Njoftimi i Presidentit Donald Trump vjen mes rritjes së çmimeve të karburantit dhe zgjedhjeve të afërta afatmesme në SHBA.
Nga Christine Maguire [Al Jazeera]
Publikuar më 10 Tetor 2026
Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, thotë se ka rënë dakord për një marrëveshje për të liruar stoqet e karburantit dizel nga Rusia për të përpjekur uljen e çmimeve të larta të karburantit në SHBA përpara zgjedhjeve afatmesme të nëntorit.
Sidoqoftë, analistët i dhanë Al Jazeera-s se marrëveshje do të ketë me gjasë pak efekt në lehtësimin e krizës globale të energjisë, ndërsa vendet evropiane mund të refuzojnë të blejnë nga Rusia plotësisht.
Marrëveshja vjen me gjithë vitet e sanksioneve ndaj Rusisë për luftën e saj në Ukrainë, më të fundit prej të cilave u njoftuan muajin e kaluar nga SHBA dhe synonin specifikisht blerësit e naftës ruse.
Ja çfarë dimë: Çfarë ka rënë dakord Trump me Putin?
Të premten mbrëma, Trumpi njoftoi në mediat sociale se pas një “diskutimi tepër të suksesshëm” me Presidentin rus Vladimir Putin, u ra dakord që Rusia të furnizonte “menjëherë” më shumë se 300,000 tonë karburant dizel për SHBA-në dhe tregun global.
Edhe 500,000 tonë të tjerë do të liroheshin në nëntor, dhe 1 milion tonë të tjerë dikur pas kësaj, tha Trumpi. Ai shtoi se, bazuar në gjendjen aktuale të rafinerive të saj të dizelit, Rusia më pas do të dërgonte edhe 3 milionë tonë të tjerë dizel.
Trumpi pretendoi se kjo lëvizje, së bashku me atë që ai e përshkroi si “kontroll të plotë” nga SHBA të ngushticës së Hormuzit, do të uilte çmimet e dizelit në SHBA dhe në pjesën tjetër të botës.
“Çmime më të ulëta për amerikanët, veçanërisht për fermerët, blegtorët dhe kamionistët tanë të mëdhenj, është prioriteti im më i madh,” shkroi ai në një postim në platformën e tij Truth Social.
Trumpi më vonë e falënderoi Putinin për marrëveshjen, duke u thënë gazetarëve jashtë Shtëpisë së Bardhë të premten: “Të jem i sinqertë, ne kemi sasi masive nafte që hyjnë në vendin tonë, dhe është dizel ai që duam.”
Putin tha në një deklaratë të premten se Rusia “konfirmoi gatishmërinë e saj për të furnizuar me naftë dhe produkte të naftës tregun e SHBA-së dhe tregjet globale në përgjithësi”.
Pse ka një krizë globale të dizelit?
Çmimet globale të karburantit janë rritur si rezultat i luftës SHBA-Izrael ndaj Iranit dhe luftës së Rusisë ndaj Ukrainës. Teherani ka mbyllur në masë të madhe ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës transportohej 20 për qind e furnizimeve botërore të naftës dhe gazit në kohë paqjeje, që kur SHBA dhe Izraeli nisën për herë të parë sulmet ndaj Iranit në shkurt.
Sulmi i fundit në tubacionin Lindje-Perëndim të Arabisë Saudite, një tjetër rrugë kyçe e eksportit të naftës nga Gjiri, si dhe sulmet nga Houthit e Jemenit rreth Detit të Kuq dhe ngushticës Bab al-Mandeb kanë rënduar ndërprerjet e furnizimit.
Ndërkohë, rafineritë e naftës dhe objektet e energjisë e porteve kanë rënë nën sulme të rënda si në Rusi ashtu edhe në Ukrainë.
Inventarët globalë të karburantit kanë rënë ndjeshëm, dhe çmimet e dizelit arritën nivele rekorde si në SHBA ashtu edhe në Evropë në shtator.
Javën e kaluar, vendet e Grupit të Shtatë ranë dakord të lironin 100 milionë fuçi rezerva emergjente të dizelit dhe naftës bruto pas një fushate presioni të SHBA-së ndaj Bashkimit Evropian, në të cilën administrata Trump kërcënoi me një ndalim të SHBA-së për eksportet e saj të dizelit.
Hamad Hussain, një ekonomist i klimës dhe mallrave në Capital Economics, i tha Al Jazeera-s javën e kaluar se ndikimi i lirimit nga G7 “do të jetë i jetëshkurtër duke qenë se kjo është thjesht një zgjidhje e përkohshme për krizën e furnizimit”.
Si ka ndikuar kriza e dizelit në SHBA?
Rritja e çmimeve të dizelit në SHBA bëri që mesatarja kombëtare të ngrihej në një rekord prej $6.52 për galon (3.79 litra) në shtator, më shumë se dyfishi i çmimit nga një vit më parë. Mesatarja kombëtare është aktualisht $6.20, sipas Shoqatës Automobilistike Amerikane (AAA).
