Një komunist pesimist dhe historian bestseller, Eric Hobsbawm la pas një sërë veprash që përmbajnë mësime jetësore për të majtën që jeton në një tërheqje historike globale. Nuk është çudi që ai është bërë hero për aktivistët e rinj në të gjithë botën. (David Levenson / Getty Images)
Eric Hobsbawm ishte në Berlin kur Adolf Hitleri mori pushtetin, në Paris në kulmin e Frontit Popullor dhe në Partinë Komuniste kur gjithçka u përmbys. Biografia e re e Emile Chabal ndjek një historian i cili gjithmonë pyeste se çfarë mbetej e mundur pas disfatës.
| Revista Jacobin / 27 tetor |
Recension i librit “ Epoka e Hobsbawm: Jeta e një historiani revolucionar” nga Emile Chabal (Harvard University Press, 2026)
Pesë vjet pas rënies së Murit të Berlinit, historiani komunist Eric Hobsbawm botoi librin e tij më të shitur historik të shekullit të njëzetë, Epoka e ekstremeve . Libri paraqiste një burrë që po përballej me fatin e projektit politik të cilit ia kishte përkushtuar jetën e tij të rritur, ndërsa përpiqej ta kuptonte shekullin e njëzetë si një epokë historike. Megjithëse i famshëm për pesimizmin e tij, libri, ashtu si vepra e shumë autorëve të krahut të majtë në vitet 1990, ishte gjithashtu një mundësi për të rimenduar se çfarë mund të bëhej projekti i së Majtës pas rënies së komunizmit.
Në faqet e fundit, Hobsbawm reflektoi me zymtësi mbi të ardhmen. Zhvillimi “titanik ekonomik dhe tekno-shkencor” i kapitalizmit, shkroi ai, kishte çliruar forca të afta për të shkatërruar “themelet materiale të jetës njerëzore”, ndërsa gërryenin lidhjet shoqërore të së kaluarës, duke përfshirë ato nga të cilat varet vetë kapitalizmi. “Bota jonë rrezikon si shpërthimin ashtu edhe shpërbërjen. Ajo duhet të ndryshojë.” Njerëzimi nuk mund t’i mbijetonte mijëvjeçarit të tretë duke zgjatur të kaluarën ose të tashmen, paralajmëroi ai, dhe “çmimi i dështimit, domethënë alternativa ndaj një shoqërie të ndryshuar, është errësira”.
Pothuajse njëzet vjet më vonë, në vitin 2011, shpërthyen protesta masive në të gjithë botën. Pranvera Arabe përmbysi diktaturat në Egjipt dhe Tunizi, ndërsa kryengritja në Siri u shndërrua në luftë civile. Diku tjetër, në Shtetet e Bashkuara doli “Occupy Wall Street” dhe lëvizja “Indignados” pushtoi rrugët dhe sheshet e Spanjës. Isha midis atyre që morën pjesë në këto demonstrata dhe në atë kohë po lexoja librin“Epoka e ekstremeve” me shokët e mi të klasës. Libri la një përshtypje të qëndrueshme në mënyrën se si mendonim si për të kaluarën ashtu edhe për mundësitë e së ardhmes. Nuk ishte vetëm historia që tregonte Hobsbawm, por edhe ndjesia se disi po jetonim përsëri të njëjtën histori. Për një të majtë që kishte luftuar për të artikuluar një vizion për të ardhmen që nga rënia e komunizmit, lëvizja “Indignados” u bë një moment imagjinate politike, kur një e ardhme e ndryshme dukej e mundur. Për një brez të ri historianësh të angazhuar politikisht, përpjekjet e Eric Hobsbawm – një komunist që kishte jetuar në Berlin kur nazistët erdhën në pushtet, kishte qenë në Paris në kulmin e Frontit Popullor në vitin 1936 dhe kishte udhëtuar në Spanjë gjatë luftës civile – mund të ishin frymëzuese.
Shekulli i njëzetë i Hobsbawmit u ndërpre nga momente kur botët politike në dukje të stabilizuara u shembën papritur dhe nga rrënojat e tyre dolën mundësi të reja.
