Nga Muhamed IBRAHIMI / ish ambasador/ politolog
Kjo që po ndodh në skenën politike shqiptare në Maqedoninë e Veriut nuk është më një krizë — është një degjenerim i hapur.
Kemi parti që lindin nga inati personal dhe kryetarë që ndahen jo për ide, por sepse nuk u plotësua një ambicie. Anëtarë që sot betohen për një lider, e nesër e konsiderojnë armik. Kjo është e papranueshme. Dhe pastaj, me të njëjtën fytyrë, dalin para qytetarëve duke kërkuar besim — pa asnjë vizion, pa asnjë parim, pa asnjë turp. Nuk po flasim për pluralizëm politik; kjo është një treg i vogël egosh, ku secili kërkon radhën e vet për të kapur një copë pushtet.
Nuk ka asnjë debat për ide. Asnjë përballje për programe. Asnjë dallim thelbësor. Vetëm grindje personale, kush e ndihmoi kë, kush ia ktheu shpinën kujt, dhe kush pritet të bëhet “lideri i radhës”.
Ndërkohë, pala maqedone e njeh këtë realitet më mirë se vetë shqiptarët. E di shumë mirë se përballë nuk ka një faktor politik të konsoliduar, por një grup individësh të etur për vëmendje, privilegje dhe njohje personale. Çdo kryeministër që vjen në pushtet e ka të qartë këtë dobësi — dhe e shfrytëzon pa mëshirë.
Nuk negocion me platforma. Nuk përballet me ide. Thjesht zgjedh: kë ta joshë, kë ta përçajë, kë ta blejë politikisht. Tragjedia është se gjithmonë gjen vullnetarë. Mjafton një premtim për post, një pozitë e përkohshme, ose një iluzion rëndësie, dhe menjëherë dalin këta “liderë” shqiptarë që ndryshojnë fjalorin brenda natës. Dje flisnin për reforma, sot qendisin fjalime me folklor patriotik. Dje akuzonin për tradhti, sot bëjnë pazare në errësirë.
Për t’i mbuluar këto kthesa të turpshme, hedhin tym patriotizmi, shpikin armiq dhe ushqejnë publikun me rrena të kulluara. Kjo nuk është politikë — kjo është mashtrim i organizuar. Dhe më e rënda: nuk po dëmtojnë vetëm njëri-tjetrin — po dëmtojnë vetë idenë e përfaqësimit shqiptar. Sepse kur gjithçka reduktohet në pazare personale, as kombi nuk përfaqësohet, as qytetari nuk mbrohet, as e ardhmja nuk ndërtohet.
E vërteta është e thjeshtë dhe e dhimbshme: Nuk kemi mungesë partish. Kemi mungesë karakteri. Nuk kemi mungesë liderësh. Kemi mungesë burrash shteti. Deri sa kjo të mos ndryshojë, çdo parti e re do të jetë vetëm një kopje më e dobët e së vjetrës. Çdo premtim do të jetë një mashtrim i ri, dhe çdo “shpresë” do të përfundojë në të njëjtën baltë.
Ajo që po ndodh në kampin politik shqiptar në Maqedoninë e Veriut nuk është vetëm një krizë përfaqësimi — është një strukturë e konsoliduar e degradimit politik, e ndërtuar mbi interesa personale, mungesë ideologjie dhe një kulturë të thellë oportunizmi. Fragmentarizmi i gjithanshëm i partive nuk buron nga përplasje konceptesh apo dallime programore. Ai është produkt i drejtpërdrejtë i konfliktit për kontroll: kontroll mbi resurset, listat zgjedhore, dhe ndikimin klientelist. Në mungesë të një boshti ideor, çdo pakënaqësi individuale maskohet si “kauzë”, dhe çdo ndarje shitet si “alternativë e re”. Në realitet, kemi vetëm riciklim të të njëjtëve aktorë me etiketa të reja.
Këto subjekte nuk funksionojnë si parti politike në kuptimin modern të fjalës. Ato nuk artikulojnë interesa shoqërore, nuk prodhojnë politika publike dhe nuk ushtrojnë vizion zhvillimor. Janë struktura patronazhi të mbyllura, të varura nga liderë individualë dhe të orientuara drejt përfitimit afatshkurtër. Në këtë kontekst, retorika publik reduktohet në sulme personale dhe në prodhim krizash artificiale për të mbuluar boshllëkun programor. Ky boshllëk nuk është i padukshëm — është i lexueshëm dhe i shfrytëzueshëm nga pala maqedone në mënyrë sistematike.
