Donald Trumpi po i lehtëson sanksionet e SHBA-ve ndaj automjeteve ruse me naftë. Marrëveshja me Vladimir Putin ka tërhequr kritika të ashpra nga Volodymyr Zelenskyy. Alex Brandon/AP/dpa

Pak para zgjedhjeve të mesit, Trumpi hap tregun amerikan për naftën ruse. Zelenskyy paralajmëron kundër “dhuratave për Putinin” – ndërsa Evropa lufton për ndikim.

Nga Harald Neuber [Berliner Zeitung]

10.10.2026, 18:30

Më 9 tetor 2026, 25 ditë para zgjedhjeve të mesit të mandatit në SHBA, Donald Trump njofton në platformën Truth Social se Rusia, pas një bisede me Vladimir Putinin, do të lëshojë «menjëherë» në tregun amerikan dhe atë global më shumë se 300.000 tonë naftë dizel. Edhe 500.000 tonë të tjera pritet të pasojnë në nëntor, pastaj një milion tonë dhe, në varësi të gjendjes së rafinerive ruse, deri në tre milionë tonë.

Po atë ditë, Bradley T. Smith, drejtor i Zyrës Amerikane për Kontrollin e Pasurive të Huaja (OFAC), nënshkruan Licencën e Përgjithshme nr. 135. Ajo lejon, deri më 7 prill 2027, të gjitha transaksionet që lidhen me shitjen, furnizimin dhe importimin e naftës dizel ruse, përfshirë shprehimisht edhe importimin e saj në SHBA. Përjashtim bëjnë transaksionet me Bankën Qendrore të Rusisë, Fondin Kombëtar të Mirëqenies dhe Ministrinë e Financave të Rusisë. Që nga shkurti i vitit 2022, nuk ka pasur asnjë përjashtim për naftën dizel me një afat kaq të gjatë vlefshmërie.

Zelensky reagon ashpër ndaj vendimit të Trumpit

Në të njëjtën kohë, Steve Witkoff dhe Jared Kushner zhvillojnë në Majami bisedime me përfaqësues ukrainas, evropianë dhe të NATO-s lidhur me një propozim për përfundimin e luftës. Volodymyr Zelensky reagon ashpër: «Dhuratat për Putinin nuk do të sjellin paqe».

Sipas tij, ekipi i tij po «përdoret si fasadë». Trumpi, gjatë rrugës për në një tubim elektoral, nuk i përgjigjet asnjë pyetjeje lidhur me këtë çështje, por e falënderon publikisht Putinin për «sasitë masive të naftës».

Kundërshtim me ligjin amerikan të miratuar vetëm pak javë më parë

Tri javë më parë, Trumpi kishte nënshkruar Ligjin e vitit 2026 për sanksionimin e Rusisë dhe Iranit, të propozuar nga Lindsey O. Graham (Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026). Ligji, i miratuar me një shumicë dërrmuese, parashikon tarifa doganore deri në 100 për qind për blerësit e mëdhenj të energjisë ruse. Tani, vetë qeveria amerikane paraqitet si një blerëse e mundshme.

Nga pikëpamja juridike, kjo nuk përbën shkelje të ligjit: ai lejon përjashtime në interes të sigurisë kombëtare. Nga pikëpamja politike, marrëveshja për naftën dizel konfirmon kufijtë e këtij ligji: ai nuk mund ta detyrojë administratën amerikane të ushtrojë presion më të madh ndaj Moskës.

Jo një përballje e veçuar, por një model i përsëritur

Kush e interpreton këtë zhvillim si një përshkallëzim të izoluar, nuk e vëren ciklin që e karakterizon marrëdhënien e Trumpit me Zelenskyn që nga janari i vitit 2025: poshtërim publik, lëshime nga pala ukrainase, kthesë e SHBA-së drejt Moskës dhe përpjekje e Ukrainës për të kufizuar dëmet.

Në shkurt të vitit 2025, SHBA-ja zhvillon negociata me Rusinë në Riad, pa pjesëmarrjen e Ukrainës. Trumpi e quan Zelenskyn një «diktator pa zgjedhje». Më 28 shkurt pason përplasja e bujshme në Zyrën Ovale – «Ju nuk i keni letrat e duhura në dorë» («You don’t have the cards») – dhe marrëveshja e planifikuar për lëndët e para dështon. Uashingtoni pezullon ndihmën ushtarake dhe shkëmbimin e të dhënave të zbulimit.

