Nga Vivek Mishra [Eurasia Review]
Pikat kryesore
- Demokratët kanë kaluar nga mundësia te pothuajse siguria për marrjen e kontrollit të Dhomës së Përfaqësuesve, ndërsa kanë fituar edhe një mundësi reale për të marrë Senatin. Kjo prirje po ushqehet nga zemërimi i votuesve për rritjen e çmimeve, të lidhur me luftën kundër Iranit dhe tarifat doganore.
- Garat për Senatin në Teksas, Miçigan dhe Alaskë mund të përcaktojnë se kush do ta kontrollojë Kongresin. Demokratëve u nevojitet një fitore neto prej katër mandatesh. Ata kanë vënë theksin te mbledhja e fondeve përmes kontributeve të vogla individuale, përballë epërsisë republikane të mbështetur te donatorët e mëdhenj.
- Shumicat demokrate ka të ngjarë të shkaktojnë përplasje të ashpra ndërmjet pushtetit ekzekutiv dhe atij legjislativ, përfshirë hetimet ndaj zyrtarëve të administratës, si sekretari i Mbrojtjes Pete Hegseth. Ndërkohë, zgjedhjet afatmesme mbeten pengesa kryesore ndaj një ndërhyrjeje të re ushtarake amerikane kundër Iranit.
Pritshmëritë lidhur me zgjedhjet afatmesme në SHBA kanë ndryshuar në mënyrë dramatike, veçanërisht gjatë muajve të fundit. Për Partinë Demokratike, ndryshimi ka qenë nga një mundësi e thjeshtë në pothuajse një siguri për marrjen e kontrollit të Dhomës së Përfaqësuesve, ndërsa tashmë është bërë realisht e mundshme edhe marrja e kontrollit të Senatit.
Ndryshimi i disponimit të elektoratit amerikan ka qenë, për ta thënë më së paku, dramatik. Efekti i kundërt i një lufte ndërkombëtare mbi pamundësinë e Amerikës për të kontrolluar çmimet duket të jetë gabimi më i madh i përllogaritjes politike nga administrata e presidentit Donald Trump. Kjo ka sjellë ndryshim të qëndrimit të votuesve në disa shtete që Trump kishte arritur t’i fitonte në zgjedhjet e fundit presidenciale.
Në një nivel, zgjedhjet afatmesme në SHBA duket se dominohen vetëm nga një shqetësim: rritja e çmimeve. Në një nivel tjetër, ato karakterizohen nga ndryshimet në modelet e votimit, shqetësimet për premtimet e pambajtura dhe zhvendosja gjeografike e qendrave të konkurrencës politike.
Dy prirje dominuese nga zgjedhjet e mëparshme afatmesme po shfaqen edhe këtë vit: shqetësimet financiare, si rritja e çmimeve, normave të interesit për kreditë hipotekare dhe inflacionit, si dhe disponimi kundër partisë që aktualisht është në pushtet.
Katër nga gjashtë zgjedhjet e fundit afatmesme janë dominuar nga shqetësimet lidhur me inflacionin dhe rritjen e çmimeve. Sa i përket prirjes kundër partisë në pushtet, partia e presidentit ka humbur mandate në Dhomën e Përfaqësuesve në secilën prej pesë zgjedhjeve të fundit afatmesme.
Për më tepër, që nga Lufta Civile Amerikane, vetëm tre presidentë kanë arritur të fitojnë mandate shtesë në Dhomën e Përfaqësuesve gjatë zgjedhjeve afatmesme: Franklin D. Roosevelt, Bill Clinton dhe George W. Bush.
Megjithatë, humbja e mandateve në zgjedhjet afatmesme nuk i ka penguar shumicën e presidentëve që të rizgjidhen. Kjo, natyrisht, nuk vlen aktualisht për Trumpin, i cili, sipas Kushtetutës amerikane, nuk mund të kandidojë për një mandat të tretë presidencial.
Ndërsa fushata drejt zgjedhjeve afatmesme po hyn në fazën përfundimtare, çështjet vendimtare për elektoratin amerikan mund të mos ndryshojnë shumë nga ato të zgjedhjeve të kaluara. Por ajo që mund të rezultojë përcaktuese këtë herë është mënyra se si votuesit i perceptojnë shkaqet e krijimit dhe përkeqësimit të këtyre problemeve.
Në thelb të këtyre shqetësimeve qëndrojnë të paktën dy faktorë që duket se janë produkt i drejtpërdrejtë i politikave të Trumpit: lufta kundër Iranit dhe tarifat doganore, të cilat kanë shtrenjtuar çmimet e energjisë dhe të mallrave të importuara.
