Nga Dr. Sadri RAMABAJA
Deklarata e kancelarit gjerman Friedrich Merz, më 22 tetor 2026, në kuadër të Procesit të Berlinit, e rikthen në qendër të debatit një çështje thelbësore: raportin ndërmjet demokratizimit të brendshëm të Shqipërisë, përshpejtimit të integrimit europian dhe pozitës strategjike të shqiptarëve në Ballkanin Perëndimor.
Qëndrimi i Merz-it për vazhdimin e zgjerimit europian dhe përgjegjësinë e vendeve kandidate për reformat e dobëson narrativën e Edi Ramës, e cila tenton ta identifikojë vazhdimësinë e pushtetit aktual me vazhdimësinë e rrugës europiane të Shqipërisë. Integrimi europian nuk është pronë e një qeverie, por proces transformimi të shtetit dhe të shoqërisë.
Pikërisht këtu merr peshë dhe kuptim politik protesta qytetare. Ajo nuk e përshpejton automatikisht anëtarësimin, por mund të ushtrojë presion për realizimin e reformave që e bëjnë atë të mundur. Kur kërkesat qytetare përqendrohen te sundimi i ligjit, lufta kundër korrupsionit, çlirimi i institucioneve nga kapja politike dhe llogaridhënia publike, protesta bëhet mekanizëm demokratik për të kapërcyer pengesat e brendshme të integrimit.
Procesi i negociatave nuk mund të reduktohet në hapjen dhe mbylljen e kapitujve. Përparimi formal duhet të shoqërohet me transformim real institucional. Në këtë kuptim, marrëdhënia ndërmjet protestës dhe integrimit është e tërthortë, por strategjikisht e rëndësishme: presioni qytetar mund të nxisë reforma, reformat mund të përmirësojnë përmbushjen e kritereve dhe përmbushja e tyre mund ta afrojë Shqipërinë me anëtarësimin.
Por kjo çështje ka edhe një dimension më të gjerë gjeopolitik. Integrimi i përshpejtuar i Shqipërisë në Bashkimin Europian, veçanërisht përpara Serbisë, do të ndryshonte ndjeshëm pozicionimin strategjik të dy vendeve në Ballkanin Perëndimor. Si anëtare e BE-së, Shqipëria do të merrte pjesë drejtpërdrejt në proceset e vendimmarrjes europiane dhe do të fitonte instrumente shtesë për të mbrojtur interesat e saj, për të kontribuar në stabilitetin rajonal dhe për të thelluar lidhjet me hapësirën europiane.
Ky zhvillim do të kishte rëndësi të veçantë edhe për Kosovën. Anëtarësimi i Shqipërisë mund të krijonte mundësi të reja për bashkëpunim politik, ekonomik dhe institucional, duke forcuar lidhjen e shqiptarëve në rajon me strukturat europiane. Në planin strategjik, kjo do të rriste peshën e faktorit shqiptar në Ballkan, pa nënkuptuar epërsi automatike ndaj Serbisë dhe pa e zëvendësuar nevojën për koordinim të qëndrueshëm ndërmjet Tiranës dhe Prishtinës.
Prandaj, protestat në Shqipëri nuk duhen parë vetëm si kundërshtim i një qeverie, por edhe në raport me sfidën e ndërtimit të një shteti demokratik, të aftë për ta përmbushur projektin europian dhe për të vepruar si faktor konstruktiv në rajon. Natyrisht, protesta nuk është kriter formal i anëtarësimit dhe as garanci për përshpejtimin e tij. Roli i saj qëndron në aftësinë për të nxitur ndryshime konkrete, të cilat më pas vlerësohen sipas kritereve të Bashkimit Europian.
Në përfundim, integrimi europian i Shqipërisë duhet kuptuar njëkohësisht si projekt demokratik, zhvillimor dhe gjeopolitik. Përshpejtimi i tij, mbi bazën e meritës dhe të reformave reale, do të forconte institucionet e vendit, do të thellonte lidhjet e shqiptarëve me BE-në dhe do të krijonte një kontekst më të favorshëm strategjik për Kosovën dhe shqiptarët në rajon.
Europa nuk është mburojë e pushtetit, por standardi me të cilin ai duhet të matet. Dhe protestat që kërkojnë përmbushjen e këtij standardi mund të bëhen forcë shtytëse jo vetëm e demokratizimit të Shqipërisë, por edhe e avancimit të pozitës europiane të shqiptarëve në Ballkan.
