Luftoni iniciativat e sovranitetit dixhital, u thanë diplomatëve amerikanë.
[Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio]
Nga Marcus Walsh [Cybernews / Reuters]
22 korrik 2026
Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, u ka kërkuar diplomatëve të kundërshtojnë diskutimet për një “ndërrim killer” në produktet teknologjike amerikane, pas vendimit jetëshkurtër të Shtëpisë së Bardhë për t’i mbajtur të huajt larg modeleve më të përparuara të inteligjencës artificiale të Amerikës, sipas një kabllogrami të kohëve të fundit të shqyrtuar nga Reuters .
Pikat e diskutimit, të cilat u shpërndanë në të gjithë botën, tregojnë se si diplomatët amerikanë po përpiqen të përballen me reagimin ndërkombëtar ndaj përpjekjeve të administratës Trump për të kontrolluar se si dhe kujt i publikojnë kompanitë amerikane të inteligjencës artificiale modelet e tyre.
Departamenti i Shtetit nuk pranoi të komentojë dhe Shtëpia e Bardhë nuk iu përgjigj një kërkese për koment.
Masa e administratës Trump më 12 qershor për të bllokuar banorët jo-amerikanë nga modelet më të përparuara të Anthropic, Mythos dhe Fable, për arsye sigurie kombëtare, bëri që kompania e inteligjencës artificiale të pezullonte papritur aksesin në modele në nivel global .
Drejtuesit aziatikë të teknologjisë shfrytëzuan këtë përçarje për të reklamuar alternativat e tyre, ndërsa ligjvënësit evropianë dyfishuan thirrjet e tyre për pavarësi dixhitale nga Shtetet e Bashkuara.
Edhe pse ndalimi u hoq më vonë po atë muaj, pasojat vazhdojnë. I kombinuar me urdhrin ekzekutiv të Trumpit, të 2 qershorit, i cili u kërkoi kompanive të inteligjencës artificiale t’i nënshtronin vullnetarisht modelet e tyre testeve të sigurisë kibernetike për 30 ditë përpara publikimit të tyre, kjo sinjalizoi një oreks të ri nga qeveria amerikane për të kontrolluar produktet e kompanive të inteligjencës artificiale – dhe potencialisht t’i rrëmbejë ato edhe nga duart e aleatëve në një moment njoftimi.
Ligjvënësi evropian Christophe Grudler tha se episodi tregoi se “SHBA-të kanë një ‘ndërprerës’ të vërtetë mbi teknologjitë thelbësore dhe se janë më se të gatshme ta përdorin atë”.
Aura Salla, një anëtare e Partisë Popullore Evropiane, grupi më i madh politik i Parlamentit Evropian, tha se kontinenti “nuk mund të vazhdojë të ndërtojë platformën e tij teknologjike mbi aksesin që mund të çaktivizohet brenda natës nga një qeveri e huaj”.
Kabllogrami i Departamentit të Shtetit, i datës 16 korrik, nuk e përmendi Anthropic me emër dhe as nuk iu referua konkretisht ndalimit të muajit të kaluar apo urdhrit ekzekutiv të Trumpit, por u ofroi diplomatëve amerikanë pika diskutimi që synonin kundërshtimin e argumenteve që kanë lindur pas tyre.
“Ndalimi i përdorimeve të ngushta ose kërkesa për një dritare testimi 30-ditore para publikimit të një teknologjie të re shumë të fuqishme nuk është një ‘Kill Switch’,” thuhej në kabllogram. “Nuk ka një ‘buton magjik’ qeveritar. Ky rrëfim është i ekzagjeruar dhe nuk kap nuancat e politikës teknologjike të SHBA-së.”
Prezantimi amerikan i shitjeve të inteligjencës artificiale
Kabllogrami i Rubios i shtyu diplomatët të luftonin iniciativat e “të ashtuquajturës ‘sovranitet dixhital’”, të cilat i përkufizonte si përpjekje për të kufizuar aksesin e firmave amerikane të teknologjisë në tregjet e huaja, për t’i nënshtruar ato kërkesave të lokalizimit, për t’u ngarkuar atyre “tarifa përdorimi të rrjetit” ose për t’i detyruar të ndjekin rregullat lokale rreth çështjeve të tilla si moderimi i përmbajtjes.
Rubio kishte udhëzuar tashmë diplomatët amerikanë që të kundërshtonin masa të ngjashme të sovranitetit të të dhënave në fillim të këtij viti, raportoi më parë Reuters .
Në kabllogram diskutohej gjithashtu se si të kundërshtoheshin argumentet e “sovranitetit të inteligjencës artificiale”, duke u dhënë udhëzime diplomatëve amerikanë që të reklamonin produktet amerikane të inteligjencës artificiale si mjetet më të mira në dispozicion dhe të përshkruanin përpjekjet për të ndërtuar sisteme rivale të inteligjencës artificiale nga themelet si humbje kohe dhe burimesh.
“Kompanitë amerikane të inteligjencës artificiale mund të ndërtojnë infrastrukturë të madhe dhe të pavarur të inteligjencës artificiale, me zinxhirë furnizimi të sigurt dhe të fuqishëm që minimizojnë rrezikun e derës së pasme”, thuhej në kabllogram. “Ata e ndërtojnë atë. Është e juaja.”
Edward Fishman, drejtor i Qendrës Maurice R. Greenberg për Gjeoekonomi në Këshillin për Marrëdhëniet me Jashtë, tha se ai i simpatizonte konsideratat e sigurisë që e shtynë qeverinë amerikane të vendoste fillimisht kufizime mbi modelet e Anthropic, të cilat mund të përshpejtojnë operacionet komplekse të hakerimit.
Por Fishman tha se zakoni i administratës Trump për të përdorur mjete ekonomike shtrënguese, të tilla si tarifat dhe sanksionet kundër miqve dhe armiqve njësoj, e bëri propozimin e Departamentit të Shtetit të vështirë për t’u shitur.
Partnerët evropianë në veçanti ishin të shqetësuar se nëse bizneset e tyre bëheshin “tepër të varura nga modelet e inteligjencës artificiale në kufijtë e SHBA-së, si ato të prodhuara nga Anthropic dhe OpenAI, SHBA-të mund ta përdorin këtë si një armë ekonomike kundër tyre në të ardhmen”, tha ai.
Salla, ligjvënësi evropian, i tha Reuters se kërcënimet e përsëritura të administratës Trump kundër vendeve si Danimarka kishin krijuar një atmosferë mosbesimi që asnjë sasi retorike nuk mund ta shpërbente.
“Ata nuk na kanë dhënë asnjë shenjë se janë partnerë të besueshëm”, tha ajo. [Përktheu: Dan GASHI]
Shënim: Marcus Walsh është gazetar në Cybernews që mbulon lajme për teknologjinë dhe sigurinë kibernetike, me fokus në histori teknologjike jokonvencionale, siç janë UFO-t dhe UAP-të. Ai ka më shumë se një dekadë përvojë si shkrimtar dhe redaktor dhe shkruan The Cosmic Report, rubrikën javore hapësinore të Cybernews.
