Nga Masha Kotkin [CSIS]
Publikuar më 18 shtator 2026
Siguria energjetike vazhdon të rrezikohet si pasojë e luftës me Iranin tani në muajin e saj të shtatë, me sulme të reja që shkaktojnë më shumë dëme në infrastrukturë dhe asetet në rajon. Javën e kaluar, sulmet e reja ndaj gazsjellësit Lindje-Perëndim në Arabinë Saudite dhe përparimet e rebelëve Huthi pranë ngushticës Bab al-Mandab sinjalizojnë një përshkallëzim që mund të tendosë më tej tregjet e naftës dhe të sfidojë ekonominë globale.
Javën e kaluar, çmimi i naftës së papërpunuar u rrit në 109 dollarë për fuçi pas sulmeve të tjera në rajon. Irani sulmoi 10 anije cisternë pranë ngushticës; Shtetet e Bashkuara shkatërruan pesë anije cisternë iraniane në shenjë hakmarrjeje; dhe Irani u përgjigj duke synuar asetet ushtarake amerikane në Jordani dhe Kuvajt.
Ndërkohë, Huthitët, një milici e mbështetur nga Irani, filluan të përparonin në bregdetin e Detit të Kuq, duke pretenduar kontrollin mbi Ishullin Perim dhe Ishujt Hanish dhe duke shtrënguar kontrollin e tyre mbi Ngushticën Bab al-Mandab. Rruga ujore siguron një shteg të ngushtë midis Detit të Kuq dhe Gjirit të Adenit që deri më tani i ka lejuar Arabisë Saudite dhe Emirateve të Bashkuara Arabe të vazhdojnë eksportimin e naftës bruto nga deti gjatë konfliktit. Më herët javën e kaluar, Huthitët sulmuan gjithashtu qytetet jugore të Arabisë Saudite, Abha, Jazan, Najran dhe Khamis Mushait. Këto sulme plagosën 73 persona dhe dëmtuan më tej një strukturë rafinimi me 400,000 fuçi në ditë , e cila ishte gjithashtu një objektiv i dy sulmeve të Huthit në korrik dhe gusht .
Për më tepër, imazhet satelitore tregojnë dëme nga një sulm iranian javën e kaluar në stacionet e pompimit pranë Tubacionit Yanbu (Lindje-Perëndim), një aset kyç i përdorur nga Arabia Saudite për të ridrejtuar eksportet e saj të naftës bruto gjatë gjashtë muajve të fundit të konfliktit. Riparimet në stacionet e pompimit të dëmtuara mund të zgjasin deri në gjashtë javë, duke kërcënuar të ndërpresin furnizimin me naftë bruto në tregjet globale. Në kohën e sulmit, inventarët e naftës bruto në Portin Yanbu, në skajin perëndimor të tubacionit, ishin rreth 9 milionë fuçi , ose dy deri në tre ditë furnizimi. Rezervat e naftës bruto saudite të ruajtura në Egjipt mund të furnizojnë gjithashtu klientët për një javë tjetër. Megjithatë, riparimet e gjata në infrastrukturën e dëmtuar të energjisë saudite mund të rezultojnë në një rënie të mëtejshme të prodhimit, nga një nivel tashmë historik i ulët prej 6.2 milionë fuçish në ditë të prodhimit të naftës bruto të raportuar nga vendi në gusht. Lajmi për dëmtimin e stacioneve të shumta të pompimit në tubacionin Yanbu e shtyu çmimin e naftës bruto në 109 dollarë për fuçi .
Eksportet e naftës dhe gazit nga prodhuesit e Gjirit kanë rënë për shkak të dëmeve të përsëritura të lidhura me luftën në infrastrukturë dhe kufizimeve të transportit detar: Arabia Saudite i raportoi Organizatës së Vendeve Eksportuese të Naftës (OPEC) se prodhimi i saj i naftës bruto ra në nivele të papara që nga vitet 1990, dhe Katari arriti të transportonte vetëm 18 ngarkesa me gaz natyror të lëngshëm (LNG) gjatë gjashtë muajve të parë të konfliktit, krahasuar me 509 ngarkesa gjatë së njëjtës periudhë në vitin 2025. Për të furnizuar klientët, Arabia Saudite dhe Katari kanë përdorur përkatësisht transferime të naftës dhe LNG-së nga një anije në tjetrën, të cilat kërkojnë shumë kohë dhe janë të kushtueshme.
Sfidat e furnizimit të naftës dhe gazit në tregje filluan të manifestoheshin në tregjet financiare në rajon dhe më gjerë. Mungesat buxhetore të lidhura me konfliktin në vendet e Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit (GCC) e shtynë gjithashtu Arabinë Saudite të merrte hua nga jashtë , Katarin të ulte shpenzimet operative me 30 përqind dhe Kuvajtin të merrte hua nga fondi i tij sovran i pasurisë . Banka Qendrore Evropiane , Rezerva Federale e SHBA-së dhe Banka e Japonisë i kanë rritur të gjitha normat e interesit me 25 pikë bazë, duke përmendur presionet inflacioniste si rezultat i konfliktit me Iranin. Huamarrja për bizneset dhe konsumatorët do të bëhet, pra, më e shtrenjtë, duke penguar planet e zgjerimit të biznesit dhe blerjet që nxisin rritjen ekonomike.
Presionet ekonomike mbi aktorët rajonalë vazhdojnë të rriten, duke i shtyrë ata të marrin drejtimin në tryezën e negociatave me Iranin: Marrëveshja për Ngushticën e Hormuzit – të cilën Irani dhe vendet e GCC-së planifikuan ta diskutonin të hënën, më 14 shtator, përpara se bisedimet të vonoheshin për shkak të sulmit në tubacionin Yanbu – potencialisht përfaqëson përpjekjen e parë të shteteve anësore për të ndërtuar një marrëveshje sigurie pas SHBA-së për ngushticën. Pavarësisht vonesës në negociata, përshkallëzimi aktual mund ta nxisë rajonin të përqafojë një zgjidhje me Iranin që mund të mos përfshijë përparësitë e sigurisë dhe ekonomisë së SHBA-së.
Konflikti filloi si një sulm parandalues nga Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara ndaj Iranit për ta penguar atë të fitonte aftësi bërthamore, por është shndërruar në një ushtrim menaxhimi krizash për të stabilizuar tregjet globale të energjisë. Dy javët e fundit tregojnë se sa më gjatë të zgjasë konflikti, aq më i keq mund të jetë dëmi i mundshëm për infrastrukturën, tregtinë globale të energjisë dhe energjinë e përballueshme. Aleatët e SHBA-së në rajon ka të ngjarë të kërkojnë të arrijnë një marrëveshje me Iranin për të siguruar sigurinë e tyre ekonomike. Rritjet e normave të interesit dhe protestat mbi çmimet e energjisë gjithashtu shfaqin një tendosje më të gjerë ekonomike jashtë konfliktit të menjëhershëm. Kur amerikanët të votojnë në nëntor, përballueshmëria dhe gjendja e ekonomisë – dhe ndikimet e luftës – do të jenë në krye të vëmendjes. [Përktheu: Dan GASHI]
Shënim: Masha Kotkin është bashkëpunëtore në Programin e Sigurisë së Energjisë dhe Ndryshimeve Klimatike në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare në Uashington, DC.