SHBA është eksportuesi më i madh i dizelit në botë. Inventarët e saj kanë rënë ndjeshëm që nga fillimi i luftës me Iranin dhe mbeten nën nivelet normale me gjithë rritjen e prodhimit nga rafineritë.
Në shtator, ligjvënësit amerikanë dhe Trumpi hodhën idenë e kufizimit të eksporteve të dizelit në një përpjekje për të ulur kostot për konsumatorët. Trump gjithashtu i bëri thirrje Presidentit ukrainas Volodymyr Zelenskyy të ndalonte sulmet ndaj objektivave të karburantit dizel, duke e akuzuar atë për shkaktimin e një mungese, pasi Ukraina intensifikoi sulmet e saj mbi industrinë e naftës të Rusisë këtë vit, me synim ndërprerjen e industrisë së saj të energjisë, të cilën ajo e përdor për të financuar përpjekjen e saj të luftës. Trumpi nuk veçoi Rusinë për trajtim të ngjashëm mbi sulmet e saj ndaj infrastrukturës energjetike të Ukrainës.
Trumpi është veçanërisht i shqetësuar për uljen e çmimit të dizelit përpara zgjedhjeve afatmesme në SHBA. Lufta në Iran është tashmë thellësisht jopopullore dhe shumë pronarë të bizneseve të vogla në bazën e tij të mbështetjes MAGA (Make America Great Again) mbështeten te dizeli i përballueshëm.
Konsumatorët po ndiejnë efektet e rritjes së çmimeve pasi dizeli përdoret nga kamionistët për të transportuar ushqime e produkte dhe nga fermerët që operojnë makineritë. Sondazhi më i fundit i Pew Research Center tregoi se ekonomia është çështja më e rëndësishme për 84 për qind të votuesve të regjistruar.
Shtetet që votuan për Trumpin dhe zakonisht mbështesin kandidatët nga Partia e tij Republikane, si Iowa dhe Kansas, tani shihen si fusha beteje në zgjedhjet e 3 nëntorit, duke e vënë Trumpin nën presion për të shmangur një humbje republikane.
A mund t’i lehtësojnë rezervat e urgjencës krizën e dizelit?
A mund t’i lehtësojnë rezervat e urgjencës krizën e dizelit?
Çfarë do të thotë kjo për sanksionet e SHBA-së ndaj naftës ruse?
SHBA-të ndaluan importet e naftës dhe gazit rus në vitin 2022 nën administratën Biden si përgjigje ndaj pushtimit të Ukrainës në shkurt të atij viti.
Një ligj gjithëpërfshirës i sanksioneve ruse i kaluar në Kongres muajin e kaluar dhe i nënshkruar nga Trump synon gjithashtu vendet që blejnë naftë dhe gaz rus. Akti “Lindsey O Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026” zgjeroi sanksionet ekzistuese dhe synonte të ushtronte presion mbi Putinin duke shënjestruar zyrtarët, bankat dhe anijet fantazmë që lehtësojnë tregtinë energjetike ruse.
Ai gjithashtu i dha Trumpit pushtetin për të vendosur tarifa 100 për qind mbi pesë importuesit kryesorë të naftës dhe gazit natyror rus.
Pas njoftimit të Trumpit të premten, Departamenti i Thesarit i SHBA-së tha se Zyra e Kontrollit të Pasurive të Huaja po “lëshonte menjëherë një licencë të përgjithshme të përkohshme për të lejuar furnizimin me dizel rus në tregun global”.
A nuk po kalon vetë Rusia një krizë karburanti?
Po, po kalon, duke u dhënë analistëve arsye të dyshojnë se Rusia do të jetë në gjendje të lirojë aq dizel sa po premton Trump.
Neil Atkinson, ish-shef i divizionit të industrisë së naftës dhe tregjeve në Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë, i tha Al Jazeera-s se është skeptik rreth aftësisë së Rusisë për ta bërë këtë.
“Në afat shumë të shkurtër, është shumë e vështirë të shihet se si Rusia mund të dërgojë volumet për të cilat flitet në marrëveshje përveçse në dëm të tregut të saj të brendshëm,” tha ai.
Rusia ishte më parë eksportuesi i dytë më i madh i dizelit në botë pas SHBA-së. Por eksportet ruse të dizelit dhe gazit në tremujorin e tretë të këtij viti ishin në 190,000 fuçi në ditë krahasuar me 690,000 fuçi në ditë në tremujorin e dytë dhe 850,000 fuçi në ditë në tremujorin e parë, shpjegoi Michelle Wiese Bockmann, një analiste e inteligjencës detare me kompaninë e analitikës së transportit Windward, duke cituar të dhëna nga gjurmuesi i mallrave Vortexa.
Rusia, prandaj, ndaloi eksportet e dizelit në korrik në një përpjekje për të plotësuar kërkesën e brendshme dhe në fund të shtatorit e zgjeroi ndalimin deri në fund të tetorit.
Sulmet e Ukrainës ndaj objekteve energjetike ruse kanë kontribuar gjithashtu në krizën e karburantit në Rusi. Putin ka pranuar se 1 për qind e produktit të brendshëm bruto të Rusisë është prekur nga sulmet ukrainase.