Nuk isha vetëm. Në vitin 2018, historiani Emile Chabal udhëtoi për në Delhi ku takoi një grup studentësh të krahut të majtë që admironin punën e Hobsbawm. Ata e inkurajuan të kërkonte hashtagun #Hobsbawm. Për habinë e tij, ai gjeti postime të shumta në mediat sociale që paraqisnin librat e historianit: zakonisht një laptop i hapur i shoqëruar nga një kopje e librit ” Epoka e ekstremeve” i shoqëruar me hashtagje rreth sfidave të jetës studentore. Por, siç pyet Chabal, çfarë mund të na mësojë jeta e Hobsbawm – figura historike dhe jo miti – rreth perspektivave të së majtës sot?
Një historian me një jetë historike
Pak historianë të shekullit të njëzetë kanë ngjallur aq shumë interes biografik sa Eric Hobsbawm. I lindur në Aleksandri në vitin 1917, i rritur në Vjenë dhe Berlin, dhe duke mbërritur në Britani menjëherë pas marrjes së pushtetit nga Adolf Hitleri, Hobsbawm u bashkua me Partinë Komuniste të Britanisë së Madhe në vitin 1936 dhe mbeti anëtar deri në shpërbërjen e saj në vitin 1991. Ai u bë gjithashtu një nga historianët më me ndikim të shekullit të njëzetë, duke kaluar nga bota relativisht e kufizuar e historiografisë marksiste britanike në një lexues të jashtëzakonshëm ndërkombëtar. Prandaj, libri “Epoka e Hobsbawm” i Emile Chabal hyn në një territor të mbushur me njerëz. Megjithatë, biografia e tij e re ofron një mundësi të shkëlqyer për të rishikuar jetën e një komunisti të përkushtuar përmes historisë më të gjerë të komunizmit të shekullit të njëzetë dhe për të pyetur se çfarë mund të na mësojë Hobsbawm në një moment tjetër pasigurie të thellë për të majtën ndërkombëtare.
Chabal është më pak i interesuar të zbulojë një Hobsbawm të panjohur sesa të shpjegojë formimin e historianit dhe intelektualit politik. Biografia e tij është në thelb një biografi intelektuale. Në vend që të ndajë shkrimet historike të Hobsbawm nga komunizmi, gazetaria, miqësitë, udhëtimet dhe ndërhyrjet e tij politike, Chabal rindërton mjediset në të cilat u prodhuan idetë e Hobsbawm. Rezultati është diçka më e madhe se një biografi: një histori e jetës intelektuale të shekullit të njëzetë e parë përmes një individi që lëvizi midis komunizmit dhe akademisë, Britanisë dhe Evropës kontinentale, studimeve të specializuara dhe botimeve masive.
Siç ka argumentuar historiani Alberto De Bernardi, antifashizmi duhet të rishqyrtohet si një komponent qendror i kulturës politike evropiane, një që formësoi identitetet politike gjatë gjysmës së dytë të shekullit të njëzetë. Hobsbawm i përkiste asaj që mund të quhet “gjenerata e Revolucionit të Tetorit”: atyre që jetuan ngritjen e nazizmit, reagimin antifashist dhe Luftën e Dytë Botërore. Këto përvoja krijuan një angazhim të fuqishëm politik që, në rastin e Hobsbawm, rezultoi i pamundur për t’u thyer edhe pas krizës komuniste të vitit 1956. Nëse vitet 1945-48 shënuan pikën kulmore të apelit të komunizmit në Evropë, dekadat në vijim dëshmuan rënien graduale dhe rënien e tij përfundimtare në vitet 1989-91. Hobsbawm i përjetoi të gjitha këto pa hequr dorë nga komunizmi. Brezi i tij u mund dhe iu desh të përshtatej me një botë të zhveshur nga projekti të cilit kaq shumë prej tyre i ishin përkushtuar. Pak intelektualë i përjetuan këto transformime me të njëjtën shkallë afërsie ose këmbënguljeje. Edhe më pak njerëz u përpoqën, siç bëri Hobsbawm, t’i interpretonin këto trazira historikisht, ndërkohë që merrnin pjesë njëkohësisht në debatet që i nxitën ato. Identiteti i tij politik ndonjëherë mund të jetë dukur i nënvlerësuar, por shtrirja e jashtëzakonshme e shkrimeve të tij historike siguroi që angazhimi i tij të mos ishte margjinal.
