Nga Dr.Daniel Serwer [Peacefare.net]
3 qershor 2026
Raporti i Departamentit të Shtetit drejtuar Kongresit mbi “Politikën e Shteteve të Bashkuara për të Promovuar Stabilitetin dhe Prosperitetin Rajonal në Ballkanin Perëndimor” meriton analizë dhe koment. Ashtu si shumica e deklaratave zyrtare, është po aq i rëndësishëm për atë që nuk thotë sa edhe për atë që thotë. Dhe është i rëndësishëm për atë se kush, si e thotë dhe për atë që e thotë.
Për ata që nuk e dinë, “Ballkani Perëndimor” i referohet Shqipërisë, Bosnjës dhe Hercegovinës, Kroacisë, Kosovës, Malit të Zi, Maqedonisë së Veriut dhe Serbisë. Shqipëria, Kroacia, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut janë tashmë anëtare të NATO-s. Bosnja, Kosova dhe Serbia nuk janë. Kroacia është anëtare e BE-së. Të tjerat aspirojnë të gjitha anëtarësimin në BE.
Departamenti i Shtetit është i qartë në lidhje me qëllimet e politikës në Ballkanin Perëndimor. Ai dëshiron 1) stabilitet dhe 2) përfitime ekonomike për SHBA-në.
Stabiliteti
Administratat e mëparshme do të kishin folur për “sigurinë” në vend të “stabilitetit”. E para nënkupton një qasje më normative. “Siguria” përjashton pranimin e përfaqësuesve rusë si Milorad Dodik dhe Aleksandar Vuçiç. Ata kërcënojnë sigurinë më shumë sesa e sigurojnë atë. “Stabiliteti” e konsideron të dytën, nëse jo edhe të parën, si një tipar të domosdoshëm të peizazhit dhe kërkon të mos e lëkund situatën. Por edhe nëse Administrata arriti ta largonte Dodikun nga detyra, tani e ka mirëpritur atë në Shtëpinë e Bardhë. Kjo nuk është diçka që asnjë Administratë e mëparshme do ta kishte bërë në ndjekje të sigurisë.
Deklarata përsërit angazhimin e SHBA-së ndaj sovranitetit dhe integritetit territorial të Bosnjës dhe Hercegovinës, gjë që është mirë. Por nuk bën asgjë të tillë për Kosovën, të cilën e trajton si produkt të një mosmarrëveshjeje të vazhdueshme me Serbinë. Kjo nuk është mirë, por është e fryrë pak me një angazhim ndaj Forcës së Sigurisë së Kosovës. Kosova për SHBA-në duhet të jetë po aq një shtet sovran sa çdo shtet tjetër në Ballkanin Perëndimor. Dhe në emër të sigurisë, SHBA-të duhet të mbështesin përpjekjet e saj për t’u bashkuar me NATO-n sa më shpejt të jetë e mundur.
Angazhimi
Deklarata gjithashtu pretendon një lloj të ri angazhimi, duke thënë se epoka e “ndërtimit të kombit” ka kaluar. Kjo është vetëm një gënjeshtër. Përveç Kosovës, ndërtimi i shtet-kombit i mbështetur nga amerikanët në Ballkanin Perëndimor përfundoi pak a shumë dy dekada më parë, kur SHBA-të ia kaluan udhëheqjen Bashkimit Evropian. Me Kosovën, kjo mund të thuhet se përfundoi me shpërbërjen e Zyrës Civile Ndërkombëtare në vitin 2012.
Nuk ka asgjë të re në lidhje me llojin e ri të angazhimit, i cili quhet “fuqizimi i aktorëve lokalë”. Edhe në bisedimet e paqes në Dejton në vitin 1995, SHBA-të i imponuan Bosnjës dhe Hercegovinës një kushtetutë që aktorët lokalë thanë se mund ta pranonin. Ky është problemi, jo zgjidhja. Pyetja kryesore është se cilët aktorë lokalë. Administrata Trump po zgjedh të favorizojë nacionalistët etnikë në Bosnjë. Kjo është një formulë për paqëndrueshmëri.
