Një vlerësim konfidencial, që qarkullon ndërsa Presidenti Donald Trump fillon udhëtimin e tij të shumëpritur në Pekin, tregon ndryshime në disa fusha kyçe të konkurrencës.
Nga John Hudson / 14 maj 2026 [THE WASHINGTON POST]
Një analizë konfidenciale e inteligjencës amerikane detajon se si Kina po e shfrytëzon luftën në Iran për të maksimizuar avantazhin e saj ndaj Shteteve të Bashkuara në fusha ushtarake, ekonomike, diplomatike dhe të tjera, thanë dy zyrtarë amerikanë që e kanë lexuar raportin.
Vlerësimi, thanë zyrtarët, u përgatit këtë javë për kryetarin e Shtabit të Përbashkët të Ushtrisë, gjeneralin Dan Caine, dhe ka ngritur alarm brenda Pentagonit në lidhje me kostot gjeopolitike të ngërçit të Uashingtonit me Teheranin, ndërsa Presidenti Donald Trump hyn në bisedime me rrezik të lartë me Presidentin kinez Xi Jinping në Pekin.
I prodhuar nga drejtoria e inteligjencës së Shtabit të Përbashkët, raporti përdor atë që njihet si një kornizë “DIME” për të vlerësuar përgjigjen e Kinës ndaj konfliktit të Iranit nëpërmjet katër instrumenteve të pushtetit shtetëror: diplomatik, informativ, ushtarak dhe ekonomik.
Zyrtarët folën rreth gjetjes, e cila nuk është raportuar më parë, me kusht anonimiteti për të diskutuar çështje të inteligjencës amerikane.
Që kur SHBA-të dhe Izraeli filluan luftën me Iranin më 28 shkurt, Kina u ka shitur armë aleatëve të SHBA-së në Gjirin Persik, ndërsa ata përpiqen të mbrojnë bazat e tyre ushtarake dhe infrastrukturën e naftës nga sulmet iraniane me raketa dhe dronë, thuhet në raport.
Pekini ka ndihmuar gjithashtu vendet anembanë botës që përpiqen të përmbushin nevojat e tyre për energji, pasi sulmet SHBA-Izrael e shtynë Iranin të mbyllë Ngushticën e Hormuzit, një korridor për transportin e një të pestës së naftës dhe gazit në botë.
Lufta i ka shterruar gjithashtu SHBA-së rezerva masive municionesh që do të ishin kritike në një përballje të mundshme me Kinën për fatin e Tajvanit, vëren raporti. Konflikti i Iranit, i cili ka rezultuar në dëmtimin ose shkatërrimin e pajisjeve dhe objekteve ushtarake amerikane në të gjithë Lindjen e Mesme, i ka lejuar Pekinit të vëzhgojë se si SHBA-të luftojnë luftërat dhe të mësojë se si të planifikojë operacionet e veta të ardhshme.
Raporti vëren se Pekini ka përfshirë kritikat popullore të luftës në mesazhet e tij publike, duke e etiketuar konfliktin si “të paligjshëm”. Kina është përpjekur prej kohësh të minojë imazhin e SHBA-së si një kujdestare e përgjegjshme e rendit ndërkombëtar të bazuar në rregulla dhe e sheh konfliktin e Iranit si emblematik të qasjes së shkujdesur të Uashingtonit ndaj armiqësive ushtarake.
Kur u pyet për këtë gjetje, zëdhënësi kryesor i Pentagonit, Sean Parnell, tha: “Pohimet që pretendojnë se ekuilibri global i fuqisë është zhvendosur drejt çdo kombi tjetër përveç Shteteve të Bashkuara të Amerikës janë thelbësisht të gabuara.”
Zëdhënësja e Shtëpisë së Bardhë, Olivia Wales, tha se SHBA-të “shkatërruan aftësitë ushtarake të regjimit iranian në vetëm 38 ditë dhe tani po mbytin atë që ka mbetur nga ekonomia e tyre me një nga bllokadat detare më të suksesshme në histori”.
“Ushtria e Shteteve të Bashkuara është forca më e madhe luftarake në botë me një fuqi të pakrahasueshme që e shfaq e gjithë bota”, shtoi ajo.
Në një deklaratë, zëdhënësi i Ambasadës Kineze, Liu Pengyu, tha se Pekini është i përkushtuar për të “promovuar paqen dhe për të punuar për të çtensionuar situatën”. “Prioriteti urgjent tani është të parandalohet me çdo kusht një rikthim i luftimeve, në vend që të shfrytëzohet situata për të hedhur baltë mbi vendet e tjera”, tha ai.
Ekspertët thanë se ky zbulim ofron njohuri të reja mbi reagimin e Kinës ndaj luftës, siç është sigurimi i armëve për aleatët e SHBA-së, ndërkohë që përforcon konsensusin në rritje se konflikti po e anon ekuilibrin e pushtetit në favor të Pekinit.
“Në përgjithësi, lufta në Iran po e përmirëson masivisht pozicionin gjeopolitik të Kinës”, tha Jacob Stokes, një bashkëpunëtor i lartë në Qendrën për një Siguri të Re Amerikane.
Koha e raportit është veçanërisht e ndjeshme, pasi Trump fillon takime disaditore në Pekin që synojnë ribalancimin e marrëdhënieve midis dy ekonomive më të mëdha në botë.
Samiti, i cili u shty në mars për shkak të luftës në Iran, vjen ndërsa të dërguarit e Trump po përpiqen të gjejnë një rezolutë që do të rihapë ngushticën dhe do të zgjidhë shqetësimet e SHBA-së në lidhje me programin bërthamor të Iranit.
