi ndërtuar shtete të forta.”
