Autor: Lirim Gashi
Një valixhe është një shpikje çuditërisht serioze.
Brenda saj njeriu vendos ato gjëra për të cilat beson se do t’i nevojiten në një jetë tjetër: rroba, dokumente, fotografi, një palë këpucë dhe, nëse pas tyre mbetet ende pak hapësirë, ndoshta edhe disa kujtime nga jeta e kaluar.
Problemi është vetëm se valixhja nuk e di sa e rëndësishme është.
Ajo mund të humbasë.
Dhe pikërisht kjo i ndodhi valixhes së Shpëtim Alajt.
Shpëtimi u nis drejt Gjermanisë së bashku me gruan e tij shtatzënë. Përpara tyre shtrihej një vend i panjohur, një gjuhë e panjohur dhe një e ardhme që – siç ndodh zakonisht me të ardhmen – nuk e kishte marrë as mundimin të prezantohej.
Pastaj humbi edhe valixhja.
Në atë çast, dukej sikur jeta kishte vendosur t’i bënte një shaka të vogël.
Vetëm se Shpëtimi nuk kishte asgjë për të qeshur.
Sepse humbja e një valixheje nuk është aspak zbavitëse kur brenda saj ndodhet edhe pjesa e fundit e kujtimeve që ke marrë me vete nga jeta që ke lënë pas.
E megjithatë, pas njëfarë kohe, ndoshta mund të shohësh edhe anën tjetër të kësaj historie:
Mund të ta marrin valixhen.
Por nuk mund të ta marrin njeriun që je.
Dhe pikërisht këtu fillon, në njëfarë mënyre, edhe historia e librit „Mes kufijve dhe shpresave“.
Një titull i thjeshtë. Por jashtëzakonisht i goditur.
Aq i goditur, sa të krijohet përshtypja se dy fjalët e tij janë ulur përballë njëra-tjetrës dhe kanë vendosur të diskutojnë për fatin e njeriut.
Kufiri është konkret.
Ka tabela.
Ka policë.
Ka dokumente.
Ka vula.
Ka sportele.
Dhe, nëse ke mjaftueshëm fat, pas sportelit gjendet edhe një njeri që të thotë të presësh.
Shpresa, përkundrazi, nuk ka sportel.
Nuk ka numër radhe.
Nuk ka formular.
Madje nuk ka as orar pune.
Ajo thjesht qëndron aty dhe të thotë: Vazhdo.
Kur largohesh nga atdheu, nuk humbet vetëm një adresë.
Humb edhe ato gjëra të vogla që deri dje nuk i kishe konsideruar kurrë si pasuri.
E di ku ndodhet furra e bukës.
E njeh rrugën pa pasur nevojë për GPS.
E kupton humorin e fqinjit pa përkthim.
E di kush është në anën tjetër të telefonit vetëm nga mënyra se si thotë „alo“.
Pastaj mbërrin në një vend tjetër.
Dhe papritur edhe një formular shndërrohet në një çështje filozofike.
Duhet ta kuptosh gjuhën.
Duhet t’i kuptosh rregullat.
Duhet të presësh.
Duhet të prezantohesh.
Dhe duhet të presësh edhe pak më gjatë.
Dhe nëse gjithçka shkon mirë, në fund duhet të mësosh edhe diçka shumë të rëndësishme: si të presësh pa e humbur durimin.
Kjo është ndoshta një nga disiplinat më të vështira të integrimit. Ndoshta edhe më e vështira.
Gjermanishtja mund të mësohet.
Rregullat mund të mësohen.
Edhe formularët mund të deshifrohen – me pak vullnet dhe shumë durim.
Por të presësh pa u zemëruar është një art që kërkon vite studimi.
Shpëtim Alaj, megjithatë, nuk kishte ardhur në Gjermani për të krijuar një koleksion formularësh.
Ai kishte ardhur për të ndërtuar një jetë.
Dhe kjo është shumë më e vështirë.
Sepse një jetë e re nuk vjen në një zarf.
Nuk ekziston ndonjë sportel ku mund të thuash: „Mirëdita. Kam ardhur për jetën time të re.“
Dhe dikush të përgjigjet: „Patjetër. Ja numri juaj. Ju lutem, prisni.“
Jo.
Një jetë e re duhet ta ndërtosh vetë.
Me punë.
Me gabime.
Me njerëz.
Me zhgënjime.
Me miqësi.
Me këmbëngulje.
Dhe me atë aftësi të çuditshme njerëzore për të filluar përsëri – edhe atëherë kur ke mbledhur tashmë mjaft arsye për të mos provuar më.
Kështu fillon shndërrimi.
Nga njeriu që kërkon një vend ku mund të qëndrojë, te njeriu që i krijon vetes një vend.
Nga pritja te veprimi.
Nga pasiguria te përgjegjësia.
Nga një mundësi që të jepet, te mundësitë që ua krijon të tjerëve.
Dhe këtu edhe puna merr një kuptim tjetër.
Ajo nuk është më vetëm mjeti me të cilin paguan qiranë.
Ajo bëhet mënyra për t’i thënë vetes: Unë mundem.
Pastaj vjen sipërmarrja.
Dhe papritur ndodh diçka edhe më e çuditshme.
Njeriu që dikur priste që dikush t’i jepte një mundësi, fillon t’u krijojë mundësi të tjerëve.
