Mitrovica nuk është vetëm histori e një qyteti të ndarë. Është prova më e madhe se sa i brishtë është shteti kur nuk e ushtron veten; sa i fortë bëhet kur e merr përgjegjësinë; dhe sa i rrezikshëm bëhet krimi kur tolerohet nga të gjithë. Mitrovica na tregoi se plagët nuk shërohen me heshtje; shërohen me vullnet dhe me të vërtetën e shqiptuar pa frikë. Mitrovica nuk është më kufiri i frikës — është kufiri i kurajos së re të Kosovës.
Nga Dijana TOSKA
Mitrovica është shpirti i zbuluar i shtetit të Kosovës. Një territor që për një çerek shekulli bartte mbi vete gjithë mëkatet e politikës ndërkombëtare dhe gjithë dobësitë e politikës vendore. Aty ku përshkohen shpejt datat, vendimet, marrëveshjet e nënshkruara e të pazbatuara, një terren ku gjithçka ndryshonte shumë ngadalë — aq ngadalë, sa çdo vit shtesë i jepte Serbisë edhe më shumë kohë për ta thelluar kontrollin, edhe më shumë hapësirë për të kultivuar frikën dhe edhe më shumë terren për të rekrutuar varësinë e qytetarëve të vet.
Nëse Kosova ka një metaforë të luftës së saj të brendshme për shtet, ajo është Mitrovica. Qyteti që mbeti jashtë çlirimit në 1999, u la pezull nga frika e një përplasjeje ushtarake, u stis nga politika ndërkombëtare si “zonë e ndjeshme”, u ndërtua nga Serbia si laborator i kontrollit kriminal, u harrua nga institucionet e Kosovës, u përdor nga politikanë vendorë si kartë patriotike për fushata zgjedhore, u keqpërdor nga diplomatët e BE-së si eksperiment i dështuar i multietnicitetit, dhe u quajt “tokë neutrale” nga të gjithë — vetëm që të mos quhej me emrin e tij të vërtetë: territor i braktisur.
Në këtë qytet, më shumë se në çdo vend tjetër të Ballkanit, shihet fytyra e botës së pasluftës: një botë që kërkon status quo më shumë se drejtësi; një botë që ka frikë të ngrejë zërin kundër Serbisë; një botë që luan politika të ftohta gjeostrategjike në kurriz të njerëzve të zakonshëm. Për vite të tëra, diplomatët e BE-së flisnin për “normalizimin e jetës në veri”, ndërsa jeta e vërtetë atje nuk kishte asgjë normale: kishte frikë, presion, banditizëm, dhunë, por mbi të gjitha — kishte një sistem të tërë të ngritur për ta mbajtur këtë territor sa më larg shtetit të Kosovës. Një “normalitet” i rremë, i mbështetur mbi heshtjen ndërkombëtare dhe mbi pasivitetin e institucioneve vendore, u quajt përparim. Në fakt ishte iluzion.
Mitrovica na mësoi se pa shtet, pa rend, pa vullnet politik dhe pa kurajo morale, liria mbetet vetëm fjalë. Ky qytet na tregoi se liria e Kosovës ishte e paplotë derisa të hyhej në veriun e saj jo vetëm me polici, por me vetëbesim, me strategji dhe me vijë të qartë politike se askush nuk e negocion territorin. Na tregoi se frika nga Serbia është shumë më e vogël sesa frika që e ushqeu vetë Kosova nga mëdyshja e saj. Dhe se diplomacia europiane nuk është gjithmonë aleati i së drejtës; shpesh është aleati i status quo-së.
Nëse kërkojmë të kuptojmë pse Mitrovica ka qenë plagë për 25 vjet, përgjigjet nuk janë misterioze: sepse Serbia punoi pa pushim, ndërkohë që Kosova priti; sepse bandat krijuan ekonomi të tëra paralele, ndërkohë që shteti nuk ndërhynte; sepse ndërkombëtarët ushtronin presion mbi Prishtinën, ndërsa Beogradit i bënin thirrje “për përmbajtje”; sepse për çdo barrikadë, diplomacia i drejtohej Kosovës “të mos e acarojë situatën”; dhe sepse për çdo sukses të vogël të Kosovës në veri, dikush nga jashtë e quante “veprim të njëanshëm”.
