Aleanca duhet të veprojë me urgjencë nëse dëshiron të ndalojë Kinën dhe Rusinë të marrin epërsinë në Arktik.
Nga Eitvydas Bajarūnas
Publikuar më 9 nëntor 2026
Ky artikull është pjesë e një serie CEPA-je mbi peizazhin e ri strategjik në Arktik.
“Veriu i Largët, tension i ulët” po bëhet një slogan ngushëllues dhe jo një strategji e besueshme. Lufta e Rusisë kundër Ukrainës, zgjerimi i NATO-s në veri dhe bashkëpunimi në rritje Rusi-Kinë kanë gërryer jashtëzakonshmërinë e Arktikut .
Një luftë konvencionale Rusi-NATO nuk është e pashmangshme, por Moska ka të ngjarë të vazhdojë të përdorë sabotim, sulme kibernetike, ndërhyrje elektronike dhe provokime për të sfiduar sovranitetin dhe për të vënë në provë vendosmërinë e aleatëve. Sfida e aleancës është të mbrojë Veriun e Epërm kundër agresionit që mbahet qëllimisht nën pragun e luftës.
Strategjia e Moskës për Arktikun përqendrohet në mbrojtjen e armëve të saj bërthamore, kontrollin e Rrugës Detare Veriore dhe kufizimin e aksesit të NATO-s në territorin e ndjeshëm rus. Gadishulli Kola, i cili kufizohet me Norvegjinë dhe Finlandën dhe është shtëpia e Flotës Veriore kryesore dhe aseteve bërthamore me bazë në det, është thelbësor për këto objektiva.
Lufta në Ukrainë ka dobësuar disa nga aftësitë konvencionale të Rusisë, ndërsa anëtarësimi i Finlandës dhe Suedisë në NATO ka rritur ndjenjën e ekspozimit të Moskës , një kombinim që mund të inkurajojë një mbështetje më të madhe në operacione asimetrike.
Moska është gjithashtu e etur të largojë vëmendjen dhe burimet perëndimore nga Ukraina duke gjeneruar presion diku tjetër. Një Rusi konvencionalisht e dobësuar nuk do të thotë domosdoshmërisht një Arktik më të sigurt.
Një arsye është se distancat e mëdha, moti i ashpër dhe infrastruktura e rrallë e bëjnë ndërprerjen e aktivitetit në Arktik nga Moska të vështirë për t’u zbuluar dhe të kushtueshme për t’u riparuar.
Kabllot nënujore janë veçanërisht të cenueshme. Në shtator, anijet e NATO-s parandaluan një operacion të fshehtë rus pranë Svalbardit që përfshinte GUGI-n, drejtorinë e specializuar të Rusisë për në det të thellë, dhe infrastrukturën kritike të kabllove. Nuk u raportuan dëme pasi anijet e përfshira u përballën me anijet e NATO-s, por incidenti ilustroi potencialin për përçarje strategjike.
Kërcënimi shtrihet edhe në tokë: zjarrvëniet dhe sabotimet kundër porteve, depove të karburantit, infrastrukturës së energjisë dhe qendrave të logjistikës mund të prishin shërbimet civile dhe përforcimet e NATO-s, ndërsa përdorimi i aktorëve të ndërmjetëm do ta ndërlikonte më tej atribuimin.
Bllokimi i GPS-it, falsifikimi dhe sulmet kibernetike ofrojnë ndikim të ngjashëm. Rusia gjithashtu mund të përshtatë taktikat e përdorura në krahun lindor të NATO-s, duke përfshirë ndërhyrjet me dronë në hapësirën ajrore aleate, për të testuar mbikëqyrjen, kohën e reagimit dhe vendosmërinë politike në Arktik.
Kërkesat Bazë të Rezistencës të NATO-s për vitin 2026 i njohin këto dobësi të ndërlidhura, dhe sulmet e koordinuara elektronike, kibernetike dhe fizike mund të rrisin pasojat e tyre.
Anijet kërkimore, anijet e peshkimit dhe platformat tregtare mund të ofrojnë gjithashtu mbulim për përgatitjet e mbikëqyrjes ose sabotimit, dhe sjellja e dyshimtë rreth infrastrukturës kritike kërkon shqyrtim të hollësishëm. Analistët kanë paralajmëruar se shtetet armiqësore përdorin operacionet tregtare dhe shkencore si mbulim për aktivitetet kërcënuese në Arktik.
Svalbardi në veçanti kombinon dobësitë fizike me presionin politik, dhe Kremlini po përdor narrativat historike, operacionet informative, presionin detar dhe paqartësinë ligjore për të sfiduar autoritetin norvegjez.
Diku tjetër, Moska mund të shfrytëzojë mosmarrëveshjet mbi burimet, mbrojtjen e mjedisit dhe të drejtat e indigjenëve. Ndërsa këto shqetësime janë legjitime, kërcënimi qëndron në manipulimin dhe përdorimin e tyre mashtrues për të përçarë aleatët.
Groenlanda paraqet një sfidë të lidhur me këtë. Gjeografia, infrastruktura e paralajmërimit të raketave dhe mineralet e bëjnë atë strategjikisht të vlefshme, dhe marrëveshja e re SHBA-Danimarkë-Groenlandë kombinon një prani të zgjeruar ushtarake amerikane me njohjen e sovranitetit danez dhe vetëvendosjes së Groenlandës.
