Intervistë ekskluzive me Bislim Zyrapin dhe Dilaver Goxhajn
4. Komandimi në terren: zonat operative dhe krizat e brendshme
Bislim Zyrapi: … Askush nuk do të kishte kundërshtuar marrjen e zonës nga Tahir Zema nëse kjo do të ishte koordinuar midis shtabit të UÇK-së dhe qeverisë Bukoshi. … Megjithatë, veprimi i tij i njëanshëm, pa u konsultuar me askënd, duke këmbëngulur se kishte vetëm një linjë komande për të – Ministria e Mbrojtjes e qeverisë Bukoshi, e cila atëherë ndodhej në Shqipëri, pra jo shtabi i UÇK-së -… edhe pse marrëveshja përcaktonte në mënyrë të qartë se kushdo që hynte në zonë do të vishte uniformën e UÇK-së dhe do të ishte nën komandën e Shtabit, …
Z. Zemaj nuk iu përmbajtë kësaj marrëveshjeje. Ai veproi pas shpinës së komandantit të zonës, duke folur me popullsinë dhe shtabin lokal… Plani ushtarak nuk përfshin shtabin lokal ose zgjedhjet qytetare; komandantët nuk emërohen në këtë mënyrë.
Andre Myller: A i urdhëruat ju, si shtab, Tahir Zemajt të ishte komandanti ynë numër një dhe Ramushit numër dy?
Bislim Zyrapi: Jo, jo.
Andre Myller: : Ramushi duket se e ka kuptuar kështu në atë kohë.
Bislim Zyrapi: Jo, as ai nuk e shihte në atë mënyrë; ishte një çështje krejtësisht tjetër. Ne po merreshim me intrigat e fraksioneve politike. Nga të dyja palët: LDK dhe LPK. Sigurisht, do ta kishim emëruar komandant pas një kohe. Kur lindën këto probleme, ne nga SHP shkuam në Dukagjin për t’i zgjidhur ato. Kur isha atje në korrik, këto probleme nuk ekzistonin. Tahir Zemaj shërbente si komandant brigade në atë kohë. Edhe pse i ofrova Tahir Zemajt dhe disa oficerëve mundësinë të vinin me mua në shtabin operativ për të diskutuar këto çështje, ai shprehu qëndrimet e tij ekstreme atje. Ai tha: “Dua të qëndroj këtu sepse u emërova komandant!” Ne e informuam se mund të emërohej komandant brigade.
Sadri Ramabaja: A folët drejtpërdrejt me Tahir Zemajn?
Bislim Zyrapi: Nazif Ramabaya ishte gjithashtu i përfshirë në bisedë. Ai e di saktësisht kur i vizitova, kur bënë betimin dhe kur diskutuam këto çështje. Por tani ai po shkruan diçka tjetër. Kjo konfirmon qëndrimet e tyre ekstreme. Po i referohem 16 ose 17 korrikut 1998, kur unë kryeva këto operacione në atë zonë me këta njerëz, para fillimit të ofensivës së korrikut. Qëllimi ishte t’u ofroja atyre një alternativë. Ideja ime ishte të transferoja disa oficerë në zona të tjera. Mendonim se mund t’i ofronim automatikisht Tahirit Ramushin si zëvendëskomandant. Shefi i shtabit ishte Salih Veseli. Pra, dy shtylla që mund ta kishin ndihmuar atë zonë. Nga ana tjetër, kishte oficerë të tjerë në brigadë. Tahiri nuk e donte këtë. Ai shpërfilli marrëveshjen midis qeverisë dhe trupave. LPK, se po formojmë një njësi brenda ushtrisë – UÇK-në.
Unë ju ofrova mundësinë të bashkoheni me SHP-në për të forcuar dhe avancuar SHP-në.
Qasja e Tahir Zemajt ishte e qartë; ai kundërshtoi Shtabin e Përgjithshëm si komandë.
Sadri Ramabaja: Pra, a ishte kjo një përpjekje për të krijuar një përçarje, një fraksion brenda UÇK-së në terren?
Bislim Zyrapi: Po, fillimisht në Dukagjin; sepse ai mori komandën atje, pozicionin dominues.
