Nga Gonul Tol [The New York Times/7 qershor 2026]
Rreth një dekadë më parë, lufta në Siri ndihmoi në krijimin e një partneriteti të papritur në Lindjen e Mesme midis Turqisë dhe Rusisë. Tani ai po shpërbëhet. Në vend të kësaj, Turqia po ndihmon Ukrainën të krijojë një pikëmbështetje në një pjesë të botës ku Presidenti Vladimir Putin i Rusisë më parë gëzonte ndikim të konsiderueshëm.
Partneriteti midis zotit Putin dhe Presidentit Rexhep Tajip Erdogan të Turqisë ka qenë gjithmonë i paqartë dhe, për një kohë, dukej se lufta në Siri mund t’i tërhiqte ata në një konfrontim të drejtpërdrejtë. Ankaraja mbështeste rebelët që përpiqeshin të rrëzonin Bashar al-Assadin, diktatorin brutal të Sirisë, ndërsa Moska ndërhynte për ta mbështetur atë. Megjithatë, në fund të fundit, të dy fuqitë ia dolën mbanë me njëra-tjetrën.
Kur Turqia nisi një ndërhyrje në Sirinë veriore në vitin 2016, për shembull, ajo ishte në gjendje ta bënte këtë vetëm sepse Rusia, e cila kontrollonte hapësirën ajrore siriane në atë kohë, e lejoi. Turqia, nga ana tjetër, vendosi kufizime në ndihmën e saj për rebelët. Marrëveshje të tilla pasqyruan një mirëkuptim më të gjerë midis të dyjave: Secila toleroi dhe përforcoi praninë e tjetrës në vend, në dobi të të dyjave.
Për zotin Putin, përfitimi ishte pranimi i heshtur i Turqisë ndaj Rusisë që pohonte fuqinë e saj në Siri dhe gjetkë në Lindjen e Mesme, si dhe çarjet që bashkëpunimi i tyre krijoi në aleancat perëndimore. Zoti Erdogan përfitoi nga një aleat rajonal në një kohë kur marrëdhëniet e tij med NATO-n ishin të tendosura.
In vitet e para, zoti Erdogan ishte partneri më i vogël i të dyve, por lufta në Ukrainë e ka ndryshuar ekuilibrin. I izoluar nga Perëndimi, zoti Putin mbështetej gjithnjë e më shumë te presidenti turk, i cili refuzoi t’u bashkohej sanksioneve perëndimore. Turqia u bë një qendër për tregtinë, investimet dhe rrjedhat e energjisë ruse, dhe Ankaraja e gjeti veten me një ndikim më të madh.
Pika e vërtetë e kthesës në partneritet erdhi kur z. al-Assad u rrëzua në fund të vitit 2024 dhe Rusia, e bllokuar në Ukrainë, nuk i erdhi në ndihmë. Në vend të kësaj, Moska veproi shpejt për të ndërtuar lidhje me udhëheqësin e përkohshëm të Sirisë, Ahmed al-Sharaa, dhe vazhdon të furnizojë vendin me naftë. Rusia u la në pozicionin e negociatave me një qeveri të përbërë nga njerëz që i kishte bombarduar pa pushim për vite me radhë. Dhe Turqia, e cila i kishte mbështetur rebelët, doli sërish në një pozitë dominuese.
Për Turqinë, ky është një moment i madh — një mundësi për të ripozicionuar veten si një aleat i rëndësishëm i NATO-s, për të ribalancuar marrëdhënien e saj me Rusinë dhe për të ndihmuar Ukrainën të kultivojë marrëdhënie të reja në Lindjen e Mesme.
Në prill, Presidenti Volodymyr Zelensky i Ukrainës, duke udhëtuar me një avion shtetëror turk, bëri vizitën e tij të parë në Siri për bisedime me z. al-Sharaa dhe ministrin e jashtëm turk, ku diskutuan bashkëpunimin ushtarak dhe energjetik. Turqia është e përfshirë në rindërtimin e Ushtrisë Siriane në një forcë moderne që mund të shkojë përtej dekadave të ndikimit të stilit sovjetik. Për Ukrainën, kjo është një mundësi për të kontribuar me ekspertizën e saj në prodhimin ushtarak dhe luftën me dronë, të formësuar nga vitet e luftës me Rusinë, ndërsa kultivon një marrëdhënie me një vend që dikur ishte në orbitën e Moskës.
Ukraina tashmë ka përfituar nga lufta e Iranit duke kultivuar lidhje më të ngushta ushtarake me shtetet e Gjirit. Kur Irani sulmoi vendet fqinje me kamikaze Shahed-136, të njëjtët dronë që Rusia ka përdorur në Ukrainë, zoti Zelensky shpejt kërkoi të shfrytëzonte përvojën e Ukrainës, duke dërguar ekipe të mbrojtjes ajrore në Katar, Arabinë Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.
Turqia, e cila ka lidhje të forta ushtarake me Gjirin, e sheh rolin në rritje të Ukrainës si një plotësues të marrëdhënieve të Ankarasë që do t’i lejojë asaj të zgjerojë atë që ofron. Për Rusinë, e cila ka kaluar vite duke zhvilluar lidhje më të ngushta ekonomike dhe të sigurisë me monarkitë e Gjirit, ky ndryshim është një tjetër pengesë.
Ukraina ka nevojë urgjente për aleatë dhe burime të ardhurash, dhe hyrja e saj në Lindjen e Mesme do të vendosë rolin e saj si ofruese sigurie. Fakti që zoti Erdogan po ndihmon në hapjen e dyerve për Ukrainën nënvizon qartë aftësinë në rënie të zotit Putin për të projektuar pushtet global dhe sa shumë ka ndryshuar në marrëdhënie.
Është e qartë se Ankaraja nuk po balancon më midis Moskës dhe NATO-s dhe po e anon situatën kundër zotit Putin. Rënia e Rusisë i ka dhënë Turqisë, pas një dekade respekti ndaj Moskës, lirinë për të ndjekur interesat e saj. Ukraina është përfituesja. [Përktheu: Dan GASHI]
Shënim: Gonul Tol është një bashkëpunëtore e lartë në Institutin e Lindjes së Mesme dhe autore e librit “Lufta e Erdoganit: Lufta e një njeriu të fortë në vend dhe në Siri”.