Ministria e Mbrojtjes e Ukrainës tha se sulmet e saj ajrore kanë shkatërruar më shumë se gjysmën e kapacitetit të rafinerisë së naftës të Rusisë. Në korrik, ajo goditi gjithashtu qindra anije fantazmë të flotës ruse në Detin Azov dhe Detin e Zi, duke ndikuar në dërgimin e gazit në Krime, të cilën Rusia e aneksoi në vitin 2014.
Bockmann i tha Al Jazeera-s se mungesat e brendshme ruse ishin “aq akute saqë gjatë tremujorit të tretë për herë të parë pamë Rusinë të importonte mezinë dhe dizel e gazoil”.
Ajo shtoi se “së fundmi këtë javë”, një anije që transportonte dizel dhe gazoil mbërriti në portin e Vysotsk-ut.
Javën e kaluar, Rusia tha se do të mendojë heqjen e pjesshme të kufizimeve të eksportit të dizelit në rast të mbiprodhimit. Zëvendëskryeministri Alexander Novak i tha parlamentit rus se tregu i brendshëm ishte balancuar dhe “nëse prodhimi i dizelit kalon kërkesën e brendshme, ne do të shqyrtojmë rihapjen e pjesshme të eksporteve.”
Rusia zakonisht prodhon dyfishin e dizelit të nevojshëm për të plotësuar nevojat e saj të brendshme, sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë. Ajo ka standarde të ndryshme të dizelit të përshtatshme për temperatura të ndryshme. Dizeli i saj i gradës verore për temperatura mbi 0 gradë Celsius (32 gradë Fahrenheit) mund të lirohet për t’i bërë vend gradave të dimrit dhe Arktikut të nevojshme në vend në muajt e ardhshëm.
Si ka reaguar Ukraina?
Njoftimi i Trump erdhi ndërsa të dërguarit e SHBA-së Steve Witkoff dhe Jared Kushner, dhëndri i Trump, po takoheshin me zyrtarë ukrainas dhe negociatorë evropianë në Miami, Florida, për të diskutuar përfundimin e luftës Rusi-Ukrainë, tani në vitin e saj të pestë.
Zelenskyy reagoi ndaj njoftimit, duke thënë se ishte “një vendim i dobët nga partnerë të fortë”.
Ai tha se marrëveshja “i shkon për shtat Rusisë, duke e lejuar atë të vrasë më shumë, të bëjë luftë për më gjatë”.
Orë pas marrëveshjes së dizelit Trump-Putin, Ukraina godet objektin rus të karburantit.
A mund ta lehtësojë dizeli rus presionin mbi çmimet globale?
Të premten, Putin tha se ishte “i bindur [marrëveshja] do të ketë një ndikim pozitiv në të gjithë ekonominë globale”.
Presidenti rus vuri në dukje gjithashtu se “u rikonfirmua një marrëveshje për të mbajtur kontakte personale mes presidentëve të të dy vendeve dhe për të vazhduar bashkëpunimin në administratat, shërbimet e sigurisë dhe agjencitë e tyre përkatëse.”
Analistët thanë se marrëveshja do të bëjë pak për të adresuar krizën globale të energjisë, megjithatë.
Chris Beauchamp, kryeanalist i tregut në IG Group, i tha Al Jazeera-s se marrëveshja Trump-Putin për të liruar dizelin rus është një zgjidhje afatshkurtër dhe “një tjetër marrëveshje klasike e Trump”.
“Njofto një ‘marrëveshje’ me një diktator të papëlqyeshëm me shifra mbresëlënëse në tituj dhe pa asnjë siguri se do të arrihet ndonjë nga objektivat,” tha ai. “E edhe nëse një pjesë e dizelit del nga Rusia, është vetëm një zgjidhje afatshkurtër duke pasur parasysh se konsumi ditor i dizelit në glob është rreth 30 milionë fuçi,” që është përafërsisht sasia totale që mund të lirohej sipas vijave të përgjithshme të marrëveshjes që njoftoi Trump.
Bockmann i tha gjithashtu Al Jazeera-s se është e paqartë se sa ndikim do të ketë lirimi i dizelit rus në uljen e çmimeve dhe mungesave globale.
“Nuk jam e sigurt se sa efikase do të jetë lëshimi i licencës së përgjithshme për të lejuar importimin e volumeve në nivele që do të ndikojnë në çmimin e brendshëm të dizelit në SHBA,” tha ajo.
Atkinson tha se volumet e njoftuara nga Trump – edhe nëse Rusia do të arrinte t’i siguronte ato – “nuk e lëvizin me të vërtetë gjilpërën shumë” në çmime sepse SHBA përdor rreth 3.7 milionë fuçi dizel në ditë.
Ka gjithashtu indikacione se vendet evropiane mund të mos blejnë fare dizel nga Rusia.
“Është shumë e vështirë të shihet se si një qeveri evropiane mundet, në të gjithë moralin, të blejë naftë nga Rusia kur i gjithë qëllimi i katër viteve të fundit është se Evropa ka bërë përpjekje të shkëputet nga furnizimet me naftë dhe gaz rus sa më shpejt të jetë e mundur,” tha Atkinson. [Përktheu: Dan GASHI]