Ndërsa vitet formuese të Hobsbawm dhe kriza e vitit 1956 janë ndër aspektet më të njohura të biografisë së tij, më pak vëmendje i është kushtuar Hobsbawm gjatë dekadave vendimtare të mesme dhe të mëvonshme të Luftës së Ftohtë. Si i përballoi një partizan i përkushtuar i Revolucionit të Tetorit rëniet e njëpasnjëshme të komunizmit dhe çfarë mund të na mësojnë përgjigjet e tij rreth perspektivave të së Majtës? Çdo krizë e madhe – në vitet 1956, ’68 dhe ’89 – e shtyu Hobsbawm të rishqyrtojë konceptet themelore marksiste si revolucioni, klasa dhe organizimi politik. Përgjigjet e tij u formësuan nga një kombinim i përvojës personale, kërkimit shkencor dhe ndërveprimeve me lëvizjet politike ndërkombëtare, veçanërisht ato në Amerikën Latine.
Një komunist në tërheqje?
Deri në vitin 1956, Hobsbawm mbeti një komunist besnik, madje edhe një stalinist i hapur. Biografia e Chabal argumenton se kriza e vitit 1956 e transformoi atë në një komunist gjysmë të shkëputur. Ai e interpreton kthesën e mëvonshme të Hobsbawm drejt rebelëve primitivë, banditëve dhe lëvizjeve mijëvjeçare pjesërisht si një tërheqje intelektuale. Ky është një interpretim bindës. Megjithatë, një shqyrtim më i afërt zbulon gjithashtu një Hobsbawm që përpiqet të rindërtojë një teori të agjencisë revolucionare në një moment kur siguritë e vjetra ishin shembur dhe kërkimi për modele alternative të transformimit politik po shkonte gjithnjë e më shumë përtej kufijve të Evropës.
Pas vitit 1956, problemi se kush e bën historinë, në çfarë kushtesh dhe përmes cilave forma organizimi u bë gjithnjë e më qendror në të menduarit e tij. Ky hetim e çoi atë përtej zemrave industriale të Britanisë në periferitë rurale të Spanjës dhe Italisë dhe, përfundimisht, në Amerikën Latine. Midis fillimit të viteve 1950 dhe fundit të viteve 1960, këto udhëtime u bënë një mjet për të menduar për disa nga dilemat e ekspozuara deri në vitin 1956. Në fshatrat andaluziane, në kodrat e Kalabrisë dhe më vonë në Ande dhe në fshatrat kubane, ai u ndesh me botë agrare që dukeshin se ekzistonin jashtë kategorive konvencionale të politikës moderne, të banuara nga mijëvjeçarë, fshatarë rebelë dhe banditë, format e rezistencës së të cilëve shpesh i paraprinin strukturave të politikës moderne të klasave. Këto takime kulmuan në Rebelët Primitivë (1959) dhe Banditët (1969).
Udhëtimet e tij në Kubë, Peru, Kili dhe Kolumbi e ekspozuan atë ndaj formave të luftës politike që riformësuan kuptimin e tij për Marksizmin. E ashtuquajtura Botë e Tretë u bë jo thjesht një objekt i teorisë evropiane, por një gjenerator i koncepteve dhe strategjive politike. Revolucioni Kuban, lëvizjet guerile të Andeve dhe eksperimenti nacionalist i Juan Velasco Alvarado në Peru sugjeruan që transformimi radikal politik mund të dilte nga burime të papritura (ushtri, shtete dhe kryengritje rurale) dhe jo ekskluzivisht nga klasa punëtore industriale.
Hobsbawm e përfundoi veprën “Epoka e ekstremeve” duke paralajmëruar se njerëzimi nuk mund të hynte në mijëvjeçarin e tretë thjesht duke zgjatur të kaluarën ose të tashmen.