Nëse kjo nuk është integrim, atëherë ndoshta duhet të shpikim një fjalë të re për të.
Ndoshta edhe një formular për ta miratuar.
Në Evropë flasim shumë për integrimin.
Organizojmë konferenca.
Shkruajmë raporte.
Mbledhim statistika.
Krijojmë tabela.
Punësojmë ekspertë.
Dhe kemi njerëz që mund të flasin me orë të tëra për integrimin, pa pasur nevojë të njohin personalisht qoftë edhe një emigrant të vetëm.
Ky është një nga mrekullitë e vogla të botës moderne:
Mund të bëhesh ekspert i integrimit pa pasur nevojë t’i njohësh njerëzit që dëshiron t’i integrosh.
Por integrimi i vërtetë është shumë më pak spektakolar.
Ai është një punë.
Një fqinj.
Një miqësi.
Një ndeshje futbolli.
Një kafe.
Një fëmijë që shkon në shkollë dhe, pas disa vitesh, flet dy gjuhë më mirë se prindërit e tij.
Është ai çast kur „i huaji“ shndërrohet thjesht në „fqinj“.
Dhe ndoshta pikërisht ky është momenti më i madh i integrimit: kur nuk ke më nevojë të shpjegosh se kush je.
Por pastaj shfaqet sërish pyetja e vjetër:
Ku është shtëpia?
Në vendin ku ke lindur?
Në vendin ku jeton?
Aty ku janë prindërit?
Aty ku janë fëmijët?
Aty ku e ke varrosur të kaluarën?
Apo aty ku e ke ndërtuar të ardhmen?
Emigranti ka një problem të vogël me këtë pyetje.
Ndonjëherë ka më shumë se një përgjigje.
Ai jeton këtu dhe kujton atje.
Punon këtu dhe ndonjëherë ende ëndërron në gjuhën e atjeshme.
Fëmijët e tij mund të ndihen plotësisht në shtëpinë e tyre, ndërsa babai, thellë në vetvete, ruan ende një rrugicë të vogël që ndodhet qindra apo mijëra kilometra larg.
Kjo nuk duhet të jetë domosdoshmërisht një tragjedi.
Mund të jetë edhe një pasuri.
Sepse njeriu që ka jetuar mes dy botëve ndonjëherë e kupton më mirë se të dyja kanë të drejtë të ekzistojnë.
Dhe ndoshta pikërisht ky është një nga privilegjet e dhimbshme të emigrimit: të mos kesh më vetëm një shtëpi në kujtesë, por dy.
Njëra të thërret nga e kaluara.
Tjetra të pret në të ardhmen.
Dhe kështu arrijmë te kufiri.
Kufiri ka një detyrë shumë të qartë: të ndajë.
Shpresa ka një detyrë po aq të qartë: të bashkojë.
Kufiri ka dokumente.
Shpresa ka kujtime.
Kufiri pyet: „Kush je?“
Shpresa pyet: „Kush mund të bëhesh?“
Kufiri kërkon pasaportën.
Shpresa nuk kërkon asgjë.
Ajo thjesht të shtyn përpara.
Prandaj historia e valixhes së humbur bëhet papritur shumë më interesante.
Në fillim Shpëtimi përpiqet të marrë me vete një pjesë të jetës së tij të vjetër.
Në fund e kupton se një jetë e re nuk ndërtohet nga gjërat që i fut në valixhe.
Ajo ndërtohet nga ato gjëra që nuk mund t’i humbasësh aq lehtë.
Nga përvoja.
Nga kujtimet.
Nga puna.
Nga familja.
Nga miqësia.
Nga guximi.
Dhe, mbi të gjitha, nga aftësia për të thënë: Mirë. Kjo nuk shkoi siç duhej. Le ta provojmë edhe një herë.
Ndoshta pikërisht këtu qëndron edhe sekreti i gjithë historisë së Shpëtim Alajt.
Ai nuk e ka parë mbërritjen si fund.
E ka kuptuar si fillim.
Nuk ka thënë: „Kam mbërritur.“
Ka thënë: „Tani duhet të ndërtoj.“
Dhe kjo është shumë më e vështirë.
Sepse të mbërrish është çështje distance.
Të ndërtosh një jetë është çështje karakteri.
Në fund mbetet një mendim: Kufijtë përcaktojnë se ku mund të hysh. Shpresa përcakton se sa larg mund të shkosh.
Shpëtim Alaj i njeh të dyja.
E njeh kufirin si ndarje.
Dhe shpresën si mundësi.
Ka humbur një valixhe.
Por jo drejtimin.
Ka lënë një shtëpi.
Por ka ndërtuar një tjetër.
Erdhi si i huaj.
Dhe mësoi të mos mbetet përgjithmonë mysafir.
Ndoshta pikërisht kjo është ajo që libri „Mes kufijve dhe shpresave“ dëshiron të na thotë – pa e ngritur zërin:
Njeriu mund ta humbasë bagazhin.
Mund ta humbasë adresën.
Mund ta humbasë sigurinë.
Por për sa kohë nuk e humbet shpresën, ekziston gjithmonë ende një rrugë nëpër të cilën mund të vazhdojë.
Dhe nëse një ditë rruga duket tepër e gjatë, ekziston gjithmonë një zgjidhje e thjeshtë:
Ec edhe pak.
Vetëm mos harro se ku dëshiron të shkosh.
Dhe kësaj radhe: Ruaje mirë valixhen.