Mitrovica pasqyroi edhe dobësitë tona: paaftësinë për të ndërtuar strategji afatgjatë, ndarjet e brendshme politike, retorikën pa vepra, përdorimin e patriotizmit si dekor e jo si politikë konkrete, mungesën e guximit për të marrë vendime të vështira.
Por Mitrovica na tregoi edhe diçka tjetër: se kur Kosova vendos, rezultatet duken. Kur filloi të ndërhyjë me operacione policore, kur vendosi të mos tërhiqet përballë presioneve diplomatike, kur e quajti krimin krim e jo “situatë të ndjeshme”, kur e shihte veriun jo si problem, por si pjesë të vetën — gjithçka filloi të lëvizë.
Banjska ishte çasti i së vërtetës
Sulmi terrorist i Radojçiçit, i orkestruar nga strukturat e Serbisë, e çoi botën përballë realitetit të pastër: veriu i Kosovës nuk kishte qenë peng i etnisë, por peng i krimit të organizuar të financuar nga Beogradi dhe i toleruar për 20 vjet nga heshtja ndërkombëtare. Pas asaj dite, Serbia nuk mund ta fshihte më dorën. Por as BE-ja nuk mund ta fshihte më dështimin e saj.
Në këtë pikë, Kosova fitoi moralin e shtetit të drejtë: ajo nuk luftoi për interes politik, por për siguri, rend e ligj. Dhe pikërisht sepse bëri gjënë e duhur, u ndëshkua nga BE-ja me masa politike e ekonomike — absurdi i fundit i një epoke të vjetër diplomatike që nuk është në koherencë me kohën e re.
Dhe në kulm të këtij paradoksi, erdhën zgjedhjet e vitit 2025 në Mitrovicë, ku një pjesë e qytetarëve votuan jo për ata që e çliruan territorin, por për ata që në një mënyrë apo tjetër e lanë veriun nën rrobëri. Mitrovica nuk kishte nevojë për balotazh. Ky qytet duhej ta dinte se liria nuk matet me kalkulime, por me mirënjohje. Ata që e sollën çlirimin e veriut meritonin votën e zemrës që në raundin e parë — pa hezitim, pa mëdyshje, pa llogarira politike.
Sepse ka momente kur populli nuk voton për parti, por për drejtësi;
jo për kandidat, por për ata që i kthyen frymën territorit të harruar për një çerek shekulli.
Por historia nuk mbyllet me një rezultat zgjedhor. Historia mbyllet me faktet. Dhe faktet janë këto: veriu i Kosovës është sot më i sigurt se kurrë; bandat janë dëmtuar; Serbia është ekspozuar botërisht si sponsori kryesor i destabilitetit; ndërkombëtarët nuk e kontrollojnë më narrativën si dikur; dhe shteti i Kosovës është i vetmi aktor që ka prodhuar ndryshim real në terren. Për herë të parë që nga viti 1999, Mitrovica është në tërësinë e saj të Kosovës. Për herë të parë në Mitrovicë ka më shumë prishtinas sesa beogradas. Dhe kjo është fitore pa zhurmë, fitore e heshtur — fitore që shumë media në Kosovë nuk deshën apo nuk ditën ta mbrojnë si duhet, duke harruar se gazetaria është mbrojtja e parë e shtetit.
Kjo analizë nuk mbyll vetëm historinë e një territori — mbyll rrëfimin e një ndërtimi shteti. Mitrovica nuk është vetëm histori e një qyteti të ndarë. Është prova më e madhe se sa i brishtë është shteti kur nuk e ushtron veten; sa i fortë bëhet kur e merr përgjegjësinë; dhe sa i rrezikshëm bëhet krimi kur tolerohet nga të gjithë.
Mitrovica na tregoi se plagët nuk shërohen me heshtje; shërohen me vullnet dhe me të vërtetën e shqiptuar pa frikë.
Në fund, Mitrovica nuk është më kufiri i frikës — është kufiri i kurajos së re të Kosovës.
Dhe kjo, më shumë se çdo marrëveshje, çdo presion diplomatik, çdo votë, është ajo që do ta përcaktojë të ardhmen e këtij vendi.
Mitrovicë, u bëfsh dritë për kombin.
28 nëntor 2025