Pozicioni i Trump, brenda dhe në mbarë botën, është dobësuar për shkak të pakënaqësisë së publikut me konfliktin dhe dëmit të konsiderueshëm që ai i ka shkaktuar ekonomisë globale.
Trump e ka hedhur poshtë idenë se është nën presion ose se ka nevojë për ndihmën e Pekinit për t’i dhënë fund luftës. “Nuk mendoj se kemi nevojë për ndonjë ndihmë me Iranin. Do ta fitojmë në një mënyrë ose në një tjetër, në mënyrë paqësore ose ndryshe”, u tha ai gazetarëve përpara se të nisej për në Pekin.
Trump ka thënë se mbyllja e ngushticës është një problem i madh për Kinën, duke pasur parasysh varësinë e saj nga nafta e Gjirit, por raporti i inteligjencës vëren se Kina i ka përballuar mungesat për shkak të zhvillimit të energjisë së rinovueshme dhe rezervave të saj të mëdha të naftës.
“Kina është vendi i dytë më i izoluar në botë pas krizës energjitike, pas Shteteve të Bashkuara”, tha Ryan Hass, një ekspert i Kinës në Institutin Brookings.
Kjo po i lejon Pekinit të fitojë miq jashtë vendit, tha Hass.
“Kina po e paraqet veten si një ofrues zgjidhjesh në ofrimin e aksesit në karburantin e avionëve dhe produkte të tjera që janë në mungesë, si një urë lidhëse për një periudhë afatshkurtër”, tha ai.
Që nga fillimi i luftës, Pekini i është drejtuar Tajlandës, Australisë, Filipineve dhe vendeve të tjera për t’i ndihmuar në menaxhimin e nevojave të tyre për energji dhe po ofron qasje në teknologjinë e energjisë së gjelbër të prodhuar në Kinë si një zgjidhje afatgjatë.
“Ky nuk është altruizëm”, tha Hass. “Është Pekini që po shfrytëzon një mundësi për të krijuar përçarje midis Amerikës dhe partnerëve të saj tradicionalë.”
Gjatë krizave të kaluara energjetike, Uashingtoni ka dërguar zyrtarë në të gjithë botën dhe ka thirrur takime emergjente për të adresuar mungesën. Por administrata Trump nuk ka treguar interes për një përpjekje të tillë.
“Kjo ka krijuar një hapësirë që Pekini po punon për ta mbushur”, tha Hass.
Mungesa e municioneve është një tjetër dinamikë e madhe e luftës. SHBA-të kanë shpenzuar një numër të madh raketash, bombash dhe interceptorësh, shumë prej të cilave janë të shtrenjta dhe kërkojnë kohë të gjatë për t’u prodhuar, për të mbrojtur Izraelin dhe aleatët e Gjirit nga kundërsulmet iraniane dhe për të shkatërruar arsenalin e Teheranit.
Siç kanë raportuar më parë The Washington Post dhe media të tjera, ka pasur një ndikim veçanërisht të dukshëm në furnizimet e kufizuara të armëve të mbrojtjes ajrore Patriot dhe interceptorëve Terminal High Altitude Area Defense (THAAD), si dhe raketave lundruese Tomahawk.
Situata i ka lënë Tajvanin, Japoninë, Korenë e Jugut dhe aleatë të tjerë të shqetësuar për gatishmërinë ushtarake të SHBA-së dhe aftësinë e Uashingtonit për të ndërhyrë në rast të një sulmi kinez.
“Kjo ngre pyetje në lidhje me aftësinë e bazës industriale të mbrojtjes amerikane për të rimbushur me shpejtësi municionet dhe shton shqetësimet ekzistuese në lidhje me dërgesat e ngadalta”, tha Stokes.
Gjithashtu, kjo u jep zërave miqësorë ndaj Pekinit në Tajvan një arsye për të “ngadalësuar ose bllokuar fondet për ndërtimin e forcave ushtarake të Tajvanit”, tha Stokes. Mbështetësit e Tajvanit e shohin ndërtimin e forcave si kritik për pengimin e Pekinit.
Parnell kundërshtoi duke thënë se Pentagoni “mirëmban një arsenal të thellë dhe elastik dhe kapacitetin industrial të nevojshëm për të mbrojtur kombin tonë, për të mbrojtur interesat tona dhe për të penguar çdo kundërshtar”.
Lufta i ka lejuar gjithashtu Pekinit të pretendojë përparësi morale kundër Uashingtonit dhe të shpërqendrojë vëmendjen nga shkeljet e veta të konsiderueshme të të drejtave të njeriut dhe sjellja e saj shtrënguese në Azi.
“Kina ka një mundësi për të portretizuar Shtetet e Bashkuara si një fuqi agresive dhe unilaterale në rënie, sepse Uashingtoni nuk mund ta ndalojë veten nga përfshirja në luftëra të përgjakshme dhe të kushtueshme në Lindjen e Mesme”, tha Stokes.
Shënim: John Hudson është reporter në The Washington Post që mbulon çështjet e Departamentit të Shtetit dhe sigurisë kombëtare. Ai ishte pjesë e ekipit që ishte finalist për Çmimin Pulitzer për Shërbim Publik për mbulimin e vrasjes së gazetarit Jamal Khashoggi. Ai ka raportuar nga dhjetëra vende, përfshirë Ukrainën, Kinën, Afganistanin, Indinë dhe Bjellorusinë. [Përktheu: Dan GASHI]