Ne arritëm të takoheshim me Nazifin [Ramabajën] për këtë gjatë krizës, dhe Rrustem Berishën, Kemail Shaqirin, Shaban Dragën dhe të tjerë morën pjesë gjithashtu në diskutim.
Po, pati probleme atje. Pastaj e dërgova Kemailin në Drenicë, ndërsa Shaban Dragën e lashë në Berishë.
Megjithatë, në atë kohë arritëm të stabilizonim situatën. Gjatë ofensivës, gjatë luftimeve në gusht 1998, ndodhi një lloj ndryshimi i komandës.
Dilaver Goxhaj: Pse ka luftime në Loxhë? A mund ta shpjegoni këtë më hollësisht?
Bislim Zyrpi: Luftimet në Loxhë ishin një veprim mbrojtës. Serbët kishin sulmuar. Policia serbe pretendoi se kishte hyrë në Loxhë. Megjithatë, kjo luftë nuk u drejtua nga Tahir Zemaj, por nga Nazif Ramabaja dhe dy oficerë të tjerë. Këta dy eprorë u plagosën gjatë këtij procesi.
Tahiri as nuk ishte atje atë ditë.
Andre Myller: Çfarë ndodhi vërtet në Dukagjin?
Bislim Zyrapi: E përmenda shkurtimisht sfondin politik më sipër.
Në gusht të vitit 1998, Tahir Zemaj u bë komandant i zonës, ndërsa Ramushin u shkarkua nga posti i zëvendësit të tij.
Pas këtyre zhvillimeve, Hashim Thaçi, Rexhep Selimi dhe Lahi Brahimi udhëtuan për në Dukagjin. Edhe unë isha pjesë e këtij ekipi.
Tahir Zemaj tashmë e kishte marrë komandën. Ai e justifikoi veten duke thënë se ishte emëruar nga Shtabi i Përgjithshëm.
Cilin Shtab, pyeta unë.
“Shtabi i Përgjithshëm në Tiranë,” ishte përgjigjja e tij e shkurtër.
“Shefi i Shtabit të Përgjithshëm është brenda,” i thashë. “Unë jam komandanti i operacioneve dhe nuk di asgjë për këto ndryshime. Nëse kjo marrëveshje është bërë midis Ministrisë së Mbrojtjes të qeverisë Bukoshi dhe Azem Sylës, komandantit të Shtabit të Përgjithshëm, ne duhet të ishim informuar dhe unë do ta zbatoja atë. Por duket se ju e keni marrë komandën në mënyrë të paligjshme dhe në shkelje të rregulloreve ushtarake. Ju jeni një ushtar karriere dhe unë jam një ushtar karriere. Ne e dimë që komandanti nuk zgjidhet. Ushtria nuk është parti politike. Ka disa shtabe lokale këtu dhe Shtabi i Përgjithshëm është gjithashtu aktiv dhe vepron në nivelin e tij përkatës.”
Tahir Zemaj këmbënguli se populli më kishte zgjedhur dhe se vetëm ai mund të më shkarkonte.
Unë ndërhyra dhe i thashë shkurt: “Si Drejtori Operative, ne nuk do ta tolerojmë këtë veprim. Komandanti është Ramush Haradinaj. Ne nuk e ndryshuam urdhrin për ta shkarkuar atë nga posti i tij si komandant zone.” Ejani, zotëri, nëse doni të kontribuoni për lirinë dhe të vini në praktikë njohuritë tuaja teorike, edhe nëse ju mungon përvoja praktike [mendova për faktin se ai kishte komanduar vetëm një batalion në kohë paqeje, dhe ndryshimi midis komandantëve të batalioneve në kohë paqeje dhe në kohë lufte është i konsiderueshëm], atëherë mund të bëheni zëvendëskomandant.
Pas një pauze, konfirmova se kishim diskutuar procedurën në lidhje me bashkëpunimin, por dukej se nuk donit ta ndiqnit më tej atë rrugë.
Ai këmbënguli të mbetej komandant, jo zëvendëskomandant.