Kina shton një dimension tjetër. Bashkëpunimi ushtarak dhe detar në rritje sino-rus në Arktik është i dokumentuar mirë, megjithëse interesat e tyre ndryshojnë. Ndërsa Moska i jep përparësi kontrollit, Pekini dëshiron akses. NATO duhet ta marrë seriozisht bashkëpunimin e tyre.
Tërheqja e akullit detar ka rritur aksesin, por edhe ekspozimin, dhe më shumë trafik dhe infrastrukturë sjell rreziqe më të mëdha aksidentesh dhe konfrontimesh. Ndryshe nga shumë teatro të tjerë luftimesh, incidentet hibride në Arktik mund të ndodhin pranë forcave strategjike bërthamore, për të cilat një strukturë kabllore ose satelitore e ndërprerë mund të keqinterpretohet si përgatitje për një sulm më të gjerë.
Për shtetet baltike, ky nuk është një problem i largët. Rrugët e përforcimit të Atlantikut të Veriut, forcat veriore të Rusisë dhe teatri baltik formojnë një peizazh strategjik të lidhur. Mbrojtja e rajonit baltik dhe sigurimi i Veriut të Epërm janë gjithnjë e më shumë e njëjta detyrë.
Një qëndrim më i fortë ushtarak është i nevojshëm, por trupat vetëm nuk mund t’i kundërvihen sabotimit ose ndërhyrjes elektronike. NATO duhet të zbulojë aktivitetin armiqësor, t’i rezistojë ndërprerjeve dhe të imponojë pasoja.
Për këtë detyrë, sistemet pa ekuipazh të afta për në Arktik mund të zgjerojnë mbikëqyrjen dhe të përmirësojnë paralajmërimin e hershëm.
Mbrojtja e infrastrukturës, rrjetet rezervë dhe riparimi i shpejtë kërkojnë gjithashtu bashkëpunim me operatorë privatë dhe ushtrime aleate që testojnë ndërprerje të njëkohshme fizike dhe kibernetike.
Kërkesa vendimtare është politike dhe do të duhet të arrihet përmes shkëmbimit më të shpejtë të inteligjencës, vlerësimeve të përbashkëta dhe opsioneve të reagimit të paracaktuara. Instrumentet diplomatike, ekonomike, të zbatimit të ligjit, kibernetike dhe ushtarake duhet t’u japin aleatëve zgjedhje përtej qëndrueshmërisë pasive ose përshkallëzimit.
Pasiguria nuk mund të bëhet një justifikim i përhershëm për mosveprim.
Pajisjet dhe logjistika duhet t’i përshtaten kushteve të Arktikut, dhe komunikimet në rast krize duhet të ndihmojnë në menaxhimin e rreziqeve pranë aseteve bërthamore. Së bashku, këto masa duhet t’i mohojnë Moskës pritshmërinë se agresioni hibrid është i lirë dhe i sigurt.
Përvoja e vendeve baltike, të Evropës Qendrore dhe Lindore e bën të qartë se njohja e agresionit hibrid nuk është e njëjta gjë me pengimin e tij. Testi përcaktues i NATO-s në Arktik do të jetë përgjigjja e saj ndaj një incidenti shumë serioz për t’u injoruar, por që mbahet qëllimisht nën pragun e luftës.
Nëse ky prag bëhet një mburojë kundër pasojave, Moska do të vazhdojë ta shfrytëzojë atë.
Atëherë, çfarë duhet të bëjë NATO më pas?
Tri fusha meritojnë një vështrim më të afërt pa vonesë: shërbimet satelitore dhe stacionet tokësore; qasja në infrastrukturën kritike; dhe portet, fushat ajrore dhe impiantet e karburantit mbi të cilat mbështetet përforcimi verior. Të gjitha këto mund të krijojnë mundësi për ndërprerje të koordinuara gjatë një krize.
NATO duhet të shqyrtojë se ku mund t’i ekspozojnë këto dobësi hetimet ruse ose qasja komerciale dhe shkencore kineze dhe nëse aleatët mund të mbështesin operacionet nëse disa nyje jetësore dështojnë menjëherë.
Eitvydas Bajarūnas, një ish-ambasador i Lituanisë në Suedi, Rusi dhe Mbretërinë e Bashkuar, është anëtar i Komitetit Ekonomik dhe Social Evropian (EESC) në Bruksel dhe një Bashkëpunëtor i Lartë Jo-Rezident në Qendrën për Analizën e Politikave Evropiane (CEPA). [Përktheu: Dan GASHI]
Shënim: Ky artikull u financua nga Ministria Suedeze e Punëve të Jashtme. CEPA ruan pavarësi të rreptë intelektuale mbi të gjitha botimet dhe projektet. Opinionet, argumentet, pikëpamjet dhe përfundimet e shprehura në këtë punim nuk përfaqësojnë ato të Ministrisë së Punëve të Jashtme.
Europe’s Edge është revista online e CEPA-s që mbulon tema kritike mbi politikën e jashtme në të gjithë Evropën dhe Amerikën e Veriut. Të gjitha mendimet e shprehura në Europe’s Edge janë vetëm ato të autorit dhe mund të mos përfaqësojnë ato të institucioneve që përfaqësojnë ose të Qendrës për Analizën e Politikave Evropiane. CEPA mban një politikë të rreptë pavarësie intelektuale në të gjitha projektet dhe botimet e saj.