Marrëdhëniet e luhatshme ndërmjet Uashingtonit dhe Kievit

Vetëm pasi Kievi pranon, më 11 mars, në Xheda, propozimin për një armëpushim 30-ditor, marrëdhëniet fillojnë të qetësohen. Më 30 prill arrihet marrëveshja për krijimin e Fondit Amerikano-Ukrainas për Lëndët e Para: qasja në pasuritë nëntokësore bëhet pjesërisht çmimi që Uashingtoni kërkon për mbështetjen e tij.

Në gusht, Trumpi e pret Putinin në Anchorage, mbi tapetin e kuq. Tri ditë më vonë, Zelensky shfaqet në Shtëpinë e Bardhë, i shoqëruar nga shtatë krerë qeverish evropiane. Mbështetja që Trumpi shpreh në shtator – se Ukraina mund ta rimarrë territorin e saj dhe se Rusia është një «tigër prej letre» – fillimisht çon në vendosjen e sanksioneve ndaj Rosneftit dhe Lukoilit. Më pas vjen plani prej 28 pikash, i hartuar përmes kanalit Witkoff–Dmitrijev, i cili shkurtohet gjatë negociatave në Gjenevë.

Bisedimet trepalëshe pa rezultate vendimtare

Në fillim të vitit 2026, SHBA-ja, Rusia dhe Ukraina zhvillojnë në Abu-Dabi dhe Gjenevë, për herë të parë që nga fillimi i luftës, bisedime të përbashkëta. Ato arrijnë një shkëmbim të të burgosurve dhe krijimin e një kanali komunikimi ushtarak. Lufta kundër Iranit, e cila nis më 28 shkurt, i ngrin praktikisht negociatat. Vetëm më 6 shtator, Witkoffi dhe Kushneri udhëtojnë për herë të parë drejt Kievit, pas muajsh negociatash dhe disa udhëtimesh në Rusi.

Një ditë më parë, ata kishin qëndruar tri orë në takim me Putinin. Edhe gjatë përpjekjes së mëparshme serioze për negociata, në janar, ata kishin udhëtuar drejt Moskës, por jo drejt Kievit. Në kryeqytetin ukrainas, kjo interpretohet si një akt nënvlerësimi dhe anashkalimi.

Ajo që ka ndryshuar më shumë që atëherë është gjuha e Zelenskyt. Kritika e tij ndaj «vendimit të dobët të partnerëve të fuqishëm» është jashtëzakonisht e drejtpërdrejtë; njëkohësisht, ai thekson se vazhdon të mbështetet në një përkrahje të drejtë nga SHBA-ja. Akuza dhe pohimi i besnikërisë qëndrojnë në të njëjtin paragraf.

Një përballje e hapur presupozon që të dyja palët të jenë të gatshme të rrezikojnë prishjen e marrëdhënieve. Kievi nuk mund ta përballojë këtë rrezik; Uashingtoni nuk ka nevojë ta marrë përsipër. Ajo që dikur përjetohej si një kërkesë e papranueshme, po shndërrohet në rutinë.

Dominimi energjetik si sistem operativ

Politika e Trumpit ndaj Ukrainës vështirë se mund të kuptohet pa doktrinën e tij energjetike. Që nga viti 2016, ai kërkon «dominimin energjetik amerikan» (American Energy Dominance); më vonë, kjo shndërrohet në një objektiv të Strategjisë së Sigurisë Kombëtare, të disa dekreteve presidenciale dhe të një strukture të posaçme, Këshillit Kombëtar për Dominimin Energjetik (National Energy Dominance Council).

Nuk bëhet fjalë për autarki energjetike, por për ndikimin mbi flukset energjetike, çmimet dhe infrastrukturën. Nga ky këndvështrim, vendimet që në dukje kundërshtojnë njëra-tjetrën formojnë një logjikë të veçantë, e cila nga perspektiva evropiane ende shpesh anashkalohet.

Marrëveshja për lëndët e para e prillit 2025 u garanton SHBA-së qasje në vendburimet dhe pasuritë nëntokësore të Ukrainës. Ndërkaq, në kuadër të marrëveshjes së Turnberry-t, të arritur në korrik, BE-ja merr përsipër të blejë energji nga SHBA-ja në vlerë prej 750 miliardë dollarësh deri në vitin 2028.