Takime të tilla zgjeruan horizontet gjeografike dhe konceptuale të Marksizmit Evropian. Ato gjithashtu u kthyen në reflektimet e Hobsbawm mbi politikën e kontinentit të tij. Qarkullimi global i ideve që karakterizoi të majtën e pasluftës shpesh rrëfehet si një lëvizje njëkahëshe nga metropoli në periferi, por trajektorja e Hobsbawm zbulon një pamje më komplekse: Mendimi dhe përvoja politike e Amerikës Latine ndihmuan në transformimin e debateve evropiane rreth revolucionit, zhvillimit dhe strategjisë politike. Në këtë kuptim, lëvizjet revolucionare të Amerikës Latine kontribuan në atë që Christoph Kalter e ka quajtur “dekolonizimi i imagjinatës” brenda të majtës evropiane.
Hobsbawm dhe ’68
Kriza e dytë e madhe, e vitit 1968, e përfaqësuar nga ngjarjet në Paris dhe Pragë, nxori në pah një hendek gjithnjë e në rritje midis partive komuniste dhe lëvizjeve të reja shoqërore që transformonin kulturën politike. Ajo zbuloi tensione të pranishme prej kohësh brenda Marksizmit Perëndimor: midis kritikës kulturore dhe strategjisë politike, aspiratave demokratike dhe ortodoksisë së partisë, si dhe traditave të klasës punëtore dhe identiteteve të reja politike. Për Hobsbawm, kjo ngriti një pyetje qendrore: Cila ishte e ardhmja e socializmit në shoqëritë e përparuara industriale në të cilat klasa punëtore tradicionale po ndryshonte, po fragmentohej ose po humbiste koherencën e saj politike?
Përgjigja e tij evoluoi nëpërmjet kontakteve të tij të thella me partitë komuniste dhe kulturat intelektuale të Italisë, Francës dhe Spanjës, shfaqjes së strategjive eurokomuniste dhe ngjarjeve politike që variojnë nga Pranvera e Pragës e vitit 1968 deri në grushtin e shtetit të Augusto Pinochet në Kili në vitin 1973. Ato ndikuan në kontributin e tij të rëndësishëm në politikën britanike në fund të viteve 1970 dhe ’80, kur ai zbatoi dekada reflektimi intelektual dhe politik në kushtet specifike të Mbretërisë së Bashkuar. Eseja e tij historike e vitit 1978, “Marshimi Përpara i Punës i Ndaluar?”, argumentoi se klasa punëtore po kalonte një transformim të thellë, se po dilnin grupe të reja shoqërore dhe se lëvizja punëtore kishte dështuar të ofronte udhëheqje strategjike të përshtatshme. Kjo shkaktoi debat të ashpër.
Chabal rindërton në mënyrë kritike se si Hobsbawm mbeti skeptik, dhe nganjëherë hapur armiqësor ndaj, aspekteve të trashëgimisë së të Majtës së Re dhe postmodernizmit. Një shembull zbulues është një letër e riprodhuar nga Chabal në të cilën Hobsbawm iu përgjigj një studenti i cili propozoi rindërtimin e një narrative historike në të cilën gjinia, raca, seksualiteti dhe subjektiviteti do të ishin qendrore dhe jo shtesa të një “narrative të madhe”. Hobsbawm e hodhi poshtë qasjen e propozuar si as “llojin e tij të historisë” dhe as, sipas tij, të Karl Marksit, dhe e konsideroi projektin si simptomatik të tërheqjes së së Majtës.
