Recep Tayyip Erdogan, Mohammed bin Salman dhe Shehbaz Sharif (nga e majta) në procesin e nënshkrimit të Marrëveshjes së Mekës. Murat Cetinmuhurdar / PPO via Reuters
Anëtarësimi i Turqisë në Paktin e Mekës nuk sinjalizon një largim nga NATO. Përkundrazi, Ankaraja synon të mbyllë boshllëqet e sigurisë dhe po kërkon partnerë të rinj.
Nicole Anliker [nzz]
21 gusht 2026
Sapo ishte nënshkruar, para dy javësh, Pakti i Mbrojtjes i Mekës ndërmjet Turqisë, Arabisë Saudite dhe Pakistanit, Ankaraja deklaroi se dëshiron tashmë ta zgjerojë këtë aleancë. Ky është një dëshirë e shprehur qartë nga presidenti Recep Tayyip Erdogan, deklaroi ministri i Jashtëm Hakan Fidan për agjencinë shtetërore të lajmeve Anadolu. Disa shtete tashmë kanë shprehur interesim – dhe ai beson se, në planin afatgjatë, edhe Egjipti do t’i bashkohet. Fidan udhëtoi pak më vonë drejt Kajros. Ai dëshiron që edhe Egjipti të bëhet pjesë e kësaj aleance.
Arsyeja është e qartë: Ankaraja dëshiron të krijojë një strukturë të fuqishme rajonale të sigurisë dhe, për këtë qëllim, po kërkon partnerë. Aleanca e Mekës është një hap i rëndësishëm drejt pavarësisë strategjike dhe stabilitetit kolektiv të rajonit, deklaroi Erdogani të dielën për rrjetin televiziv arab al-Jazeera. Por çfarë e shtyn konkretisht Turqinë drejt këtij pakti? Dhe çfarë shpreson ajo të përfitojë prej tij?
Rivaliteti në rritje me Izraelin
Një nga faktorët kryesorë që e kanë shtyrë Turqinë drejt anëtarësimit në Paktin e Mekës është rivaliteti në rritje i Ankarasë me Izraelin në garën për epërsi rajonale. Marrëdhëniet ndërmjet dy vendeve janë përkeqësuar në mënyrë drastike që nga sulmi i Hamasit ndaj Izraelit. Ankaraja e mbështet Hamasin dhe kritikon ashpër veprimet e Izraelit në Rripin e Gazës. Retorika është armiqësore. Izraeli është një kërcënim për mbarë njerëzimin, deklaroi së fundmi me tone të ashpra Erdogani. Turqia i sheh gjithashtu ofensivat ushtarake të Izraelit në Siri, Liban dhe Iran si kërcënim për ekuilibrin rajonal të fuqisë dhe për sigurinë e saj.
Me Paktin e Mekës, Turqia synon të forcojë potencialin e saj parandalues dhe të krijojë një kundërpeshë ndaj ndikimit izraelit. Për më tepër, ajo dëshiron ta përdorë aleancën për t’i shpëtuar izolimit gjeopolitik që i shkaktohet nga boshti Izrael–Greqi–Qipro në Mesdheun Lindor. Paqëndrueshmëria në rajon, përballë përshkallëzimit të luftës me Iranin, shërbeu si katalizator për anëtarësimin.
Në fund, Turqia u ndje e detyruar të ndërmerrte këtë hap sepse, në këtë situatë të tensionuar gjeopolitike, po i mungon gjithnjë e më shumë mbështetja në aspektin e sigurisë. «Fuqitë e mëdha të jashtme që vijnë në rajon nuk i zgjidhin problemet. Ato vetëm i përkeqësojnë ato dhe kostot janë shumë të larta», tha Fidan për agjencinë e lajmeve Anadolu. Kështu ai shpjegoi pse nevojitet Aleanca e Mekës.
Ajo që ai nënkupton është e qartë: me këtë pakt, Turqia po përgatitet për një tërheqje të mundshme të SHBA-së nga Lindja e Mesme. Ajo duket se nuk mbështetet më në garancitë e deritanishme amerikane të sigurisë. Siç shpjegon Serhat Güvenc, profesor i Marrëdhënieve Ndërkombëtare në Universitetin Kadir Has në Stamboll, në një intervistë, Turqia po reagon njëkohësisht edhe ndaj përjashtimit nga Bashkimi Evropian në iniciativa qendrore të mbrojtjes, siç është «Safe». Megjithëse Ankaraja ka shprehur interes të madh për t’u përfshirë, sipas tij, gjasat për një përfshirje të ardhshme janë të vogla.