“Unë,” përsëriti ai me vendosmëri, “dua të mbetem komandant.”
Këtu mbaroi biseda.
Pas shtatë ditësh, ai tërhoqi ushtrinë që kishte marshuar me të. Të gjithë kishin dorëzuar armët, madje edhe ata që kishin ndjekur urdhrat e tij. Pastaj ai u tërhoq në Shqipëri.
Nëse do të kisha qenë në pozicionin e tij, do ta kisha marrë në konsideratë zgjidhjen e propozuar prej tij. Isha oficer karriere dhe nëse do të kisha qenë në vendin e tij, do ta kisha vazhduar luftën, madje edhe si ushtar i thjeshtë.
Andre Myller: Siç e kuptoj unë, kontradiktat midis fraksioneve politike – meqenëse bëhet fjalë për motive politike – patën pasoja katastrofike në terren në këtë rast specifik.
Bislim Zyrapi: Politikisht, ky qëndrim u mbështet nga LDK-ja, më saktësisht nga pasuesit e Bukoshit.
Andre Myller: Çfarë roli luajtën kontradiktat midis fraksioneve politike, jo vetëm në nivelin e DK-LPK, por edhe brenda vetë LPK-së, domethënë, midis fraksioneve rreth Thaçit dhe Halitit nga njëra anë, dhe Ibrahim Kelmendit nga ana tjetër?
Bislim Zyrapi: Po, po, fraksionet brenda LPK-së patën ndikim deri më 15 korrik 1998, veçanërisht në marrëdhënien midis Ibrahim Keleendit dhe Xhavit Halitit, por këto mosmarrëveshje ishin qetësuar disi deri atëherë. Konflikti tani po zhvillohej në nivelin e qeverisë Bukoshi dhe Shtabit të Përgjithshëm.
Më 15 korrik, ekipi ynë – Hashim Thaçi, Rexhep Selimi dhe unë – udhëtuam për në Jabllanicë.
U takuam personalisht me Ramushin. Në atë kohë, Ramushi e konsideronte veten Shef të Shtabit të të gjithë ushtrisë. Ai ishte shtabi par excellence dhe nuk njihte asnjë autoritet më të lartë. Ky ishte egoizëm tipik shqiptar!
Ai ishte vetëm më i butë me mua. Ai ndoshta e dinte që unë mbaja një pozicion të veçantë. Me sa duket, ai mësoi për rolin tim kur po merrte trajtim në Tiranë pasi u plagos; aty u takuam. Vetëm unë e dija nofkën e tij.
Kur i thashë ngadalë, “Smajl, mos u nxito, duhet të ulemi dhe të flasim”, ai u qetësua.
Ai pranoi të rifillonte pozicionin e tij si komandant zone. Deri në atë pikë, kishte pasur grindje të brendshme brenda fraksioneve të LPK-së.
Ramushi i konsideronte të gjithë palën tjetër [Xhavit Halitin, Azem Sylën, Hashim Thaçin, Kadri Veselin] hajdutë, njerëz krejtësisht të tepërt në luftë, pengesa…
Andre Myller: Më duket se ajo që po përshkruani nuk ka të bëjë vetëm me “heroizmin individual të shqiptarëve” ose vetëm me karakterin e Ramushit. Kjo sjellje, siç e përshkruani ju, shpjegon në mënyrë efektive paradigmën e konflikteve politike që përgatitën terrenin për garën e pasluftës për pushtet politik. A e shihnin disa prej tyre veten si udhëheqës të ardhshëm politikë të Kosovës?
Bislim Zyrapi: E konsiderova këtë element pjesë të logjikës së “heroizmit shqiptar”! I cili në fund të fundit është një shprehje e epshit për pushtet.
Andre Myller: Le të kalojmë në temën tjetër. Ndarjet e brendshme politike, veçanërisht brenda LPK-së, vazhdojnë të kenë pasoja edhe sot. Po mësojmë nga burime brenda Tribunalit të Hagës se ka pasur një lloj spastrimi të brendshëm brenda UÇK-së. Po mësojmë për rastin Behajdin Allaq. Ka indikacione se vdekja e Ismet Jasharit, i njohur ndryshe si Komandant i Kumanovës, është gjithashtu e lidhur me rastin Allaq.