Mundësitë ekonomike për SHBA-në
Fokusi kryesor i deklaratës janë mundësitë ekonomike. Ky është një qëllim i përhershëm i diplomacisë amerikane, e cila prej kohësh ka kërkuar akses në treg për SHBA-në. Këtu theksi është në infrastrukturë, duke përfshirë forcimin e “mekanizmave të shqyrtimit të investimeve që mbrojnë infrastrukturën kritike nga blerjet grabitqare të huaja”. Mendoj se kjo është një referencë për kinezët, por nëse është kështu, Vuçiç meriton më shumë shqyrtim, pasi Serbia është përfituesi më i madh i investimeve kineze në Ballkan. Transporti dhe energjia marrin vëmendje të veçantë, duke përfshirë rrugët, gazin natyror amerikan (për të eliminuar furnizimet ruse), teknologjinë bërthamore dhe qymyrin. Disa nga teknologjitë e cituara nuk ekzistojnë ende ose nuk janë ekonomike, por s’ka rëndësi.
Pastaj deklarata kthehet te ndërtimi i shtet-kombit, pa e quajtur kështu. Ajo dëshiron reforma në ligjin tregtar dhe bashkëpunimin e zbatimit të ligjit “për të promovuar qeverisjen e mirë dhe për të çmontuar organizatat kriminale transnacionale”. Kjo ka për qëllim të kufizojë depërtimin rus dhe kinez jo vetëm me anë të ekonomive në rritje, por edhe të “institucioneve transparente”. Nëse kjo nuk është ndërtim kombi, nuk e di se çfarë është.
Çfarë nuk thotë Deklarata?
Deklarata nuk thotë asgjë për demokracinë apo Bashkimin Evropian. Asnjëra nuk është e habitshme. Dhe të dyja janë të lidhura.
Politika e jashtme amerikane është shpesh një pasqyrim i rrethanave të brendshme. Administrata Trump nuk e mbështet demokracinë në vend, kështu që nuk i vjen natyrshëm ta bëjë këtë as jashtë vendit. Kjo është në kontrast të thellë me kërkesën e Kongresit për raportin në Aktin e saj për Demokraci dhe Prosperitet në Ballkanin Perëndimor, i cili përmendi prapambetjen demokratike si një shqetësim të madh. Sigurisht që është një problem serioz në Serbi dhe Bosnjë. Shpresoj që dikush në Kongres do të vërë re se raporti nuk tregon ndonjë mbështetje për demokracinë.
Kërkesa e Kongresit gjithashtu përmend Bashkimin Evropian si një forcë pozitive në Ballkanin Perëndimor. Raporti i Administratës nuk e bën. Kjo për shkak se Presidenti Trump nuk e pëlqen Bashkimin Evropian, të cilin ai e konsideron si një konkurrent të lirë dhe jo si një partner legjitim si në tregti ashtu edhe në investime. Çështjet më të rëndësishme në Mal të Zi dhe Shqipëri sot janë të gjitha të lidhura me ambiciet e tyre në BE. Maqedonia e Veriut, megjithëse ka ngelur prapa, megjithatë ajo nuk është shumë prapa. Ironikisht, mënyra më e mirë për të reformuar ligjin tregtar dhe zbatimin e ligjit në Ballkanin Perëndimor nuk është që SHBA-të të ofrojnë ndihmë, por të mbështeten në procesin e pranimit në BE, të cilin ky raport nuk e përmend.
Heshtja për demokracinë dhe BE-në është më e mirë sesa qortimi i tyre. Por askush nuk duhet të mashtrohet. Departamenti i Shtetit ka bërë çmos për të sugjeruar vazhdimësinë me politikën e kaluar. Por një Administratë që favorizon stabilitetin mbi sigurinë, nuk përmend demokracinë dhe BE-në dhe mirëpret Milorad Dodikun në Shtëpinë e Bardhë është një ndarje e fortë nga e kaluara.