Çdo qeveri, çdo kryeministër që vjen në pushtet, vepron mbi një premisë të qartë: faktori politik shqiptar nuk është njësi koherente, por një agregat individësh të fragmentuar dhe të manipulueshëm. Në mungesë të një platforme të përbashkët, procesi politik zhvendoset nga tavolina e politikave në tregun e ndikimit personal. Nuk ka negociata mbi reforma strukturore, barazi reale apo zhvillim afatgjatë. Ka menaxhim individësh, me aktorë që:
- joshen me poste,
- neutralizohen me privilegje,
- ose përdoren për të përçarë më tej spektrin shqiptar.
Ky mekanizëm funksionon sepse gjen terren të gatshëm. Elitat politike shqiptare, në një pjesë të konsiderueshme, nuk operojnë mbi parime, por mbi kalkulime të menjëhershme për përfitim. Një ofertë për pushtet, sado e përkohshme, mjafton për të prodhuar transformime të menjëhershme në qëndrime publike. Diskursi politik bëhet elastik deri në absurditet: nga retorikë reformiste në folklor patriotik, nga akuza për tradhti në bashkëqeverisje oportuniste — brenda një cikli të vetëm politik.
Patriotizmi, në këtë kontekst, nuk është vlerë; është instrument. Përdoret për të mobilizuar emocionin, për të mbuluar kompromiset dhe për të legjitimuar marrëveshje që nuk do të qëndronin dot mbi baza racionale. Kjo shoqërohet me një prodhim konstant dezinformimi dhe premtimesh pa mbulesë, duke e degraduar diskursin publik në një nivel ku e vërteta bëhet e parëndësishme. Pasojat janë të shumëfishta dhe afatgjata.
Së pari, dëmtohet përfaqësimi politik i shqiptarëve, sepse interesat kolektive zëvendësohen nga pazare individuale. Së dyti, dobësohet pozicioni negociues në raport me shtetin, sepse mungon një vijë e kuqe e përbashkët dhe një agjendë e qartë. Së treti, shkatërrohet besimi i qytetarëve, duke prodhuar apati, cinizëm dhe tërheqje nga pjesëmarrja politike. Në këtë situatë, problemi nuk është më vetëm tek individët, por tek vetë modeli i funksionimit politik.
Ky model riprodhon mediokritetin, penalizon integritetin dhe bën të pamundur daljen e një alternative të vërtetë pa një ndërprerje radikale me këtë logjikë.
Mjaft më me jetë në mjegull! Mjaft më me intriga që shiten si politikë. Këtyre brucoshëve politikë mund t’ju them vetëm se jeni të vegjël. Të vegjël si kryetarë partish, sepse nuk ndërtoni dot as ide, as strukturë, as besim — vetëm rreth jeti. Të vegjël si intelektualë, sepse në vend të mendimit kritik prodhoni justifikime dhe përsëritni njëri-tjetrin, si jehonë pa përmbajtje. Të vegjël si patriotë, sepse e përdorni kombin si dekor për pazaret tuaja. Dhe të vegjël edhe si “globalistë”, sepse nuk kuptoni as botën që citoni, as standardet që pretendoni.
Dija juaj, edukata juaj dhe ajo që e quani “mençuri politike” nuk maten nga fjalët që thoni, por nga momentet kur heshtni. Heshtja juaj në tavolina debatesh, kur përballë padrejtësisë nuk keni as guxim, as argument. Dhe llafazanllëku juaj bosh, kur dilni para publikut dhe ricikloni slogane të konsumuara, pa kuptim, pa substancë, pa asnjë lidhje me realitetin. E njëjta gjuhë. Të njëjtët fraza. I njëjti teatër i lodhur. Asnjë ide e re. Asnjë reflektim. Asnjë përgjegjësi. Vetëm një zhurmë konstante që mundohet të mbulojë zbrazëtinë.
Kjo nuk është çështje perceptimi — është fakt i dukshëm. Një klasë politike që nuk mendon, nuk artikulohet dhe nuk përballet, nuk është elitë. Është barrë. Dhe një shoqëri që vazhdon ta tolerojë këtë mediokritet rrezikon të mësohet me të — ta pranojë si normalitet. Por nuk është normale. Nuk është normale që politika të reduktohet në intriga. Nuk është normale që debati të zëvendësohet me slogane. Nuk është normale që përfaqësimi të degradojë në shfaqje personale.
