[Rudy Giuliani, majtas, dhe Milorad Dodik në një tubim në Banja Luka vitin e kaluar © Elvis Barukcic/AFP/Getty Images]
Tridhjetë vjet pas marrëveshjeve të paqes së Dejtonit, SHBA-të ndjekin interesa konkurruese që rrezikojnë thellimin e tensioneve etnike në Bosnjë.
Personazhe të njohur të Maga-s kanë punuar me Milorad Dodikun, udhëheqësin nacionalist serbo-boshnjak të lidhur me Rusinë
The Financial Times
Publikuar 20 shtatorë 2026
Gjatë darkës në restorantin e ri më të zhurmshëm të Sarajevës, Amer Bekan tregon projekte me vlerë 2 miliardë euro që ai shpreson se do ta transformojnë vendlindjen e tij, Bosnjën: një tubacion gazi, tre termocentrale dhe një qendër të dhënash të inteligjencës artificiale.
Një burrë si ariu me këmishë të çrregullt, sipërmarrjet e të cilit në të kaluarën përfshijnë një furrë buke, një kafene në aeroport dhe një qendër tregtare të pa ndërtuar. Bekan është bërë një partner i papritur për dy aleatë të Donald Trump: ish-avokatin e tij Jesse Binnall dhe Joe Flynn, vëllain e Mike Flynn, ish-këshilltarit të sigurisë kombëtare të presidentit amerikan.
Shtëpia e Bardhë e ka mbështetur kompaninë e treshes, AAFS, si investitore në tubacionin Southern Interconnector, i projektuar për t’i dhënë fund varësisë së Bosnjës nga gazi rus. Parlamenti i Federatës Boshnjake miratoi legjislacionin që e emëroi kompaninë si investitorin kryesor pa një tender publik, një veprim që Transparency International e dënoi si vendosjen e një “precedenti të rrezikshëm” në një vend të mbushur me korrupsion.
Tri dekada më parë, Bosnja ishte një vitrinë e fuqisë diplomatike amerikane. Marrëveshjet e paqes të Dejtonit, të ndërmjetësuara nga SHBA-të, i dhanë fund një lufte të shënuar nga spastrimi etnik dhe gjenocidi, duke krijuar një sistem të brishtë të ndarjes së pushtetit etnik, të cilin Uashingtoni e ka mbrojtur gjatë dekadave të fundit.
Por në pranverën e vitit 2025, Chris Landau, zëvendëssekretari i shtetit i SHBA-së, u kthye në Dayton të Ohajos, për të sinjalizuar një ndarje me atë trashëgimi. “Ne nuk jemi të interesuar të imponojmë një vizion të një shoqërie që pasqyron preferencat e burokratëve të largët dhe aktivistëve të ngushtë”, tha ai.
Tani Bosnja po bëhet një rast prove për një lloj shumë të ndryshëm të politikës së jashtme amerikane, një politikë që i vendos marrëveshjet tregtare për aleatët e Trumpit përpara rolit të gjatë të SHBA-së si një forcë stabilizuese, madje edhe me rrezikun e thellimit të pikërisht përçarjeve që Dejtoni ishte menduar të përmbante.
“Për më shumë se 30 vjet, lidershipi amerikan ndihmoi në ruajtjen e paqes në Bosnjë dhe Hercegovinë”, tha Jeanne Shaheen, demokratja kryesore në komitetin e marrëdhënieve me jashtë të Senatit.
“Megjithatë, tani administrata Trump po i inkurajon pikërisht njerëzit që përpiqen ta copëtojnë vendin… gjë që rrezikon të rindezë konfliktin në vend”, tha ajo.
Pikëpamja e administratës Trump është se, ndërsa marrëveshjet e Dejtonit arritën t’i jepnin fund gjakderdhjes, ato krijuan një shtet të vështirë për t’u menaxhuar, të bllokuar nga paraliza politike dhe që ishte tepër i varur nga bashkësia ndërkombëtare.
«Kemi bërë diçka për 30 vjet dhe nuk funksionon», tha Max Primorac, një bashkëpunëtor i lartë kërkimor në Fondacionin Heritage i cili është i afërt me administratën.
Kritikët kanë frikë se ndryshimi i Uashingtonit drejt një politike të jashtme më transaksionale po përkeqëson pikërisht tensionet që marrëveshjet e Dejtonit supozohej të qetësonin.
