Nga Dr. Sadri RAMABAJA
Hyrje
Kjo tezë doktrinare mbështetet në një triptik filozofik e historik: mendimin klasik mbi luftën dhe paqen (Lev Tolstoi), mendimin politik çlirimtar shqiptar (Ukshin Hoti) dhe përvojën konkrete të luftës çlirimtare të UÇK-së. Ky triptik prodhon një sintezë realiste të sigurisë: paqja nuk është gjendje morale e dhuruar, por rezultat i raportit të forcave, i vullnetit politik dhe i sakrificës kolektive.
Tolstoi, në “Lufta dhe Paqja”, e demistifikon luftën si akt heroik, por njëkohësisht pranon se historia nuk lëviz nga idealet abstrakte, por nga veprimi njerëzor nën kushte detyrimi. Ukshin Hoti e radikalizon këtë premisë duke e politizuar: liria dhe paqja nuk janë produkte të etikës pacifiste, por rezultate të përballjes me pushtetin shtypës. UÇK-ja përfaqëson materializimin historik të kësaj teze në kontekstin shqiptar.
Në këtë kuptim, rendi ndërkombëtar bashkëkohor po kalon nga multilateralizmi normativ drejt një arkitekture sigurie funksionale, të bazuar në kapacitete reale, thellësi operative dhe aleanca të besueshme. NATO mbetet boshti i sigurisë evropiane, ndërsa doktrina e re amerikane në Evropë synon rritjen e përgjegjësisë së aleatëve, shpërndarjen e barrës dhe krijimin e hapësirave me thellësi operative (deep operational depth), veçanërisht në krahun lindor dhe juglindor të kontinentit.
Kur lufta nuk është qëllim, por vet çmimi i lirisë
“Lufta dhe Paqja” e Lev Tolstoit na mëson se paqja dhe lumturia nuk janë gjendje natyrore që u dhurohen shoqërive, por horizonte që fitohen përmes vuajtjes, përmbajtjes dhe reflektimit moral. Lufta, në universin tolstoian, është absurditet historik; ajo nuk prodhon kuptim, por shkatërron atë që është njerëzore. Paqja është qëllimi final, ndërsa lufta – një devijim tragjik nga racionaliteti moral.
Ndryshe, por po aq radikalisht, “Lufta dhe Paqja” e Ukshin Hotit – e pashkruar si roman, por e artikuluar si mendim politik dhe akt ekzistencial – na mëson se paqja dhe liria nuk janë dhurata morale të historisë, por produkte të konfliktit të pashmangshëm me padrejtësinë strukturore. Për Hotin, lufta është po aq e pakuptimtë në vetvete, por ajo bëhet e domosdoshme kur paqja është e ndërtuar mbi nënshtrim, kolonializëm dhe mohimin e subjektivitetit politik. Në këtë kuptim, lufta nuk është qëllim, por çmimi i lirisë.
Këtu qëndron dallimi thelbësor:
- për Tolstoin, paqja është qëllimi suprem dhe lufta është devijim moral;
- për Ukshin Hotin, liria është qëllimi suprem dhe lufta është kosto historike.
Rugova dhe iluzioni i lirisë si dhuratë
Në këtë binom konceptual, Ibrahim Rugova përfaqëson një koncept të tretë, problematik në kontekstin historik të Kosovës: bindjen se liria mund të vijë si produkt i durimit moral dhe i ndërhyrjes së miqve perëndimorë, pa u artikuluar si projekt aktiv i forcës politike dhe historike. Rugova besonte se drejtësia e kauzës, e shoqëruar me pacifizëm absolut, do të mjaftonte për ta vënë historinë në anën e Kosovës.
Ky koncept, megjithëse etikisht i kuptueshëm, doli të ishte politikisht i pamjaftueshëm. Historia nuk funksionon si gjykatë morale; ajo lëviz përmes raporteve të forcës. Pikërisht ky boshllëk ndërmjet moralit dhe fuqisë solli në skenë Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës – jo si mohim i Rugovës, por si tejkalim historik i kufijve të tij strategjikë.
UÇK-ja mishëroi, në mënyrë të papërsosur por vendimtare, logjikën e Ukshin Hotit: se pa e bërë konfliktin të pashmangshëm, pa e politizuar dhunën si mjet të fundit, liria nuk do të vinte kurrë. Ndërhyrja e NATO-s ishte rezultat i kësaj dinamike, jo zëvendësim i saj. Pa luftë në terren, nuk do të kishte as luftë ajrore.
Rugova nuk ishte udhëheqës i dështuar në kuptimin etik apo historik. Ai ishte një udhëheqës para-shtetëror, i cili artikuloi identitetin politik të Kosovës, por nuk e kaloi pragun e pushtetit sepse ky prag kërkonte një kombinim të moralit me forcën dhe momentin gjeopolitik.
Historia moderne tregon se paqja nuk dhurohet, por fitohet dhe mirëmbahet përmes kapaciteteve reale. Politikëbërja duhet të distancohet nga pacifizmi normativ që e delegon sigurinë te aktorë të jashtëm dhe të adoptojë një realizëm të përgjegjshëm, ku forca shërben si mjet parandalimi dhe stabiliteti.