Në intervistën për al-Jazeera të dielën, Erdogani tha se anëtarësimi në BE nuk është më prioritet për Turqinë. «Evropa e ka përjashtuar Turqinë për 53 vjet dhe nuk duket se ka ndërmend të na pranojë në të ardhmen e afërt.» Sipas Güvencit, kjo deklaratë, së bashku me pjesëmarrjen e Turqisë në Paktin e Mekës, tregon se si po zhvendosen prioritetet strategjike të politikës së jashtme turke.
Marrëveshje fitimprurëse të armatimit
Güvenc thekson se afrimi i Turqisë me shtetet jashtë NATO-s bëhet nga nevoja. Shumica e shteteve të NATO-s janë njëkohësisht edhe anëtare të BE-së. Duke pasur parasysh marrëdhëniet e vështira ndërmjet BE-së dhe Turqisë, sipas tij, ky zhvillim nuk është befasues.
Për këtë arsye, Ankaraja gjatë viteve të fundit ka zgjeruar marrëveshjet e mbrojtjes dhe sigurisë me aktorë rajonalë jashtë NATO-s – ndër ta edhe me Pakistanin dhe Arabinë Saudite. Me Aleancën e Mekës, Turqia dëshiron t’i shndërrojë këto marrëveshje dypalëshe në një strukturë institucionale. Ministri i Jashtëm Fidan e cilësoi marrëveshjen, në këtë kuadër, si një pikë kthese në rrugën drejt stabilitetit të qëndrueshëm në rajon.
Aleanca i hap Ankarasë gjithashtu perspektiva për marrëveshje fitimprurëse të armatimit. Turqia zotëron një industri të zhvilluar të mbrojtjes, por ka nevojë për tregje dhe investime të reja. Arabia Saudite ofron të dyja. Si shembull të potencialit të bashkëpunimit, Güvenc përmend zhvillimin e avionit të kushtueshëm turk luftarak të gjeneratës së pestë me teknologji të padukshmërisë «Kaan».
Ndërsa Turqia do të merrte përsipër ekspertizën teknologjike dhe projektimin, Riadi mund të sillte kapital të ri si investitor dhe, përmes porosive të mëdha, të ulte kostot e prodhimit. Bashkëpunimi mund të sigurojë të ardhmen e programit «Kaan». Pakistani, si i vetmi shtet mysliman që zotëron armë bërthamore, ka gjithashtu kapacitete të favorshme prodhuese dhe ekspertizë të specializuar në ndërtimin e raketave me rreze të gjatë veprimi ose të motorëve.
Plotësim i anëtarësimit në NATO
Qeveria turke ka deklaruar se Aleanca e Mekës shërben si plotësim i anëtarësimit në NATO, me qëllim sigurimin e interesave të veta të sigurisë në Lindjen e Mesme. Të njëjtin qëndrim mban edhe Güvenc. Lindja e Mesme nuk bën pjesë në fushën e përgjegjësisë së NATO-s. Pakti i Mekës mbulon boshllëqe gjeografike. Kjo i bën të dyja marrëveshjet të pajtueshme me njëra-tjetrën për sa u përket detyrimeve të sigurisë.
Pakti i Mekës përmban një klauzolë të ndihmës së ndërsjellë, sipas së cilës çdo sulm ndaj njërit prej shteteve konsiderohet sulm ndaj të tre partnerëve të aleancës. Megjithatë, në detaje lihet e hapur se si duhet të jetë kjo ndihmë. Traktati i NATO-s shkon më tej dhe është më konkret, shpjegon Güvenc. Ashtu si shumica dërrmuese e ekspertëve, edhe ai e vlerëson si të ulët mundësinë që Turqia të përfshihet në luftë në krah të Pakistanit ose Arabisë Saudite.
Pakti i Mekës nuk përfaqëson një largim nga aleanca transatlantike e mbrojtjes. Turqia e rikonfirmoi edhe një herë angazhimin e saj ndaj NATO-s në samitin e korrikut në Ankara. Përkundrazi, vendi po ndjek një politikë të autonomisë strategjike: synon t’i përdorë të dyja aleancat për t’u pozicionuar si një fuqi e pavarur ndërmjet Perëndimit dhe Lindjes.
