Astrit MEMIA, AMBASADOR I IMAZHIT SHQIPTAR NË BOTË – LEKSIKON ENCIKLOPEDIK, Fast Print & Network, Tiranë, 2025
Nga Dr. Sarë GJERGJI
Vepra monumentale Ambasador i Imazhit Shqiptar në Botë – Leksikon Enciklopedik përbën një ndër ndërmarrjet më ambicioze të viteve të fundit në fushën e dokumentimit kulturor, diplomatik dhe identitar shqiptar. Që në faqet hyrëse, autori e përkufizon projektin si më shumë se një botim referencial, duke e konceptuar si “testament të dijes, identitetit dhe imazhit shqiptar në shekullin XXI”. Kjo vetëdije programatike shënjon tonin e gjithë librit: një përpjekje për të ndërtuar një arkiv simbolik të elitave shqiptare dhe filoshqiptare, të sistemuar në formë leksikoni enciklopedik.
Qëllimi dhe konceptimi
Libri mbështetet mbi një vizion të qartë kulturor-politik: përforcimin e narrativës pozitive mbi shqiptarët në arenën ndërkombëtare dhe ruajtjen e kujtesës kolektive për figurat që kanë kontribuar në këtë proces. Autori e sheh leksikonin si platformë të dijes dhe identitetit, ku ndërthuren historia, diplomacia publike, kultura, feja dhe akademia. Në këtë aspekt, vepra tejkalon kufijtë e një fjalori biografik klasik dhe shndërrohet në një projekt memorialistik e interpretativ, që synon të prodhojë kuptime përtej të dhënave faktografike.
Kjo ambicie manifestohet edhe në parathënien-manifest, ku leksikoni shpallet si “arkitekturë epistemologjike” dhe si “standard i ri metodologjik për studimet e identitetit dhe imazhit shqiptar”. Kjo gjuhë e lartë konceptuale e vendos librin në një pozitë të dyfishtë: nga njëra anë, e afirmon si vepër aspiruese për kanonizim akademik; nga ana tjetër, e ekspozon ndaj pritshmërive shumë të larta kritike.
Struktura dhe materiali dokumentar
Një nga meritat kryesore të veprës është shtrirja e jashtëzakonshme dokumentare. Përfshirja e rreth dyqind personaliteteve nga fusha të ndryshme – politika, akademia, arti, feja dhe diplomacia – krijon një panoramë të gjerë të kontributit shqiptar në botë. Katalogimi i figurave të shquara, i shoqëruar me profile biografike, CV dhe përshkrime të veprimtarisë së tyre, e bën librin një burim të rëndësishëm reference për studiuesit e diplomacisë kulturore dhe historisë së elitave.
Pozitive është edhe transparenca metodologjike e shpallur nga autori dhe stafi redaktues, ku përmendet përdorimi i burimeve të hapura, arkivave digjitale dhe kërkimeve të drejtpërdrejta. Kjo qasje sinjalizon një përpjekje për triangulim të informacionit dhe për ndërtimin e një baze të verifikueshme të të dhënave.
Megjithatë, nga këndvështrimi kritik, do të ishte e dëshirueshme një dallim më i qartë mes shtresës dokumentare dhe asaj interpretative. Në disa raste, diskursi afirmues dhe celebrues mbizotëron mbi analizën distancuese shkencore, çka e afron librin me traditën e botimeve memoriale dhe jubilare më shumë sesa me enciklopedizmin kritik në kuptimin strikt akademik.
Diskursi identitar dhe ideologjik
Një dimension thelbësor i veprës është diskursi identitar, i artikuluar përmes nocioneve si “imazh kombëtar”, “neoshqiptarizëm” dhe “elitë kombëtare”. Autori e trajton shqiptarizmin si fenomen historik dhe kulturor me vazhdimësi të gjatë, duke e lidhur atë me bashkëjetesën fetare, diplomacinë transkulturore dhe rolin paqedashës në rajon.
Kjo qasje përfaqëson një narrativë afirmative dhe mobilizuese, e cila ka vlera të dukshme kulturore dhe edukative, sidomos për diasporën dhe publikun e gjerë. Por, në planin kritik, mbetet hapësirë për një problematizim më të thellë të vetë koncepteve të përdorura: çfarë kuptohet saktësisht me “elitë”, sipas cilave kritere përzgjidhen figurat dhe si trajtohen tensionet apo ambiguitetet historike? Një reflektim i tillë do ta pasuronte veprën dhe do ta forconte statusin e saj si instrument analitik, jo vetëm celebrues.
Aparati redaktorial dhe bashkëpunimi institucional
Prania e një këshilli të gjerë redaktues dhe e recensentëve akademikë, si dhe bashkëpunimi me institucione të ndryshme kulturore e shkencore, përbën një garanci serioziteti dhe ambicieje institucionale. Kjo shumësi zërash i jep veprës karakter kolektiv dhe e pozicionon atë si projekt mbarëkombëtar, më tepër sesa si ndërmarrje individuale autoriale.
Nga ana tjetër, një koordinim më i dukshëm metodologjik mes zërave kontribuues dhe një standardizim më rigoroz i stilit enciklopedik do të ndihmonin në ruajtjen e homogjenitetit shkencor të tekstit.
Përfundim
Si përfundim, Ambasador i Imazhit Shqiptar në Botë – Leksikon Enciklopedik është një vepër me peshë të konsiderueshme kulturore dhe dokumentare, që synon të ngrejë një arkiv të kujtesës kombëtare dhe të afirmojë rolin e shqiptarëve në hapësirën globale. Ajo spikat për shtrirjen tematike, pasurinë e materialit dhe vizionin identitar që e përshkon.
Në të njëjtën kohë, nga një perspektivë kritike akademike, libri do të fitonte më tej nga një distancë më analitike ndaj diskursit celebrues dhe nga një problematizim më i thellë konceptual. Pikërisht në këtë tension mes dokumentimit monumental dhe reflektimit kritik qëndron edhe interesi i tij më i madh: si dëshmi e një epoke që kërkon të arkivojë veten dhe të projektojë identitetin e saj në të ardhmen.