Në këtë kuptim, lufta nuk idealizohet, por pranohet si mjet i fundit në një rend ndërkombëtar ende anarkik.
Nga pacifizmi normativ te realizmi i përgjegjshëm: Tolstoi, Hoti dhe UÇK-ja
Tolstoi e sheh luftën si tragjedi njerëzore, por jo si anomali historike. Ai refuzon romantizimin e saj, pa rënë në iluzionin se historia mund të drejtohet vetëm nga morali. Ky realizëm tragjik përbën themelin etik të doktrinës së sigurisë: lufta është mjet i fundit, por mungesa e kapaciteteve për luftë e bën paqen iluzion.
Ukshin Hoti e zhvendos theksin nga etika individuale te përgjegjësia kolektive. Për të, pacifizmi në kushte robërie është formë bashkëpunimi me armikun. Prandaj, rezistenca aktive bëhet jo vetëm e drejtë politike, por detyrim moral. Ky mendim e shndërron sigurinë nga koncept mbrojtës në projekt çlirimtar.
UÇK-ja përfaqëson përkthimin praktik të këtij mendimi në doktrinë veprimi. Ajo demonstroi se vetëm krijimi i faktit ushtarak në terren e detyroi ndërhyrjen ndërkombëtare dhe e transformoi çështjen e Kosovës nga problem humanitar në çështje sigurie euro-atlantike. Kjo përvojë provon se pa kapacitet të brendshëm force, asnjë aleancë nuk funksionon.
Në këtë prizëm, realizmi i përgjegjshëm nënkupton ndërtimin e kapaciteteve të besueshme të forcës, jo për agresion, por për parandalim, mbijetesë dhe stabilitet në një rend ndërkombëtar ende anarkik.
2026: rikthimi i konceptit të shtetit-komb
Në vitin 2026, koncepti i Ukshin Hotit për bashkimin – respektivisht për shtetin-komb – hyn në një fazë të re historike. Jo si projekt romantik apo nacionalist i shekullit XIX, por si zgjidhje gjeopolitike funksionale në një rend ndërkombëtar që po rikthehet te logjika e hapësirave strategjike dhe thellësive operacionale.
Ashtu si Ukraina trajtohet sot nga SHBA-të si territor strategjik kyç për balancimin e Rusisë, Ballkani – dhe në veçanti hapësira shqiptare – po ripozicionohet si zonë me rëndësi të lartë gjeostrategjike. Një territor i tillë nuk mund t’u lihet si të ishte “i huaj” e në dispozicion të fuqive rivale si Rusia apo Kina; ai nuk mund të mbetet politikisht i fragmentuar dhe institucionalisht i dobët dhe nuk mund të menaxhohet më përmes improvizimeve post-konfliktuale.
Në këtë kontekst, Federata Shqiptare shfaqet si kompromisi racional ndërmjet konceptit klasik të bashkimit kombëtar (i bazuar në homogjenizim territorial) dhe konceptit modern të sovranitetit të ndarë, funksional dhe të integruar.
Rrjedhimisht Federata Shqiptare si e tillë nuk paraqet kurrfarë akti aneksimi, por as farë shprehje e nostalgjisë, e as projekt aventurier. Është format institucional i një shteti-komb i rikonfiguruar, i aftë të sigurojë stabilitet rajonal, të garantojë interesat strategjike të SHBA-ve dhe BE-së dhe njëkohësisht të realizojë aspiratën historike shqiptare për subjektivitet të plotë politik.
Mesazhi është i qartë dhe i ftohtë, jo romantik: Federata Shqiptare vjen si mundësi reale vetëm në këmbim të gadishmërisë së shprehur për bashkëpunim strategjik me Perëndimin. Jo si akt rebelimi, por si ofertë gjeopolitike e një kombi që ka paguar tashmë çmimin e lirisë dhe nuk kërkon më dhurata, por partneritet.
Doktrina e re amerikane dhe ripozicionimi i hapësirës shqiptare
Transformimi i mendimit strategjik amerikan në Evropë gjatë dekadës së fundit – i përshpejtuar nga agresioni rus kundër Ukrainës – shënon fundin përfundimtar të iluzionit post-luftë të ftohtë se paqja në kontinent mund të garantohet përmes ndërvarësisë ekonomike dhe normativitetit liberal. Doktrina e re amerikane e sigurisë nuk operon më mbi parimin e risk avoidance [shmangia e rrezikut], por mbi parimin e menaxhimit aktiv të rrezikut përmes thellësisë operacionale (deep operational depth).
Në këtë kuadër, NATO nuk shihet më thjesht si aleancë mbrojtëse reaktive, por si arkitekturë hapësinore e projektimit të fuqisë, ku stabiliteti nuk prodhohet në vijën e frontit, por në thellësi – politike, territoriale, infrastrukturore dhe shoqërore. Kjo është logjika që e ka shndërruar Ukrainën nga “zonë gri” në nyje strategjike të sigurisë euroatlantike.