Ndërsa Bekan dhe partnerët e tij amerikanë kanë mbështetjen e zyrtarëve në Federatën e Bosnjës dhe Hercegovinës një nga dy entitetet që përbëjnë vendin figura të tjera të Maga-s kanë punuar me Milorad Dodikun, udhëheqësin nacionalist serb të Bosnjës, i cili është i lidhur me Rusinë, thirrjet e të cilit të përsëritura për shkëputje kërcënojnë të prishin paqen e brishtë të vendit.
Dodik ka gëzuar akses të jashtëzakonshëm në Uashington, i lehtësuar nga një grup lobistësh të paguar mirë, përfshirë ish-guvernatorin e Illinois, Rod Blagojevich, dhe Mike Flynn.
Gjatë dy viteve të fundit, Republika Srpska, rajoni boshnjak me shumicë serbe dhe pak më shumë se 1 milion banorë, ka tërhequr vëmendjen e Rudy Giuliani , Laura Loomer , Donald Trump Jr dhe dy prej ndihmësve kryesorë politikë të presidentit, James Blair dhe Chris LaCivita.
Objektivat e firmave lobuese që Republika Srpska mbajti, siç përcaktohen në dosjet e qeverisë amerikane, mund të lexohen si lista personale e dëshirave të Dodikut: heqja e sanksioneve, lidhje më të ngushta me lëvizjen Maga dhe, në një rast , mbështetja e SHBA-së për pavarësinë e rajonit nga Bosnja.
Dodik ka qenë i kënaqur në pothuajse çdo front – përveç shkëputjes. Tetorin e kaluar, administrata Trump hoqi sanksionet individuale të vendosura kundër tij për akuzat për korrupsion dhe aktivitet separatist në një përpjekje për ta detyruar atë të largohej nga presidenca – gjë që ai e bëri.
Në maj, Dodik shënoi një tjetër fitore kur përfaqësuesi i lartë Christian Schmidt, i dërguari ndërkombëtar i ngarkuar me ruajtjen e marrëveshjeve të Dejtonit, njoftoi dorëheqjen e tij pas presionit të fortë nga administrata Trump.

Rudy Giuliani, majtas, dhe Milorad Dodik në një tubim në Banja Luka vitin e kaluar © Elvis Barukcic/AFP/Getty Images
Schmidt kishte përdorur fuqitë e gjera të zyrës së tij për të kundërshtuar përpjekjet e Dodikut për të çuar përpara axhendën e tij separatiste. Por zyrtarët amerikanë i kërkuan Schmidt të jepte dorëheqjen, duke paralajmëruar se përndryshe mund ta vështirësonin punën e tij, sipas njerëzve të njohur me çështjen. I pyetur për presionin, departamenti i shtetit pranoi “vitet e shërbimit të përkushtuar” të Schmidt.

Christian Schmidt përshëndet dy gra në bashkinë e Sarajevës © Pierre Crom/Getty Images
Uashingtoni në vend të kësaj ka mbështetur diplomatin italian Antonio Zanardi Landi, një zgjedhje që i ka hutuar zyrtarët evropianë dhe ka nxitur shqetësime rreth qëllimeve të SHBA-së.
«Ata duan një përfaqësues të lartë që mund ta kontrollojnë, dikë që nuk do të ndërhyjë dhe nuk do ta pengojë Dodikun të minojë marrëveshjen e paqes së Dejtonit ose shtetin», tha Michael Murphy, një ish-ambasador i SHBA-së në Bosnje.
Zanardi Landi nuk pranoi të komentojë.
Theksi i administratës mbi kontrollin lokal “përputhet me axhendën e Dodikut”, shtoi Murphy, duke i lejuar atij të përparojë ambiciet e tij separatiste.
Portretizimi i Dodik-ut i serbëve të Bosnjës si të krishterë të kërcënuar duket se ka gjetur një vesh simpatik midis figurave në administratën Trump që e shohin Evropën si vijën e parë në mbrojtje të qytetërimit perëndimor. Ndërsa Republika Srpska është shumicë ortodokse, dy komunitetet e tjera të Bosnjës përbëhen nga kroatë katolikë dhe boshnjakë myslimanë.
Jasmin Mujanovic, një shkencëtare politike që përqendrohet në Ballkan, tha: “E gjitha kjo lidhet shumë me këtë narrativë qytetëruese sektare, një apel për disa nga elementët më të djathtë të mbledhur brenda dhe përreth administratës aktuale.”