Mbi të gjitha: nuk është e pranueshme që kjo gjendje të vazhdojë pa u sfiduar. Heshtja përballë kësaj varfërie politike nuk është neutralitet — është bashkëfajësi. Koha e justifikimeve ka mbaruar. Ose do të pranohet hapur se kjo klasë politike ka dështuar në thelb — ose do të vazhdojmë të jetojmë në një realitet të rremë, ku fjalët janë të mëdha, por njerëzit që i thonë gjithnjë e më të vegjël.
Mjaft më me mjegull. Mjaft më me intriga që shiten si politikë. E vërteta është më e thjeshtë dhe më e rëndë: politika kërkon sakrificë, kërkon njohje, kërkon dije e zgjuarsi, e jo vetëm dinakeri siç e përdorin këta. Kërkon kosto personale. Kërkon përballje reale me sistemin. Dhe pikërisht këtu bie maska.
Çështja e pazgjidhur e përdorimit të gjuhës, çështja e mosinvestimeve në rajonet e pazhvilluar të Maqedonisë Perëndimore, çështja e ndarjes së buxhetit, çështja e gjendjes mizore dhe standardeve të shekullit të kaluar, çështja e infrastrukturës nëpër shtëpitë e shëndetit, si dhe emigrimi masiv, janë disa nga temat ku politikanët shqiptarë ulërijnë dhe me patetizëm ankohen në portalet shqiptare apo para tubimeve, kryesisht me shqiptarë, dhe në ministritë që ata vetë drejtojnë. Në këto raste, ata tregojnë ose paaftësi, ose servilizëm para shefit të tyre, Mickovski.
Vandalizmi dhe thirrjet shoveniste dhe segregative nga shovenistët maqedonas nëpër ndeshje apo takime, ku kërkohet vrasja, deportimi apo edhe gazifikimi i shqiptarëve, janë gjithnjë e më aktuale. Ndërsa liderët apo partitë shqiptare mburren se kanë lëshuar një komunikatë reagimi në portalet e tyre. Kjo është amaterizëm; në vend që të mbyllet ky kapitull, „liderët“ fryhen me patriotizmin e tyre.
E më delikate është çështja se tri dekada merremi me një sistem politik që tregohet se është jofunksional, dhe askush nuk analizon arsyet. Nuk merren me debate e analiza të mosfunksionimit të sistemit apo të marrëveshjes së Ohrit, ndërsa liderët merren vetëm me prononcimet mediale të kryeministrit Mickovski, i cili çdo ditë jep vlerësime të ndryshme.
Sakrifica nuk është dekor. Nuk është biografi për t’u shitur. Nuk është kapital për pazare politike.
Sakrifica është e heshtur. Është personale. Është vendim i ndërgjegjes. Unë nuk flas për këtë si teori, por edhe nga përvoja personale, nga biografia ime. Kam qenë gjimnazist i politizuar, në një kohë kur kjo kishte kosto reale. Kam kaluar përmes dënimit — një vit burg në Kosovë me perjetim te torturave brutale dhe pesëmbëdhjetë vite të tjera në Maqedoni, qe me detyruan te iki ne Zvicer. Me studime te mbaruara ne shkencat politike dhe sociologji me lexim permanent shtate dite ne jabve tere jeten dhe perseri them se dij „diçka“ e ju silleni si te gjthdijshmit ne politike.
Kjo nuk ështe histori për t’u treguar sot, por si pjesë e një vetëdijeje, e një qëndrimi dhe e një kalkulimi të bërë me mendje të kthjellët: se disa gjëra vlejnë më shumë se komoditeti personal.
Dhe pikërisht për këtë arsye, ato nuk i kam përdorur kurrë si dekor personal. Sakrifica nuk kërkon publik. Nuk kërkon duartrokitje. Nuk kërkon tituj. Ajo kërkon vetëm një gjë: qëndrueshmëri. Dhe mbushje të dijes me dije tjetër, me dije e reflektim në rrethanat e politikave globale.
Sepse shumica prej jush flisni për ideale, por nuk jeni në gjendje të paguani çmimin e tyre. Flisni për ndryshim, por nuk guxoni të përballeni me pushtetin kur ky ndryshim kërkon qëndrim të qartë, madje edhe radikal. Flisni për kauza, por në momentin e parë të rrezikut, tërhiqeni drejt rehatisë. Kjo nuk është politikë. Kjo është simulim i saj.
