[“Na bombardojnë tregime për distopitë që duam të shmangim, nga rënia e klimës deri te apokalipsi i inteligjencës artificiale. Por duket se i kushtojmë shumë pak vëmendje llojit të shoqërisë që duam të ndërtojmë në të vërtetë.” Fotografia: Sebastien Salom-Gomis/AFP nëpërmjet Getty Images]
Një organ i BE-së për të drejtat e njeriut përcaktoi pesë skenarë për Evropën në vitin 2040. Katër prej tyre janë të tmerrshëm. Dikush e sheh BE-në të ndarë në dysh, një tjetër i sheh instrumentet shtetërore të kapura nga interesat e korporatave. Por njëri është shpresëplotë.
Nga Liz CAROLAN / THE IRISH TIMES
E diel, 8 nëntor 2026
Bota po përjeton një valë të papritur optimizmi politik. Interneti është i përmbytur me meme rreth rikthimit të shpresës së epokës së Obamës dhe entuziazmit të mijëvjeçarit. Një Bolsonaro është mundur në Brazil, një autokrat është rrëzuar në Beograd dhe tani, siç e tha senatori i rizgjedhur amerikan dhe kandidati i mundshëm presidencial i vitit 2028, Jon Ossoff, është dhënë një qortim ndaj “shthurjes, korrupsionit dhe paaftësisë” së administratës Trump.
Por nuk do të gjeni shumë nga ky optimizëm në Bashkimin Evropian tani, nëse mund të merren parasysh ushtrime të ndryshme vizionimi. Një i kohëve të fundit ishte procesi i parashikimit strategjik i kryer nga organi i pavarur i të drejtave të njeriut i BE-së, Agjencia për të Drejtat Themelore (FRA). Ai shqyrtoi trendet në fushat tona ekonomike, gjeopolitike, teknologjike, shkencore dhe ligjore dhe ndërtoi pesë nga ato që i quan skenarë “të dallueshëm dhe të besueshëm” për atë se si mund të duket Evropa në vitin 2040. Katër prej këtyre mund të përshkruhen vetëm si distopiake në mënyrë të tmerrshme.
- Njëra e sheh BE-në të ndarë në dysh, me një nga blloqet e reja, të cilat FRA i imagjinon të quhen Aleanca Evropiane e Sovranitetit, të zhytur në autoritarizëm luftarak.
- Një tjetër i sheh instrumentet e shtetit të kapura nga interesat e korporatave, me algoritme dhe mbikëqyrje që zëvendësojnë autonominë njerëzore.
- Njëra imagjinon se çfarë do të ndodhte nëse do të vazhdonim në rrugën e ndërtimit të një Evrope të Fortë në një botë gjithnjë e më armiqësore, me të drejtat e mbrojtura vetëm për ata që janë brenda mureve të saj të larta.
- Tjetri imagjinon se çfarë do të ndodhte nëse NATO do të shpërbëhej dhe bota do të zhytej në një luftë të përhershme midis blloqeve të pushtetit. Në këtë të ardhme ne shohim “regjimet autoritare të shumohen, me të drejtat themelore të sakrifikuara sistematikisht për sigurinë kolektive”.
- Megjithatë, një skenar ofron shpresë. Ai imagjinon një botë ku të drejtat themelore bëhen “prioritet absolut”, duke zëvendësuar fitimet ekonomike dhe konfliktin ushtarak.
Në këtë version, ne ende po përballemi me katastrofa të imagjinuara në të ardhmen, të tilla si krizat kaskaduese të fatkeqësive klimatike të viteve 2030-2032, kolapsi ekonomik dhe luftërat për burimet. Por ne jemi në gjendje të përgjigjemi në mënyra pozitive që thellojnë bashkëpunimin dhe na shohin të përqafojmë politika që mbrojnë mjedisin dhe të drejtat e njeriut, duke ulur njëkohësisht dhunën.