Qëndrim i vendosur amerikan kundër Brukselit

Përpara Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, Trumpi i akuzon evropianët se, duke blerë naftë ruse, po financojnë luftën kundër vetvetes. Ky është një argument moral kundër Moskës, i cili njëkohësisht shërben për të promovuar gazin natyror të lëngshëm amerikan (LNG).

Sanksionet ndaj kompanisë Lukoil, të vendosura në tetor të vitit 2025, i shndërrojnë asetet e saj jashtë Rusisë në objektiv të mundshëm për marrje nën kontroll. Sipas The New York Times, Jared Kushner zhvillon bisedime me përfaqësues rusë lidhur me pjesëmarrjen në aksionet e Lukoilit; ndërkohë, Shtëpia e Bardhë synon të sigurojë një pagesë paraprake dhe pjesëmarrje në fitime për SHBA-në.

Infrastruktura energjetike e Evropës kalon në duart e investitorëve amerikanë

Më 8 tetor 2026, Reuters raporton për bisedime lidhur me përfshirjen e një investitori amerikan në projektin Nord Stream. Një marrëveshje e tillë mund t’i mundësonte kapitalit amerikan të përfitonte nga furnizimet e ardhshme me gaz rus drejt Evropës. Shtëpia e Bardhë nuk e mohon në parim këtë mundësi: çdo marrëveshje e mundshme duhet të negociohet me autoritetet amerikane dhe t’u sjellë përfitime tatimpaguesve dhe kompanive amerikane.

Marrëveshja për naftën dizel e nxjerr në pah kundërthënien e kësaj politike. Sulmet ndaj rafinerive ruse përbëjnë një nga instrumentet më efektive të presionit ekonomik që ka në dispozicion Kievi. Më 1 tetor, Putini e vlerësoi dëmin në një për qind të PBB-së së Rusisë dhe shtroi pyetjen se si mund të arrinte ende nafta dizel ruse në tregun botëror, duke qenë nën sanksione. Tetë ditë më vonë, Uashingtoni i jep përgjigje kësaj pyetjeje përmes licencës së tij.

SHBA-ja nuk dëshiron sulme ndaj infrastrukturës energjetike ruse

Trumpi e kishte nxitur tashmë Zelenskyn që të mos e paralizonte më furnizimin rus me naftë dizel. Kjo do të thotë që Ukraina të heqë dorë nga një armë efektive, sepse pasojat e saj, në një treg botëror të tensionuar nga lufta kundër Iranit, mund të ndihen edhe te pompat e karburantit në SHBA.

Sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA), në gusht eksportet neto të naftës dizel nga shtetet e Gjirit Persik kishin rënë në pak më shumë se një të katërtën e nivelit të tyre para luftës.

Në këto rrethana, çmimi i karburantit për konsumatorët amerikanë merr përparësi ndaj presionit të sanksioneve — dhe presioni i sanksioneve merr përparësi ndaj mënyrës se si Ukraina e zhvillon luftën.

Efekti i drejtpërdrejtë në treg pritet të jetë i vogël. Sipas të dhënave të Kpler-it, SHBA-ja nuk ka blerë naftë dizel ruse që nga korriku i vitit 2022. Në terma llogaritës, 300.000 tonë do të mjaftonin vetëm për rreth 14 orë të konsumit amerikan. Aq më i madh është, megjithatë, sinjali politik. Pas bisedës telefonike, Kremlini përmend si tema të diskutimit edhe Ukrainën dhe marrëdhëniet dypalëshe. Mbetet e paqartë se çfarë ka premtuar Moska në këmbim.

Evropa: arkitekte e sanksioneve apo treg për shitjen e energjisë?

Për Evropën, çështja e rezultatit të kësaj lufte po merr një formë të papritur. BE-ja ka vendosur sanksione ndaj projektit Nord Stream, ka përjashtuar importimin e gazit natyror të lëngshëm (LNG) rus duke filluar nga viti 2027 dhe ka vendosur ndërprerjen e importit të gazit rus përmes tubacioneve deri në fund të vitit 2027.

