Nga Dr. Sarë GJERGJI
Mbi numrin 5 të revistës shkencore “Gjeopolitika”, Prishtinë, 2026
Numri i pestë i revistës shkencore “Gjeopolitika”, botim i Institutit Shqiptar për Gjeopolitikë, vjen në një moment kur marrëdhëniet ndërkombëtare po përjetojnë një ristrukturim të thellë. Rivaliteti ndërmjet fuqive të mëdha, dobësimi i mekanizmave tradicionalë të rendit ndërkombëtar, rikthimi i luftës si instrument politik, siguria energjetike, teknologjia dhe dilemat e reja të Europës përbëjnë sfondin mbi të cilin ndërtohet ky numër. Vetë editoriali e përcakton si bosht të tij kalimin drejt një rendi të ri, ende të paformësuar, të karakterizuar nga rivaliteti i shtuar, fragmentimi i arkitekturës ndërkombëtare dhe rikthimi i logjikës së fuqisë. Nr 5
Kjo pikënisje i jep numrit një koherencë të dukshme. Përkundër numrit të madh të autorëve, temave dhe formave të shkrimit, revista nuk krijon përshtypjen e një përmbledhjeje të rastësishme tekstesh. Në qendër qëndron një pyetje e përbashkët: si ndryshon pozita e shqiptarëve, e Ballkanit Perëndimor dhe e Europës kur ndryshojnë vetë rregullat e sistemit ndërkombëtar? Pikërisht lidhja ndërmjet zhvillimeve globale dhe pasojave të tyre rajonale e kombëtare përbën një nga veçoritë më të spikatura të këtij numri.
Rubrika “Shqiptarët dhe gjeopolitika” e hap diskutimin nga këndvështrime filozofike, historike, politike e strategjike. Veçanërisht interesant është studimi i Sead Zimerit, “UÇK-ja si subjekt i lirisë”, i cili përvojën historike të Kosovës përpiqet ta zhvendosë nga rrëfimi thjesht historiografik në fushën e filozofisë politike. Përmes Hegelit, Kantit, Hannah Arendt-it, Axel Honneth-it dhe Slavoj Žižek-ut, autori ndërton një lexim të marrëdhënies ndërmjet çlirimit, lirisë dhe institucionalizimit të saj. Vetë teksti deklaron synimin për ta shqyrtuar përvojën shqiptare si rast me interes për filozofinë politike, çka i jep debatit për Kosovën një horizont teorik më të gjerë. Nr 5
Në të njëjtën pjesë, temat e marsit 2004, Mitrovicës, ndikimit rus, marrëdhënieve shqiptaro-serbe dhe sigurisë kombëtare tregojnë se revista është e interesuar jo vetëm për historinë e ngjarjeve, por sidomos për kuptimin e tyre strategjik. Kjo prirje vazhdon në rubrikën “Gjeopolitika rajonale”, ku Ballkani Perëndimor trajtohet si hapësirë ku ndërthuren siguria, energjia, proceset integruese, politikat e Serbisë dhe interesat e fuqive më të mëdha. Studimi krahasues mbi politikën e jashtme të vendeve të Ballkanit Perëndimor e zgjeron më tej këtë fushë, duke e vendosur sjelljen e shteteve të rajonit në raport me kushtëzimet e brendshme dhe ndërkombëtare. Struktura e numrit dëshmon kështu një përpjekje të vetëdijshme për të kaluar nga ngjarja e veçantë te procesi dhe nga procesi te konfigurimi më i gjerë gjeopolitik. Nr 5
Një nga tekstet që e shpreh më qartë ambicien konceptuale të numrit është analiza e Sadri Ramabajës mbi Konferencën e Sigurisë së Munihut 2026. Dallimi që aty ndërtohet ndërmjet multipolaritetit dhe multivektorialitetit synon të shpjegojë jo vetëm shpërndarjen e re të fuqisë globale, por edhe mënyrat e reja me të cilat shtetet e vogla e të mesme mund të orientohen në një mjedis ndërkombëtar të fragmentuar. Autori e lidh këtë qasje me autonominë strategjike europiane, integrimin e diferencuar dhe pozitën e hapësirës shqiptare në arkitekturën euroatlantike. Nr 5 Këtu revista shfaq njërën prej cilësive të saj kryesore: përpjekjen për të mos mbetur vetëm te përshkrimi i krizave, por për të prodhuar edhe kategori me të cilat ato mund të mendohen.
