Teknologjia e dronëve dhe e komunikimit, së bashku me operacionet e guximshme të inteligjencës, i kanë lejuar Kievit të sulmojë Rusinë shumë larg fushave kryesore të betejës.
Nga David Kirichenko [Qendra për Analizën e Politikave Evropiane – CEPA]
13 korrik 2026
Ukraina ka zhvilluar një fushatë globale kundër interesave ruse. Dronët e lirë dhe të lëvizshëm po zgjerojnë gjithnjë e më shumë mundësinë e tyre kundër një game të gjerë objektivash, duke përfshirë anijet tregtare ruse dhe mercenarët me bazë të huaj.
Ata gjithashtu i kanë lejuar Ukrainës të godasë objektiva kyçe thellë brenda Rusisë pa vendosur forca ushtarake konvencionale, siç ndodhi me Operacionin “Rrjeti i Merimangës” vitin e kaluar. Kjo strategji më e gjerë asimetrike ukrainase ka qenë në fuqi që nga viti 2023.
Dronët e lirë mund të lëshohen nga një gamë e gjerë vendesh në dukje të padëmshme. Spiderweb përdorte kamionë civilë, por alternativat përfshijnë anije mallrash që mund të përdoren për të lëshuar dronë, ose edhe raketa me kosto të ulët, duke zgjeruar shumë gamën e kërcënimeve të mundshme nga të cilat Rusia duhet të ruhet.
E paaftë për t’u përballur me burimet konvencionale të Rusisë, Ukraina është përpjekur gjithnjë e më shumë të prishë interesat ruse kudo në botë që ndikojnë projektet e Moskës . Qoftë duke synuar rrjetet financiare që ndihmojnë në mbështetjen e përpjekjeve luftarake të Rusisë, duke prishur operacionet Wagner dhe më vonë të Korpusit Afrikan, apo duke kërcënuar asetet ushtarake thellë brenda Rusisë, Kievi e ka zgjeruar vazhdimisht shtrirjen gjeografike të konfliktit.
Cristian Terheș, një anëtar rumun i Parlamentit Evropian, argumenton se operacione të tilla janë në përputhje me të drejtën e Ukrainës për vetëmbrojtje. “Rusia po bombardon infrastrukturën civile ukrainase çdo ditë”, tha ai në një intervistë. “Pritet që Ukraina të përgjigjet duke minuar atë përpjekje lufte në përputhje me të drejtën e saj për vetëmbrojtje sipas ligjit ndërkombëtar”. Ndërkohë, Rusia i ka quajtur sulmet ukrainase ndaj anijeve të paligjshme, ndërsa nuk ka pranuar se ka qëlluar anije tregtare që nga viti 2022.
Shumë nga këto sulme nga të dyja palët kanë ndodhur në Detin e Zi, por fushata e Ukrainës shtrihet shumë larg. Në fund të vitit 2023, operatorët e inteligjencës ushtarake ukrainase u raportuan se vepronin në Sudan, ku ata mbështetën forcat qeveritare me operacione me dronë kundër personelit të Wagner. Prania e Wagner atje ndihmoi Moskën të shfrytëzonte arin sudanez për të financuar luftën e saj dhe për të zbutur ndikimin e sanksioneve perëndimore.
Fushata e Ukrainës u shtri edhe në Afrikën Perëndimore. Raportet treguan se inteligjenca ukrainase mbështeti rebelët malianë me trajnime për dronë dhe inteligjencë për përdorim kundër konvojeve të Wagner. Më shumë se 80 rusë u tha se vdiqën në një sulm të korrikut 2024, për të cilin Ukraina tha se përfshinte forcat e saj. Në Siri, operativët ukrainas thuhet se ndanë dronë me rebelët.
Në det, Kievi sulmoi anijen cisternë Qendil të flotës së errët në Mesdhe në dhjetor. Disa javë më parë, cisterna Mersin, e lidhur me Rusinë, u dëmtua nga një seri shpërthimesh të jashtme në brigjet e Senegalit. Sipas Le Monde , hetuesit konsideruan një operacion ukrainas midis shpjegimeve të mundshme.
Në prill, Associated Press, duke cituar zyrtarë libianë, raportoi se specialistë ukrainas të dronëve që vepronin nga Libia perëndimore kishin nisur atë që Rusia pretendonte se ishte një sulm me dronë detarë kundër tankerit të LNG-së Arctic Metagaz në Mesdhe, duke e zgjeruar më tej fushatën e Kievit për të neutralizuar flotën në hije, e cila po ndihmon në financimin e luftës së Moskës.
“Ukraina ka fituar aftësi që mund të mbështesin operacionet me dronë përtej territorit të saj, por përdorimi i tyre varet nga disponueshmëria e infrastrukturës së lëshimit dhe prioritetet operacionale”, tha në një intervistë Dmytro Zhmailo, nënkryetar i Qendrës Ukrainase për Siguri dhe Bashkëpunim, një organizatë e pavarur analitike.