Si Komandant, çfarë dini për këtë? Çfarë mund të kishit bërë për ta parandaluar këtë?
Bislim Zyrapi: Nuk e njihja Behajdinin; As nuk pata mundësi ta takoja. Disa ditë, rreth dymbëdhjetë ditë pas mbërritjes sime në Kosovë, ndodhi rasti i Behajdin Allaqit. Nuk kisha absolutisht asnjë ide se kush ishte ky person.
Sipas mendimit tim, arsyeja pse ndodhi dhe si u zhvillua zhdukja e tij lidhet me ngjarjet e prillit dhe majit 1998. Ndarja midis LPK-së dhe UÇK-së, ose më saktë udhëheqjes së tyre politike, ajo është shkaku i vërtetë i kësaj ngjarjeje. Këto konflikte çuan në veprime që arritën në likuidimin e kundërshtarëve.
Sadri Ramabaja: Ju hytë në Kosovë më 28 maj?
Bislim Zyrapi: Po.
Sadri Ramabaja: Më 11 qershor, ai – domethënë Behajdini – u likuidua, siç dihet tashmë, ose u zhduk pa gjurmë, ose si të doni ta quani… por ai nuk është më gjallë. Ai shkoi në Drenoc me ftesë të SHP-së…
Bislim Zyrapi: I kam dëgjuar të gjitha këto versione…
Sadri Ramabaja: A keni dëgjuar se ai, Behajdini, ishte udhëheqësi më i rëndësishëm politik i LPK-së në Kosovë?
Bislim Zyrapi: Po, atëherë, gjatë luftës, diku nga tetori i vitit 1998, kur isha në Tiranë. E njihja edhe personalisht komandant Kumanovën. Në qershor të vitit 1998, punova me Kumanovën në sistemin e organizimit të mbrojtjes në drejtim të Qafës së Dulës, meqenëse ai ishte i stacionuar atje. Mora informacione më të hollësishme rreth rrethanave të vdekjes së tij. Forcat serbe, të cilat përparuan në Qafën e Dulës nga lagjja e Bytyçëve në Bllacë gjatë ofensivës së parë, vranë komandant Kumanovën.
Sadri Ramabaja: Pra, komandant Kumanova ra në betejë kundër forcave serbe.
Më falni, do të doja t’ju pyesja diçka tjetër.
Ka një bisedë shumë interesante midis Ismet Jasharit dhe vëllait të tij Muratit. Ai e informon Muratin me telefon se Behajdin Allaqi është i burgosur në Kleqkë. Me sa duket, shumë çështje politike rrjedhin drejtpërdrejt nga kjo vrasje politike. Si ushtar dhe komandant i Drejtorisë së Operacioneve, a patët mundësi të mësonit nga miqtë e tij, të Behajdinit, se si ndiheshin për humbjen e tij?
Bislim Zyrapi: Jo. Kur fola me Ismetin në qershor, kur vizitova këtë njësi, nuk e diskutuam këtë temë. Ndoshta ai kishte rezerva për mua si epror ushtarak, ose thjesht nuk më hapi zemrën sepse nuk e njihnim njëri-tjetrin. Në fund të fundit, ne bashkëvepruam vetëm në kontekstin e detyrave tona të kohës së luftës. Mund të përshkruaj vetëm se si u vra Ismet Jashari. Disa nga ushtarët e tij ishin të përfshirë në betejë. Trupat e tyre u gjetën nga trupat serbe dhe u varrosën në Suharekë. Pasi formuam njësinë e sabotimit, e gjetëm trupin e Ismetit natën dhe ia sollëm Berishës. Ne jemi ende dëshmitarë okularë të gjallë të kësaj beteje.
Ju e dini kur dhe si u vra Ismeti.
Sadri Ramabaja: Faleminderit për këtë shpjegim shumë të qartë.
Bislim Zyrapi: Kjo vdekje [vdekja e Ismet Jasharit] nuk ka të bëjë fare me politikën. [Vijon]