Hapja drejt dimensionit global bëhet më e theksuar në rubrikën “Bota”. Europa përballë transformimeve të rendit ndërkombëtar, epoka e re bërthamore, ngritja teknologjike e Kinës, Irani dhe ndryshimi i natyrës së luftës e zhvendosin vështrimin përtej rajonit. Prania e autorëve dhe teksteve të ardhura nga hapësira të ndryshme intelektuale e mediatike ndërkombëtare e pasuron perspektivën dhe e vendos lexuesin shqiptar përballë debateve që zhvillohen sot në qendrat e mendimit politik e strategjik. Edhe rubrika e gjeoekonomisë, me marrëdhënien ndërmjet luftës, bursave, naftës, arit dhe Bitcoin-it, tregon se gjeopolitika bashkëkohore nuk mund të lexohet më vetëm përmes territorit dhe forcës ushtarake, por edhe përmes financave, energjisë, teknologjisë dhe zinxhirëve ekonomikë. Nr 5
Vlerë të veçantë numrit i jep shumëllojshmëria e zhanreve. Krahas studimeve dhe analizave, përfshihen histori, intervista, komente, opinione dhe recensione. Kjo e bën revistën të komunikojë njëkohësisht me lexuesin akademik dhe me publikun e interesuar për çështjet strategjike. Intervistat sjellin zërin e aktorëve politikë dhe të ekspertëve, ndërsa recensionet e zhvendosin vëmendjen drejt debatit mbi demokracinë, shtetin, kombin dhe transformimin e rendit botëror. Një seksion i posaçëm në anglisht, me trajtime mbi riarmatimin e Gjermanisë, shtetin-komb dhe marrëdhëniet e mbrojtjes ndërmjet Shqipërisë dhe Turqisë, i jep botimit edhe një dimension të komunikimit përtej hapësirës shqipfolëse. Nr 5
Natyrisht, heterogjeniteti i tillë nënkupton edhe dallime ndërmjet teksteve në metodë, dendësi teorike dhe shkallë dokumentimi. Artikulli shkencor, analiza strategjike dhe opinioni publicistik nuk kanë të njëjtën natyrë dhe nuk duhet të maten me të njëjtin kriter. Pikërisht për këtë arsye, dallimi i qartë që revista bën ndërmjet rubrikave është i rëndësishëm. Për punimet që paraqiten si shkencore, revista parashikon origjinalitetin, përmbledhjet dhe aparatin referues, duke përcaktuar kështu një kornizë akademike të botimit. Nr 5
Në tërësinë e vet, numri 5 i “Gjeopolitikës” dëshmon për konsolidimin e një hapësire shqipe të debatit gjeopolitik, në të cilën çështja shqiptare nuk trajtohet e izoluar nga bota, por si pjesë e transformimeve të saj. Forca e këtij numri qëndron pikërisht te kalimi i vazhdueshëm nga kombëtarja te rajonalja dhe prej rajonales te globalja. Ai sjell së bashku filozofinë politike, marrëdhëniet ndërkombëtare, historinë, sigurinë, diplomacinë dhe gjeoekonominë, duke krijuar një panoramë të gjerë të një epoke në lëvizje.
Në një kohë kur zhvillimet ndërkombëtare po bëhen njëherësh më të shpejta dhe më pak të parashikueshme, ekzistenca e një forumi të specializuar në gjuhën shqipe për këto debate ka rëndësi të posaçme. Ky numër i “Gjeopolitikës” nuk kërkon vetëm të regjistrojë ndryshimin e botës; ambicia e tij më e rëndësishme është të krijojë gjuhën, konceptet dhe debatin përmes të cilëve ky ndryshim mund të kuptohet nga një perspektivë shqiptare. Në këtë kuptim, ai përfaqëson një kontribut të vlefshëm në kultivimin dhe institucionalizimin e mendimit gjeopolitik shqiptar.