Për Donald Trumpin, i cili ka qenë në krye të administratës, bëhet gjithnjë e më e vështirë t’ia hedhë përgjegjësinë dikujt tjetër për gjendjen e ekonomisë. Disa prej këtyre çështjeve kanë gjetur jehonë të fuqishme në shtete të caktuara.
Për shembull, në shtetin e Meinit, rritja e faturave të energjisë, e nxitur nga kostot më të larta të ngrohjes, është shndërruar në një çështje kyçe të fushatës zgjedhore. Kandidati demokrat për Senat, Troy Jackson, po përpiqet ta vendosë këtë çështje në qendër të debatit politik.
Në shtete si Misisipi dhe Kansas, të cilat Trump i fitoi me një diferencë të konsiderueshme në zgjedhjet presidenciale të vitit 2024, banorët e zonave periferike dhe rurale, të angazhuar në bujqësi, po përballen me problemin e tri F-ve: rritjen e çmimeve të plehrave kimike (fertilizer), karburantit (fuel) dhe ushqimit për kafshët (feed).
Pakënaqësia në rritje brenda elektoratit tradicional republikan mund t’i shtyjë disa votues që të mos paraqiten fare në qendrat e votimit.
Këto zgjedhje afatmesme dallojnë nga ato të mëparshmet edhe për nga shuma jashtëzakonisht e madhe e parave që po investohen në fushata. Në këtë aspekt, epërsia anon kryesisht nga republikanët, me Elon Musk si donatorin më të madh të njohur.
Nga ana e tyre, demokratët janë përpjekur të vënë në pah një kontrast të drejtpërdrejtë ndërmjet rritjes së çmimeve dhe pretendimeve të Trumpit për përballueshmërinë e jetesës në mbarë vendin, nga njëra anë, dhe rritjes së pasurisë personale të vetë presidentit, nga ana tjetër.
Kjo lidhet edhe me mënyrën se si amerikanët e perceptojnë sot korrupsionin brenda qeverisë.
Demokratët janë përqendruar te mbledhja e fondeve në internet përmes kontributeve të vogla individuale dhe kanë arritur të grumbullojnë më shumë para në shuma të vogla sesa republikanët. Megjithatë, në total, republikanët vazhdojnë të kenë një epërsi të konsiderueshme financiare, falë donatorëve të mëdhenj.
Tri garat vendimtare për kontrollin e Senatit
Tri gara për Senatin mund të përcaktojnë kontrollin e Kongresit dhe secila prej tyre ka një domethënie simbolike për të dyja partitë. Demokratëve u nevojitet një fitore neto prej katër mandatesh për të marrë kontrollin e Senatit.
Teksasi është shteti i parë ku beteja politike është veçanërisht e ashpër. Rreth 7.5 milionë banorë të Teksasit kanë votuar tashmë gjatë votimit të hershëm, një rekord për zgjedhjet afatmesme. Kjo sugjeron një pjesëmarrje të lartë në një shtet ku demokratët nuk kanë fituar asnjë garë për Senat që nga viti 1988.
Në përballjen ndërmjet demokratit James Talarico dhe republikanit Ken Paxton, një garë e ngushtë elektorale shoqërohet me një përplasje të thellë pikëpamjesh politike.
Miçigani është shteti ku demokratët synojnë të ruajnë një vend të liruar në Senat. Abdul El-Sayed, një figurë progresiste në ngritje të shpejtë dhe një prej përfaqësuesve më të spikatur të gjeneratës së re të partisë, e mundi ngushtë kongresisten Haley Stevens në zgjedhjet paraprake, pavarësisht mbështetjes institucionale dhe financiare që ajo kishte marrë.
Sondazhet e paraqesin El-Sayedin lehtësisht përpara republikanit Mike Rogers. Por përplasja e ripërtërirë publike me Stevensin, e cila më 1 nëntor deklaroi mbështetjen për Rogersin, ngre dyshime nëse partia është e bashkuar.
Humbja e Miçiganit do t’i zvogëlonte ndjeshëm gjasat e demokratëve për të marrë kontrollin e Senatit.
Alaska, një tjetër garë e cilësuar si e paparashikueshme, vë përballë Mary Peltolan, demokrate dhe ish-përfaqësuese të shtetit në Dhomën e Përfaqësuesve të SHBA-së, me senatorin republikan në detyrë, Dan S. Sullivan.