Ky skenar i vetëm pozitiv – me jo më shumë se dy faqe i gjatë dhe i hartuar si pjesë e një ushtrimi mendimi të hartuar për të na ngjallur frikën e Zotit – ofron diçka të rrallë: një vizion real për të ardhmen. Nën mbulesën e një eksperimenti të hartuar për të stimuluar diskutimin, ai është në gjendje të shpjegojë ide se si mund të duket nëse gjërat përmirësohen, jo vetëm mënyra për të shmangur gjërat më të këqija që ndodhin. Për FRA-në, kjo do të thotë që ne të imagjinojmë një botë ku përgjigjja jonë ndaj krizave është të zgjerojmë personalitetin ligjor për të mbuluar natyrën; ku njerëzit kanë të drejtë të shkëputen nga puna dhe rritja ekonomike është e prioritizuar, dhe ku stimujt politik e bëjnë prodhimin e energjisë së gjelbër më fitimprurës sesa fabrikat e armëve.
Nga Sao Paulo në San Antonio e deri në Novi Sad, na kujtohet se mposhtja e autoritarizmit, nepotizmit dhe abuzimit me pushtetin është e mundur nëse shkojmë në votime dhe bëjmë që zëri ynë të dëgjohet. Por, të paktën për momentin, këto janë fitore të ndërtuara mbi argumente kundër diçkaje dhe jo pro saj.
Këto ide, jam i sigurt, kanë shkaktuar kundërshtime dhe ndoshta skepticizëm në mendjet e të paktën disa lexuesve të Irish Times-it, një fakt që mund të shpjegojë pse ky lloj artikulimi i detajuar është kaq i rrallë.
Është gjithmonë shumë më e lehtë të dukesh pozitiv duke folur me fjalë abstrakte. Kështu përfundojmë me një presidencë irlandeze të Këshillit të BE-së që ka “veprimin” dhe “realizimin” si përparësi, në të gjitha “temat” e konkurrueshmërisë, vlerave dhe sigurisë. Dhe kështu përfundojmë me të gjithë projektin evropian, në këtë mandat të Komisionit Evropian dhe parlamentar, të përcaktuar nga fjalët kryesore të sovranitetit dhe konkurrueshmërisë, siç përcaktohet në raportin Draghi, një dokument me ndikim të jashtëzakonshëm, ndoshta sepse paraqiti një lloj vizioni.
Por sovraniteti dhe konkurrueshmëria e Draghi-t janë ide mbrojtëse. Ato kanë të bëjnë me reduktimin e varësisë nga energjia nga Rusia dhe teknologjia nga Shtetet e Bashkuara . Ato i orientojnë përpjekjet tona drejt zëvendësimit të gjërave që ne i mendojmë se janë të këqija me versione të tjera të këtyre gjërave, dhe jo realisht të parashikojnë se çfarë do të ishte më mirë. Si ide, ato nuk janë realisht të afta të imagjinojnë një vizion proaktiv për atë se kush mund të jemi dhe si mund të jetojmë.
Ky lloj i politikës mbrojtëse përcaktohet nga ajo kundër së cilës është, dhe ne mund të shohim jehona të saj në fitoret e fundit zgjedhore të cilat po ringjallin optimizmin në pjesë të botës. Nga Sao Paulo në San Antonio e deri në Novi Sad, na kujtohet se mposhtja e autoritarizmit, nepotizmit dhe abuzimit me pushtetin është e mundur nëse shkojmë në qendrat e votimit dhe bëjmë që zëri ynë të dëgjohet. Por, të paktën për momentin, këto janë fitore të ndërtuara mbi argumente kundër diçkaje dhe jo pro saj.
Ashtu siç është më e lehtë të përdorim gjuhë abstrakte kur përshkruajmë qëllimet tona, është shumë më e thjeshtë të ndërtojmë një koalicion kundër një armiku sesa të mobilizojmë njerëzit drejt një vizioni për të ardhmen. Kjo është ajo që e bëri skenarin dyfaqësh të FRA-së kaq mbresëlënës për t’u lexuar. Ne bombardohemi me rrëfime për distopitë që duam të shmangim, nga prishja e klimës deri te apokalipsi i inteligjencës artificiale . Por duket se i kushtojmë shumë pak vëmendje llojit të shoqërisë që duam të ndërtojmë në të vërtetë. Dhe nuk mund të ndërtojmë diçka për të cilën nuk kemi ndarë kohë ta shkruajmë. [Përktheu: Dan GASHI]
Shënim: Liz Carolan është një shkrimtare e pavarur e specializuar në teknologji dhe demokraci.