Njëkohësisht, ajo është zotuar për blerje të konsiderueshme të energjisë amerikane dhe, përmes një kredie prej 90 miliardë eurosh, financon buxhetin e Ukrainës për vitet 2026 dhe 2027. SHBA-ja ka siguruar qasje në lëndët e para të Ukrainës, ka në dispozicion një treg gjithnjë e më të madh për gazin e lëngshëm natyror (LNG) dhe, nëse bisedimet për Nord Stream marrin përmbajtje konkrete, mund të përfshihet edhe në një rrugë të ardhshme të furnizimit të Evropës me gaz rus.

Pengesat për realizimin e kësaj mundësie janë të konsiderueshme. Nord Stream është në pronësi shumicë të kompanisë Gazprom. Për vënien e tij në funksion do të nevojiteshin autorizime nga autoritetet gjermane dhe evropiane; aktualisht, asnjëra nga palët kompetente nuk po e synon rifunksionalizimin e tij.

Megjithatë, ish-Sekretari i Shtetit për Energjinë, Michael Kellner, e përshkruan rrezikun si një “marrëveshje të ndyrë në kurriz të Evropës”: Amerikanët dhe rusët mund të ndajnë fitimet dhe të ushtrojnë presion mbi Evropën.

Modeli i konceptueshëm është i thjeshtë: kapitali amerikan i vendosur midis burimeve ruse dhe konsumatorëve evropianë. Evropa do të paguante më pas shumëfish – sot për LNG të shtrenjtë, nesër ndoshta për gazin e tubacionit me fitime në Uashington dhe Moskë, ndërsa vazhdon të mbajë kostot e mbrojtjes dhe rindërtimit në Ukrainë.

Në Anchorage, evropianët nuk ishin ulur në tryezën e negociatave; ata nuk kishin marrë pjesë në hartimin e planit fillestar prej 28 pikash dhe nuk ishin të përfaqësuar as në Abu-Dabi. Fakti që tani marrin pjesë në negociatat në Majami nuk e eliminon rrezikun që në tregun energjetik të krijohen fakte të kryera, ndërkohë që diskutohet për sigurinë.

Nuk është vendosur ende nëse Evropa do të shndërrohet në humbësen strukturore të këtij procesi. Ajo disponon instrumente juridike për sanksione, detyrime për certifikim dhe ndikim mbi mënyrën e trajtimit të rezervave të ngrira të Bankës Qendrore të Rusisë. Pyetja është nëse do t’i shfrytëzojë këto pozita dhe për sa kohë do t’i rezistojë ofertës për gaz më të lirë, kur të ardhurat nga kjo tregti përfundojnë diku tjetër.

Llogaria e pambyllur

Vendimi i 9 tetorit mund të përmblidhet në një licencë prej dy paragrafësh. Mbeten të paqarta blerësit, çmimet, portet, pjesa që do t’i takojë SHBA-së, madje edhe nëse tre milionë tonët e paralajmëruar nënkuptohen si sasi e vetme apo si sasi mujore.

Ajo që bëhet më e qartë është hierarkia e përparësive: zgjedhjet e mesit të mandatit para ligjit për sanksione; ligji për sanksione para procesit negociator; procesi negociator para mënyrës se si Ukraina e zhvillon luftën.

Llogarinë e pambyllur do ta paguajë Evropa. Uashingtoni i lehtëson sanksionet kur çmimet e energjisë krijojnë presion në politikën e brendshme, siguron qasje në lëndët e para ukrainase përmes Fondit për Ukrainën dhe, njëkohësisht, e lidh BE-në edhe më ngushtë me zinxhirët amerikanë të furnizimit, përmes zotimeve energjetike me vlerë prej miliarda dollarësh.

Fakti që, paralelisht, po shqyrtohen sërish edhe modele për transportimin e gazit rus drejt Evropës, me pjesëmarrjen e kapitalit amerikan, e bën të qartë drejtimin e zhvillimeve: Moska duhet të rifillojë shitjen e gazit, Amerika të përfitojë nga ndërmjetësimi dhe përpunimi i transaksioneve, ndërsa Evropa të mbetet blerësja.

Kështu, Evropa shndërrohet në humbësen e qartë të kësaj renditjeje energjetike: ajo përballon kostot e mbështetjes për Ukrainën, humbet kontrollin strategjik dhe mbetet tregu ku të tjerët e shndërrojnë fuqinë e tyre politike dhe ekonomike në përfitim financiar. [BZ]