Në vend të integritetit, keni dekorime personale të rreme, epitete të qendisura për konsum publik. Secili mundohet të shpallet “i përkushtuar”, “i sakrifikuar”, “i pathyeshëm” — por pa kaluar kurrë nëpër provën reale të sakrificës. Tragjedia nuk ndalet këtu.
Një pjesë e madhe e popullit ose nuk ju kundërvihet me fakte, ose ka zgjedhur heshtjen. Kjo heshtje nuk është pafajësi — është hapësira ku lulëzon mediokriteti. Një klasë politike pa sakrificë nuk prodhon kurrë ndryshim. Një shoqëri që nuk kërkon llogari nuk prodhon kurrë elitë. Modestia, mbi të gjitha, ju mungon në mënyrë dramatike.
Sepse sakrifica nuk është dekor. Nuk është biografi për t’u shitur. Nuk është kapital për pazare politike. Sakrifica është e heshtur. Është personale. Është vendim i ndërgjegjes. Ka njerëz që kanë paguar çmim real — me rini, me liri, me jetë të tëra të cenuara — dhe nuk e kanë përdorur kurrë atë si flamur për përfitim personal. Për ta, ajo ka qenë detyrim moral, jo instrument propagande.
Dhe sot, mjafton një deklaratë, një fotografi, një episod i fryrë — dhe ndërtohen mite të rreme për “kontribute kombëtare”. Këto janë gjepura.
Historia nuk ndërtohet me slogane. As me vetëshpallje. As me folklor patriotik të ricikluar. Ajo ndërtohet me qëndrime që kushtojnë.
Dhe ju, në pjesën më të madhe, nuk keni treguar se jeni gati të paguani atë kosto. Një pjesë e madhe e kësaj klase politike janë tipa që kërkojnë privilegje pa përgjegjësi, lavdi pa sakrifikë dhe pushtet pa integritet.
Jeni idiote, jeni torollak politik, por jeni tellale te mire, jeni matrapaze saqe edhe tani ne kohen e 45 vite pas demonstartave te 81-ishit ta prezentoni vehten si te burgosur politik – mashtrues jeni. Mbi të gjitha, ju mungon modestia.
dhe në fund…
Politika nuk është vetëm sakrificë — është edhe mendim dhe ështe dije. Një politikë e vërtetë prodhon ide. Prodhon zgjidhje. Ndërton vizion për të ardhmen e popullit dhe të shtetit. Një politikan i vërtetë merret me analizën e shkaqeve: pse ndodhin problemet, kush i prodhon, si ndërpriten ato në rrënjë. Ndërsa ju merreni vetëm me pasojat.
Dilni çdo ditë për të komentuar atë që tashmë ka ndodhur. Reagoni, ankoheni, bërtisni — dhe pastaj kukurisni sikur keni bërë politikë. Kjo nuk është lidership. Kjo është zhurmë.
Sepse kush merret vetëm me pasojat, nuk ndryshon asgjë. Thjesht i ndjek krizat nga pas.
Dhe mbi të gjitha: një politikan mban përgjegjësi.
Nuk i ik përgjegjësisë. Nuk fshihet pas arsyetimeve. Nuk zhduket kur vjen momenti i vendimmarrjes. Por ju, në pjesën më të madhe, e keni kthyer shmangien e përgjegjësisë në art. Kur duhet të merrni vendime — heshtni. Kur duhet të jepni llogari — zhdukeni. Kur duhet të përballeni — justifikoheni.
Dhe pastaj riktheheni me të njëjtat slogane, me të njëjtat premtime boshe, me të njëjtin teatër. Kjo është varfëri politike.
Dhe po — jeni të mjerë në këtë rol që keni zgjedhur. Sepse pa ide nuk ka politikë. Pa analizë nuk ka zgjidhje. Pa përgjegjësi nuk ka besim.
Atyre që e ndjejnë veten të prekur, të sulmuar apo të irrituar, ju inkurajoj më shkruani. Mos u merrni me sipërfaqen, por me thelbin e mendimit; meruni me esencën, jo me „llafe e muhabet“. Mos u prekni, mos u zemëroni; qëllimi është të ngremë nivelin e politikbërjes, të tregojmë cilësi dhe jo xhelozi.
Ka mjaft njerëz të ditur dhe të mirë, njerëz që e kuptojnë dhe dinë të bëjnë politikë, por ju „disa“ e keni zënë vendin e tyre dhe jeni shtruar në komoditet. Kuptoni se jeni të pasuksesshëm; jeni duke bërë zhurmë, por nuk nxjerrni asgjë në krye.