C5 dhe fragmentimi i hapësirave të brishta
Formati C5 (SHBA + pesë shtete të Evropës Qendrore/Lindore) nuk është thjesht mekanizëm koordinimi diplomatik; ai është shenjë e një ndryshimi doktrinar: Uashingtoni po investon drejtpërdrejt në aktorë shtetërorë të aftë për të prodhuar stabilitet në hapësira të ndërmjetme, duke anashkaluar ngadalësinë dhe fragmentimin e BE-së si tërësi.
Ballkani Perëndimor, në këtë lexim, përfaqëson një paradoks strategjik:
– gjeografikisht thelbësor,
– politikisht i fragmentuar,
– institucionalisht i pambrojtur ndaj penetrimit rus, kinez dhe turk.
Kjo e bën rajonin jo periferi, por rrezik sistemik për sigurinë euroatlantike. Pikërisht këtu doktrina e re amerikane e sheh problemin jo si mungesë demokracie formale, por si mungesë e thellësisë operacionale demokratike.
Federata Shqiptare si zgjidhje e thellësisë operacionale
Në këtë kontekst, Federata Shqiptare nuk shfaqet si projekt identitar apo sentimental, por si zgjidhje strukturore e një boshllëku strategjik. Hapësira shqiptare – Shqipëria dhe Kosova – përbën një rast unik në Ballkan:
- homogjenitet relativ shoqëror,
- orientim pro-perëndimor konsistent,
- mungesë e agjendave revizioniste ndaj fqinjëve.
Fragmentimi aktual i kësaj hapësire e redukton ndjeshëm vlerën e saj strategjike. Një federatë funksionale, përkundrazi, do të krijonte thellësi politike dhe institucionale në juglindje të NATO-s, do të siguronte korridore infrastrukturore dhe energjetike të mbrojtshme dhe do të ulte ndjeshëm koston amerikane të menaxhimit të krizave të përsëritura ballkanike.
Kjo është pikërisht logjika e deep operational depth [thellësi e ndjeshme operative]: më mirë një aleat i konsoliduar sesa disa subjekte të dobëta që kërkojnë ndërhyrje të vazhdueshme.
Nga Ukshin Hoti te doktrina amerikane: konvergjenca e vonuar
Paradoksalisht, ajo që Ukshin Hoti e konceptonte si domosdoshmëri historike për kombin shqiptar – shtetin-komb si kusht i lirisë reale – sot përkon me nevojat strukturore të sigurisë amerikane. Lufta, për Hotin, ishte çmimi i pashmangshëm për të dalë nga statusi kolonial. Për SHBA-të sot, stabiliteti kërkon subjekte politike që janë të afta të mbajnë barrën e sigurisë, jo thjesht të konsumojnë garanci.
Në këtë kuptim, Federata Shqiptare nuk është kundër NATO-s apo BE-së, por parakusht funksional për integrim real. Ajo do ta shndërronte hapësirën shqiptare nga objekt sigurie në aktor sigurie.
Rekomandime doktrinare për politikëbërje
- Prioritet absolut siguria kombëtare si themel i zhvillimit dhe demokracisë.
- Investime të qëndrueshme në mbrojtje, të orientuara drejt ndërveprueshmërisë me NATO-n.
- Harmonizim strategjik ndërshqiptar në politikat e sigurisë dhe diplomacisë.
- Pozicionim aktiv në formatet C5 dhe strukturat fleksibile rajonale.
- Ndërtim i kapaciteteve për thellësi operative, si kusht i parandalimit.
Përfundim: nga pritja te përgjegjësia
Rugova priste që liria të vinte si dhuratë morale nga miqtë. Realiteti i ri strategjik tregon se miqtë nuk dhurojnë më siguri; ata kërkojnë partnerë të aftë. Doktrina e re amerikane në Evropë nuk shpërblen pasivitetin etik, por kapacitetin për veprim të përgjegjshëm.
Në këtë sens, Federata Shqiptare nuk është akt rebelimi, por akt pjekurie strategjike: një ofertë konkrete për t’u bërë pjesë e arkitekturës së re të sigurisë euroatlantike, jo si periferi e menaxhuar, por si nyje e qëndrueshme e thellësisë operacionale perëndimore.
Sinteza Tolstoi–Hoti–UÇK përbën bazën filozofike të kësaj doktrine sigurie. Ajo refuzon njëkohësisht romantizimin e luftës dhe iluzionin pacifist. Paqja kuptohet si produkt i vullnetit politik, i sakrificës dhe i kapaciteteve reale.
Për politikëbërjen shqiptare, kjo nënkupton se siguria nuk mund të delegohet, sovraniteti nuk mund të reduktohet në formalitet juridik dhe aleancat funksionojnë vetëm kur mbështeten në forcë të brendshme. Në këtë kuptim, doktrina e sigurisë nuk është thjesht instrument mbrojtjeje, por projekt historik i mbijetesës dhe afirmimit politik në arkitekturën euro-atlantike.