Qëndrimi i Hobsbawm ndaj të Majtës së Re pati dy pasoja të rëndësishme dhe kontradiktore. Kjo e la atë të paaftë për të kuptuar disa nga forcat e reja politike që dolën pas viteve 1960, duke përfshirë feminizmin, politikën e identitetit, lëvizjet e reja shoqërore, politikën kulturore dhe disa forma të politikës antikoloniale dhe postkoloniale. Kjo e ngushtoi analizën e tij politike, por në disa aspekte e forcoi atë. Më pak i lidhur me optimizmin revolucionar të lidhur me pjesë të të Majtës së Re, Hobsbawm u bë një nga intelektualët e parë të mëdhenj marksistë në Britani që u përball drejtpërdrejt me rënien e politikës tradicionale industriale të klasës punëtore. Deri në vitet 1970, ai ishte gjithnjë e më i shqetësuar jo për shpalljen e mundësive revolucionare, por për identifikimin e forcave shoqërore dhe aleancave politike të afta për të prodhuar ndryshime kuptimplote. Kjo sugjeron që analiza e Hobsbawm për marrëdhënien midis Britanisë, lëvizjes punëtore dhe klasës punëtore nuk u formua as nga jashtëzakonshmëria britanike dhe as vetëm nga historia e së majtës britanike. Përkundrazi, ajo doli nga përvojat globale të Luftës së Ftohtë dhe, në veçanti, nga historia e komunizmit ndërkombëtar dhe marksizmit gjatë viteve kritike midis viteve 1956 dhe 1978.
Fundi i Luftës së Ftohtë
Më në fund erdhi rënia e komunizmit në vitet 1989-91 dhe shfaqja e botës pas Luftës së Ftohtë, një episod që, për Hobsbawmin, i dha fund “shekullit të shkurtër të njëzetë”. Për disa, rënia e Bllokut Lindor sinjalizoi triumfin e kapitalizmit liberal dhe shterimin e alternativave ideologjike. Megjithatë, për Hobsbawmin, kjo shënoi zhdukjen e horizontit historik që kishte strukturuar shekullin e njëzetë. Rënia e projektit komunist nuk e justifikoi kapitalizmin në sytë e tij. Përkundrazi, ajo ekspozoi brishtësinë e një rendi botëror të privuar nga një vizion i besueshëm i emancipimit kolektiv. Dekadat pas vitit 1989 u karakterizuan nga ajo që ai dhe të tjerët e perceptuan si një fragmentim të thellë të jetës politike dhe shoqërore: ringjallja e nacionalizmit, pohimi i fuqisë ushtarake amerikane dhe individualizmi në thellim i shoqërive neoliberale.
Prandaj, detyra nuk ishte të braktisej politika e klasave, por të kuptohej përsëri klasa dhe të ndërtoheshin aleanca të afta për t’i kthyer interesat e fragmentuara shoqërore në një projekt politik.
Për Hobsbawmin, rënia e komunizmit nuk ishte thjesht një ngjarje gjeopolitike. Ai përfaqësonte zhdukjen e botës që kishte formësuar imagjinatën e tij politike dhe intelektuale që nga rinia e tij. Shumë e mirëpritën vitin 1989 si një moment çlirimi; Hobsbawmi e përjetoi atë si mbylljen e një horizonti. Momenti i bëri jehonë disfatave të mëparshme që rënduan rëndë kujtesën kolektive të së majtës, por mbartte një ndjenjë më të thellë të përfundimit. Ai u përball me pyetje themelore: Çfarë mbeti nga marksizmi kur projekti politik i lidhur historikisht me të u shemb? Si duhet të shkruante një historian në një epokë që dukej se kishte humbur besimin e saj në të ardhme alternative? A mund të funksiononte vetë historia si një formë ndërhyrjeje politike kur horizontet politike ishin ngushtuar?
I përballur me fundin e projektit që e kishte frymëzuar brezin e tij, ai iu drejtua gjithnjë e më shumë vetë historisë si një mënyrë angazhimi politik. Rënia e komunizmit nuk e heshti; e detyroi të gjente një zë të ndryshëm, një zë që kombinonte melankolinë me realizmin dhe realizmin me një besim të vazhdueshëm se kuptimi historik mund t’i shërbente ende kauzës së emancipimit njerëzor. Hobsbawmi që doli pas vitit 1989 ishte i vazhdueshëm me historianin e mëparshëm të rebelëve, revolucionarëve dhe eurokomunistëve, por detyra e tij kishte ndryshuar. Nëse shekulli i njëzetë ishte përcaktuar nga vizione konkurruese për të ardhmen, bota pas komunizmit kërkonte diçka të ndryshme: një shpjegim të historisë në mungesë të vetë të ardhmes që dikur e kishte frymëzuar atë.