Në zgjedhjet paraprake të hapura të gushtit, Peltola kryesoi me rreth 48 për qind të votave, kundrejt 43 për qind të Sullivanit.
Por gara është ndërlikuar nga një polemikë lidhur me fletëvotimin, për shkak të një kandidati të dytë që ka të njëjtin emër me senatorin aktual. Dan J. Sullivan, një mësues në pension, është kualifikuar gjithashtu për të qenë kandidat në fletëvotimin e nëntorit.
Republikanët e cilësojnë atë si një kandidat të sajuar për të hutuar votuesit. Gazeta New York Times raportoi se disa anëtarë të fushatës së Peltolas kishin ndihmuar në rekrutimin e tij. Peltola deklaron se nuk kishte dijeni për përfshirjen e tyre.
Më 1 nëntor, një gjykatës federal hodhi poshtë një padi të Departamentit të Drejtësisë, e cila synonte të pengonte certifikimin e rezultatit në rast se Sullivan humbiste. Megjithatë, Departamenti ka deklaruar se do të paraqesë ankesë kundër këtij vendimi.
Sidoqoftë, gara mund të vendoset pjesërisht edhe mbi baza ligjore dhe procedurale, pasi vazhdon një hetim penal federal lidhur me mënyrën se si kandidati i dytë, Sullivan, arriti të përfshihej në fletëvotim.
Çfarë e pret Shtëpinë e Bardhë pas zgjedhjeve?
Një dimension tjetër i zgjedhjeve afatmesme lidhet me atë që do të ndodhë më pas në Shtëpinë e Bardhë, pavarësisht përbërjes që do të ketë Kongresi.
Mandati i dytë presidencial i Trumpit ka dëshmuar një pushtet ekzekutiv jashtëzakonisht të fuqishëm dhe kjo nuk pritet të ndryshojë, pavarësisht se cila parti do ta kontrollojë Kongresin.
Nëse ndodh diçka, marrja e kontrollit të Senatit nga demokratët ka të ngjarë të nxisë një përballje ndërmjet pushtetit legjislativ dhe atij ekzekutiv, të cilës zor se mund t’i gjenden paralele në historinë amerikane.
Pikat e konfliktit mund të përfshijnë çështje që nga kontrolli i Kongresit mbi shpenzimet publike e deri te nismat e mundshme për shkarkimin (impeachment) e disa zyrtarëve të administratës Trump, nëse jo edhe të vetë presidentit.
Në veçanti, sekretari i Luftës, Pete Hegseth, pritet të përballet me hetime të shumta, varësisht nga shkalla e kontrollit që demokratët do të arrijnë të sigurojnë në Kongres.
Dimensioni i jashtëm: Irani dhe pasojat ndërkombëtare
Pastaj vjen dimensioni i jashtëm i zhvillimeve që mund të pasojnë.
Një ofensivë e re amerikane kundër Iranit duket se është një mundësi që për momentin po mbahet pezull vetëm për shkak të zgjedhjeve afatmesme në SHBA.
Në mungesë të një marrëveshjeje ndërmjet SHBA-së dhe Iranit, Trump ka të ngjarë të përqafojë një qasje të tipit: «Të gjitha opsionet janë të hapura» kundër Teheranit.
Një Kongres nën kontrollin e demokratëve, në përballje të vazhdueshme me Shtëpinë e Bardhë, mund ta zhysë Uashingtonin në një spirale të konfliktit të brendshëm politik, kostot e së cilës mund të rezultojnë të papërballueshme për vendet e tjera.
Me Trumpin, ekziston një kosto pavarësisht rezultatit të zgjedhjeve afatmesme; ajo që do të përcaktojë rezultati është shkalla e ashpërsisë së kësaj kostoje.
Rreth autorit: Vivek Mishra është zëvendësdrejtor i Programit për Studime Strategjike pranë Fondacionit për Kërkime Vëzhguese (Observer Research Foundation).
Burimi: Ky artikull është publikuar nga Observer Research Foundation.
Rreth Observer Research Foundation
ORF u themelua më 5 shtator 1990 si një organizatë private, jofitimprurëse, e tipit think tank, me synimin për të ndikuar në hartimin e politikave publike.
Fondacioni bashkoi, për herë të parë, ekonomistë dhe hartues të njohur të politikave publike për të paraqitur një Agjendë për Reformat Ekonomike në Indi. Qëllimi ishte të ndihmohej krijimi i një konsensusi në mbështetje të reformave ekonomike.