Rehabilitimi i Dodikut në Uashington i nxiti zyrtarët e Federatës Boshnjake të kërkonin një pikëmbështetje në administratën Trump përmes projektit të Ndërlidhjes Jugore. Ata “ndjenë se duhej të vendosnin pak “lëkurë” të Shtëpisë së Bardhë në lojë”, tha Murphy, ish-ambasadori.
«Boshnjakët donin që Trumpworld të kishte një lloj interesi në vend, përndryshe lobistët e Trumpworld do të përpiqen ta shkatërrojnë vendin», tha ai.
Binnall dhe Flynn thanë se zyrtarët boshnjakë iu drejtuan për herë të parë atyre në lidhje me projektin e gazsjellësit gjatë një vizite për të eksploruar koncesionet e aeroportit. Binnall mohoi që lidhjet e tyre me Trumpin u kishin hapur dyer: “Ne punuam fillimisht me oficerë të shërbimit të jashtëm të karrierës në ambasadë dhe folëm me zyrtarë të lartë shtetërorë vetëm me rekomandimin e tyre.”
Sabina Ćudić, një ligjvënëse boshnjake që u takua me dyshen në Sarajevë, në janar, tha se ata nuk e mbajtën sekret lidhjen e tyre me Trumpin. Binnall dhe Flynn përmendën miqësinë e tyre me presidentin pak çaste pasi u takuan me të, duke e bërë “të qartë vazhdimisht se kjo ishte pika e hyrjes”, tha ajo.
Uashingtoni e ka mbështetur prej kohësh tubacionin që do të lidhë Bosnjën me një terminal gazi natyror të lëngshëm në Kroacinë fqinje, si një mënyrë për ta shkëputur Bosnjën nga gazi rus. Por progresi u pengua nga grindjet e brendshme politike në Bosnjë. Pasi zyrtarët boshnjakë ftuan AAFS-në të shqyrtonte projektin, departamenti i shtetit i SHBA-së ndihmoi në avancimin e tij, duke shoqëruar Binnall dhe Flynn në takimet me zyrtarët vendas në janar dhe duke marrë pjesë në grupet teknike të punës.
«Mesazhi ishte: na duhet kjo tani, na duhet shpejt, na duhej dje», tha Ćudić, e cila mori pjesë në disa takime me zyrtarë amerikanë.
Një zyrtar i lartë i departamentit të shtetit të SHBA-së tha: “AAFS ishte e vetmja kompani amerikane që doli e përgatitur për të zbatuar projektin sipas modelit të koncesionit të zgjedhur nga qeveria e Federatës.”
Në prill, parlamenti i Federatës Boshnjake votoi pothuajse me unanimitet për të miratuar ndryshimet në ligj për të hequr BH-Gas, një kompani publike, si investitore e projektit.
As departamenti i shtetit i SHBA-së dhe as AAFS nuk kërkuan që emri i kompanisë të shkruhej në ligj, tha Binnall, i cili vuri në dukje se ky ishte vendim i Parlamentit.
Por lidhjet e kompanisë me Trumpin u vunë shumë në qendër të vëmendjes së parlamentarëve, tha Kurt Bassuener, një vëzhgues i hershëm i politikës boshnjake dhe bashkëthemelues i grupit të mendimit Demokratization Policy Council. “Ndjesia se ‘nuk doni ta kundërshtoni Trumpin’ ishte e madhe në diskutimin rreth legjislacionit”, tha ai.
Diplomacia amerikane ka promovuar prej kohësh interesat tregtare të SHBA-së jashtë vendit. Por nën presidencën e Trump, sigurimi i marrëveshjeve për kompanitë amerikane është bërë një përparësi qendrore e politikës së jashtme, duke i zhgënjyer vëzhguesit e hershëm të rajonit.
«Ose është e keqinformuar, qëllimisht e pamatur ose qëllimisht shkatërruese», tha Arminka Heliç, një anëtare e Dhomës së Lordëve të Britanisë e cila u largua nga Bosnja në fillim të viteve 1990.
Zyrtarët e Trumpit “nuk e kuptojnë rajonin”, tha ajo. “Por ata e kuptojnë se si t’i përdorin këto shtete më të dobëta në rajon për të fituar para.”
Raportim shtesë nga Marton Dunai
Chris Landau, zëvendëssekretari i shtetit i SHBA-së, tha vitin e kaluar: “Ne nuk jemi të interesuar të imponojmë një vizion të një shoqërie që pasqyron preferencat e burokratëve të largët dhe aktivistëve të ngushtë” © Yves Herman [Përktheu: Dan GASHI]