Në Detin e Zi, Ukraina ka goditur rregullisht anije cisternash ruse në hije. Por tani, ajo po zhvillon dronë detarë të projektuar për të kapur dhe kapur anije të sanksionuara në vend që t’i shkatërrojë ato. Ato mund të udhëtojnë qindra milje, të qëndrojnë në gjumë derisa të aktivizohen, të lëshojnë dronë me pamje nga personi i parë (FPV) në brendësi të tokës dhe madje të synojnë avionë luftarakë rusë. Problemet teknike vazhdojnë, sigurisht – në qershor, Ukraina i kërkoi falje Greqisë pasi një dron detar i mbushur me eksplozivë u gjet pranë ishullit jonian të Lefkadës.
Sistemet e lëshimit në kontejnerë të fshehura në anije ose kamionë komercialë, të cilat mund të kontrollohen nga larg, ofrojnë një mundësi për të goditur një armik në mënyra që dikur ishin të paimagjinueshme. Operacione të tilla ka të ngjarë të bëhen shumë më të zakonshme.
“Veprimet e Ukrainës kundër interesave ruse jashtë vendit – qofshin ato të anijeve apo rrjeteve mercenare – rrisin kostot dhe rreziqet për Moskën. Vetëm kjo ka vlerë”, i tha autorit Ben Hodges, ish-komandanti i përgjithshëm i Ushtrisë Amerikane për Evropën.
Të tjerë besojnë se Ukraina duhet ta zgjerojë modelin. Xen, një ish-operator i Forcave Speciale Amerikane i cili trajnoi forcat speciale ukrainase, argumenton se Kievi tashmë ka demonstruar se mund të godasë interesat ruse jashtë vendit pa provokuar përshkallëzim të madh, siç ndodhi me sulmet ndaj anijeve cisternë të flotës në hije. Megjithatë, ai paralajmëron gjithashtu se vendosja globale e dronëve nuk kufizohet vetëm tek ukrainasit.
“Dronët autonomë të lirë dhe të prodhuar në masë përbëjnë një kërcënim strategjik për grupet e sulmit të transportuesve të avionëve dhe madje edhe për SHBA-në”, tha Xen në një intervistë. “Me autonominë gjithnjë e më të qëndrueshme me çmime rreth 2,000 dollarë për dron, sulmi po përshkallëzohet më shpejt se kundërmasat.”
Bryan Pickens , një ish-Bereta e Gjelbër e Ushtrisë Amerikane që luftoi në Ukrainë, i tha në mënyrë të ngjashme këtij autori se Ukraina duhet të punojë me partnerët e NATO-s për të kundërshtuar ndikimin rus dhe kinez në rajone të tilla si Afrika dhe Amerika Latine.
“Nëse Ukraina mund të kryejë operacione të tilla jashtë vendit varet më pak nga teknologjia sesa nga prioritetet strategjike dhe burimet e disponueshme”, tha Zhmailo. Mungesa e vullnetit politik në Perëndim bëhet bllokuesi kryesor, jo teknologjia.
“Theksi në rritje ndaj teknologjisë i lejon Ukrainës të zgjerojë gjurmën e saj operacionale pa rritur në mënyrë proporcionale fuqinë punëtore”, tha në një intervistë Ed Bogan, një ish-oficer i CIA-s. “Ndërsa teknologjia bëhet më efektive, personeli mund të caktohet diku tjetër.”
Në gusht të vitit 2025, një raport i Institutit Hudson nga Luke Coffey dhe Can Kasapoğlu argumentoi se planifikuesit ukrainas me shumë gjasa po eksploronin mënyra për të transportuar dronët detarë në kontejnerë në anijet tregtare, duke mundësuar sulme të fshehta kundër objekteve detare ruse deri në bregun e Paqësorit të Rusisë.
Projektimi i fuqisë ushtarake jashtë shtetit historikisht kërkonte infrastrukturë të konsiderueshme. Tani, Ukraina po demonstron se ekipet e vogla të inteligjencës të armatosura me dronë komercialë të lirë mund të prodhojnë gjithnjë e më shumë efekte strategjike që dikur ishin të rezervuara vetëm për fuqitë e mëdha ushtarake.
David Kirichenko është një gazetar i pavarur ukrainas-amerikan i cili ka mbuluar luftën në shkallë të plotë të Rusisë kundër Ukrainës që nga viti 2022 dhe është një Bashkëpunëtor Kërkimor i Asociuar në Shoqërinë Henry Jackson. Ai mund të gjendet në X/Twitter @DVKirichenko.
Europe’s Edge është revista online e CEPA-s që mbulon tema kritike mbi politikën e jashtme në të gjithë Evropën dhe Amerikën e Veriut. Të gjitha mendimet e shprehura në Europe’s Edge janë vetëm ato të autorit dhe mund të mos përfaqësojnë ato të institucioneve që përfaqësojnë ose të Qendrës për Analizën e Politikave Evropiane. CEPA mban një politikë të rreptë pavarësie intelektuale në të gjitha projektet dhe botimet e saj. [Përktheu: Dan GASHI]
