Nga Dr. Dritan Hoti
Libri i Dr. Sadri Rambajës, “Metamorfoza e Demokracisë, shteti në dritën e gjeopolitikës”, paraqet një ndërhyrje të rëndësishme teorike dhe analitike në debatin bashkëkohor mbi krizën e demokracisë, transformimin e shtetit modern dhe rikthimin e gjeopolitikës si kategori përcaktuese e rendit ndërkombëtar. Vepra nuk kufizohet në një analizë deskriptive të proceseve politike, por ndërton një sintezë kritike ku filozofia politike, teoria e shtetit dhe realpolitika globale ndërthuren në një arkitekturë konceptuale koherente dhe sfiduese.
Në qendër të librit qëndron ideja se demokracia liberale, e konceptuar si formë universale e qeverisjes pas Luftës së Ftohtë, ka hyrë në një fazë metamorfoze të thellë. Kjo metamorfozë nuk nënkupton thjesht një krizë funksionale, por një rikonfigurim struktural të marrëdhënieve midis sovranitetit, pushtetit dhe legjitimitetit. Rambaja argumenton se shteti, i menduar dikur si garant i vullnetit qytetar dhe i rendit juridik, sot po ridimensionohet nën presionin e forcave gjeopolitike, ekonomike dhe teknologjike, të cilat e relativizojnë autonominë e tij.
Gjeopolitika, në këtë vepër, nuk paraqitet si një disiplinë e vjetruar e rivaliteteve territoriale, por si një logjikë gjithëpërfshirëse që strukturon sjelljen e aktorëve ndërkombëtarë. Lufta Rusi–Ukrainë shërben si një rast paradigmatik i kësaj logjike. Sipas leximit ramabajan, ky konflikt nuk është thjesht një përplasje ushtarake midis dy shteteve, por shprehje e një antagonizmi civilizues dhe strategjik midis modelit autoritar neo-imperial dhe rendit euroatlantik. Në këtë kontekst, demokracia shfaqet jo si vlerë neutrale, por si instrument dhe njëkohësisht si objekt i përplasjes gjeopolitike.
Autori e sheh agresionin rus ndaj Ukrainës si simptomë të një bote multipolare në formësim, ku normat e së drejtës ndërkombëtare zëvendësohen gjithnjë e më shumë nga politika e forcës. Ky realitet e vë në sprovë Bashkimin Evropian, i cili, siç thekson Rambaja, gjendet mes idealit normativ dhe pafuqisë strategjike. BE-ja, e ndërtuar mbi parimin e paqes, tregut të përbashkët dhe sundimit të ligjit, përballet sot me sfidën e shndërrimit nga një fuqi “civile” në një aktor gjeopolitik real, i aftë për të mbrojtur interesat dhe vlerat e veta.
Në këtë prizëm, krizat e brendshme të Bashkimit Evropian – nga fragmentarizimi politik, te rritja e populizmit dhe euroskepticizmit – interpretohen si shenja të një demokracie procedurale që ka humbur dimensionin e saj substancial. Rambaja sugjeron se demokracia, e zbrazur nga përmbajtja sociale dhe nga ndjenja e solidaritetit politik, rrezikon të shndërrohet në një formalizëm institucional pa energji transformuese. Një pjesë e rëndësishme e librit i kushtohet Ballkanit Perëndimor, si hapësirë ku ndërthuren interesat e fuqive të mëdha dhe ku shteti mbetet një projekt i papërfunduar. Rasti Kosovë–Serbi analizohet jo vetëm si konflikt bilateral, por si nyje gjeopolitike ku përplasen vizione të ndryshme të rendit rajonal. Rambaja e sheh Serbinë si një aktor që ndjek një strategji të dyfishtë: nga njëra anë aspiron integrimin evropian, ndërsa nga ana tjetër ruan lidhje të ngushta strategjike me Rusinë dhe Kinën.
Politika e jashtme e Presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiç, në këtë analizë, paraqitet si një formë e balancimit oportunist, që synon maksimalizimin e përfitimeve nga rivalitetet globale. Kjo strategji, megjithatë, sipas Rambajës, prodhon një destabilitet të vazhdueshëm në rajon dhe e mban të hapur çështjen e Kosovës si instrument presioni gjeopolitik. Në këtë kuptim, dialogu Kosovë–Serbi nuk mund të kuptohet jashtë kontekstit të rivalitetit Rusi–Perëndim dhe krizës së rendit ndërkombëtar liberal. Kosova, nga ana tjetër, paraqitet si një shtet me legjitimitet demokratik të brendshëm, por me sovranitet të kufizuar në arenën ndërkombëtare. Rambaja argumenton se konsolidimi i shtetit kosovar nuk mund të arrihet vetëm përmes njohjeve formale, por kërkon një vizion të qartë gjeopolitik dhe një pozicionim të palëkundur euroatlantik. Demokracia, në këtë rast, nuk është vetëm çështje institucionesh, por edhe e aftësisë për të vepruar si subjekt politik në një mjedis armiqësor.
Një dimension veçanërisht i rëndësishëm i veprës është trajtimi i çështjes kombëtare shqiptare. Rambaja e rikonceptualizon këtë çështje jo në terma romantikë apo irredentistë, por si problem të pazgjidhur të modernitetit politik shqiptar. Ideja e një Federate Shqiptare në Ballkan paraqitet si një konstrukt teorik që synon tejkalimin e fragmentarizimit politik dhe institucional të shqiptarëve, duke respektuar realitetet ndërkombëtare dhe parimet demokratike.
Në këtë perspektivë, federata nuk shihet si kundërvënie ndaj shteteve ekzistuese, por si një formë e avancuar e bashkëpunimit politik, ekonomik dhe kulturor, që do të rriste kapacitetin e shqiptarëve për të vepruar si faktor stabiliteti në rajon. Kjo ide lidhet ngushtë me konceptin e demokracisë substanciale, ku sovraniteti nuk reduktohet në kufij administrativë, por shprehet përmes pjesëmarrjes reale dhe solidaritetit politik. Stilistikisht, libri i Rambajës karakterizohet nga një gjuhë e dendur konceptuale, por e kontrolluar, që shmang retorikën e tepërt dhe synon qartësinë analitike. Autori përdor një metodë sintetike, duke ndërlidhur rastet konkrete me reflektime teorike, çka i jep veprës një dimension të dyfishtë: atë akademik dhe atë politik-praktik. Kjo e bën librin të vlefshëm jo vetëm për studiuesit e shkencave politike, por edhe për vendimmarrësit dhe publikun e angazhuar.
Në përfundim, “Metamorfoza e Demokracisë, shteti në dritën e gjeopolitikës” është një vepër që sfidon mendimin linear dhe ofron një lexim kompleks të botës bashkëkohore. Dr. Sadri Rambaja arrin të artikulojë një kritikë të thellë ndaj iluzioneve të pas-Luftës së Ftohtë dhe të tregojë se demokracia dhe shteti nuk janë kategori statike, por procese historike të kushtëzuara nga raportet e forcës. Në një epokë pasigurie globale, kjo vepër shërben si një udhërrëfyes intelektual për të kuptuar jo vetëm çfarë po humbasim, por edhe çfarë mund të rindërtojmë.