Biografia e tij zbulon se forca e tij më e madhe politike nuk ishte besnikëria ndaj një doktrine të caktuar komuniste, por aftësia e tij për të rimenduar strategjinë socialiste pas disfatës. Megjithatë, ajo tregon gjithashtu rrezikun e lejimit të besnikërisë ndaj kategorive të trashëguara ta verbojë të majtën ndaj agjentëve të rinj të ndryshimit.
Çfarë mund të na tregojë, pra, jeta e Hobsbawmit për të ardhmen e së Majtës? Hobsbawmi i përkiste një bote politike që është zhdukur: botës së partive masive komuniste, sindikatave të fuqishme, klasave të organizuara industriale punëtore dhe një projekti socialist që, sado i kompromentuar nga realitetet e pushtetit sovjetik, miliona njerëzve u dukej se ofronte një të ardhme alternative. Megjithatë, kjo distancë nga rrethanat tona politike është pikërisht ajo që e bën trajektoren e tij të denjë për t’u rishikuar. Jeta politike e Hobsbawmit u përcaktua jo thjesht nga angazhimi, por nga një sërë disfatash që e detyruan atë të pyeste vazhdimisht se çfarë mbetej e mundur kur pritjet e trashëguara nuk korrespondonin më me realitetin politik.
Urtësia në Disfatë
Në përgjigjet e Hobsbawm ka shumë gjëra që nuk mund të rikuperohen thjesht për momentin. Angazhimi i tij ndaj aleancave të gjera mund të bëhej gjithashtu tepër i kujdesshëm, duke i dhënë përparësi qëndrueshmërisë zgjedhore mbi mobilizimin politik. Dhe besnikëria e tij e përjetshme ndaj komunizmit nganjëherë e pengonte atë të përballej plotësisht me dështimet e një tradite politike me të cilën ai mbetej i lidhur emocionalisht.
Megjithatë, Hobsbawm kuptoi gjithashtu diçka që mbetet e domosdoshme: strategjia politike nuk mund të ndërtohet vetëm nga dëshira. E majta duhet të fillojë me botën ashtu siç ekziston, duke identifikuar forcat shoqërore të afta për ta ndryshuar atë, në vend që të supozojë se agjentët, organizatat dhe strategjitë e trashëguara nga një periudhë e mëparshme do të kthehen disi. Ky ishte kuptimi i qëndrueshëm pas “Marshimi Përpara i Punës u Ndalua?” Klasa punëtore industriale që kishte mbështetur të majtën evropiane po transformohej. Prandaj, detyra nuk ishte të braktisej politika e klasave, por të kuptohej përsëri klasa dhe të ndërtoheshin aleanca të afta për të shndërruar interesat shoqërore të fragmentuara në një projekt politik.
Ky problem vështirë se është zhdukur. E majta e shekullit të njëzet e një përballet me një klasë punëtore që është më e madhe globalisht, por e transformuar në përbërjen e saj, e fragmentuar në shërbime, logjistikë, kujdes, teknologji dhe punësim të pasigurt. Ajo përballet me ndryshimet klimatike, migrimin dhe pabarazinë racore së bashku me pyetjet e vjetra të shfrytëzimit dhe fuqisë ekonomike. Në të njëjtën kohë, kriza e rendit neoliberal nuk i ka sjellë dobi automatikisht të majtës. Në pjesën më të madhe të botës, e djathta ekstreme është treguar jashtëzakonisht efektive në transformimin e pasigurisë ekonomike, alienimit politik dhe zemërimit ndaj institucioneve të vendosura në politika nacionaliste dhe autoritare. Sfida bashkëkohore, pra, nuk është thjesht të demonstrohet se kapitalizmi është në krizë. Hobsbawm e dinte më mirë se shumica se kapitalizmi mund t’i mbijetonte krizave. Detyra më e vështirë është të ndërtohen forcat shoqërore, organizatat dhe imagjinata politike të afta për ta shndërruar krizën në transformim progresiv.
Këtu marrëdhënia e Hobsbawm me të Majtën e Re ofron ndoshta mësimin më produktiv. Skepticizmi i tij ndaj politikës së saj njëkohësisht e ngushtoi dhe e forcoi analizën e tij. Ai dështoi të vlerësonte masën në të cilën feminizmi, antiracizmi dhe format e reja të subjektivitetit politik po e transformonin përgjithmonë kuptimin e emancipimit. Por këmbëngulja e tij në klasë, organizim, strategji dhe ndërtimin e shumicave politike identifikoi një dobësi që vazhdon të shqetësojë pjesë të së Majtës. Një politikë socialiste e qëndrueshme duhet të jetë e aftë të përfshijë kuptimin e zgjeruar të emancipimit të prodhuar pas vitit 1968, duke rikuperuar këmbënguljen e Hobsbawm se lëvizjet politike në fund të fundit duhet të organizojnë interesat shoqërore në forma të qëndrueshme të pushtetit kolektiv.
Hobsbawm e dinte më mirë se shumica se kapitalizmi mund t’i mbijetonte krizave.
Kjo na kthen në vitin 2011. Për ata prej nesh që pushtuan sheshet gjatë lëvizjes Indignados , si dhe për ata që morën pjesë në Occupy Wall Street dhe lëvizjet që pasuan Pranverën Arabe, ato muaj dukeshin sikur rihapnin për një kohë të shkurtër një të ardhme që ishte shpallur e mbyllur pas vitit 1989. Vitet që pasuan demonstruan si mundësitë ashtu edhe kufizimet e atij momenti politik. Protesta mund të rikuperonte imagjinatën politike, por imagjinata nuk ishte e njëjta gjë me pushtetin. Lëvizjet që dolën nga kriza e vitit 2008 ia dolën të ndryshonin gjuhën politike, të krijonin organizata të reja dhe të rikthenin pabarazinë, klasën dhe kapitalizmin në debatin publik. Por ato hasën edhe problemet e vjetra që e kishin preokupuar Hobsbawm: organizimin, aleancat sociale, strategjinë politike dhe transformimin e vështirë të mobilizimit popullor në pushtet të qëndrueshëm.
Kjo është arsyeja pse kthimi te Hobsbawm tani është më i dobishëm sesa thjesht ta festojmë atë si historianin e madh të një të majte të zhdukur. Vlera e jetës së tij nuk qëndron as në nostalgjinë për komunizmin e shekullit të njëzetë dhe as në gjetjen e një plani politik midis shkrimeve të tij. Përkundrazi, qëndron në gatishmërinë e tij të vazhdueshme për të bërë pyetje të vështira pas disfatës. Kush janë agjentët e transformimit politik kur klasa e vjetër punëtore ndryshon? Si mund të sillen lëvizjet me interesa të ndryshme në një projekt të përbashkët politik? Si duhet të përgjigjet e Majta kur organizatat e saj të trashëguara pushojnë së kërkuari besnikëri? Dhe, më e rëndësishmja, si mund të bëhet disfata politike një mundësi për rindërtim strategjik në vend të tërheqjes së përhershme?
Ka një ironi këtu. Hobsbawm e përfundoi veprën “Epoka e Ekstremeve” duke paralajmëruar se njerëzimi nuk mund të hynte në mijëvjeçarin e tretë thjesht duke zgjatur të kaluarën ose të tashmen. Më shumë se tridhjetë vjet më vonë, paralajmërimi duket jashtëzakonisht bashkëkohor. Kriza klimatike, thellimi i pabarazisë, paqëndrueshmëria gjeopolitike dhe ringjallja e së djathtës radikale e bëjnë të ardhmen jo më pak të pasigurt sesa i dukej Hobsbawmit pas vitit 1989. Por historia e rindërtuar nga Chabal sugjeron gjithashtu se pasiguria nuk do të thotë domosdoshërisht paralizë politike. Shekulli i njëzetë i Hobsbawmit u ndërpre nga momente kur botët politike në dukje të vendosura u shembën papritur dhe mundësi të reja dolën nga rrënojat e tyre.
Iker Itoiz Ciaurriz është një intelektual dhe historian politik i Evropës së shekullit të njëzetë.
